Η Γερμανία καθυστερεί τη μισθολογική διαφάνεια

Στις 7 Ιουνίου 2026 εξέπνευσε μια προθεσμία που λίγοι εργαζόμενοι αντιλήφθηκαν και αρκετές κυβερνήσεις δεν τήρησαν. Η Οδηγία 2023/970, ο ευρωπαϊκός νόμος για τη μισθολογική διαφάνεια που εγκρίθηκε τον Μάιο του 2023, υποχρέωνε και τα 27 κράτη-μέλη να ενσωματώσουν τους κανόνες της στο εθνικό τους δίκαιο έως εκείνη την ημερομηνία (EUR-Lex). Μεταξύ όσων δεν πρόλαβαν ήταν η Γερμανία, η Γαλλία, η Σουηδία και η Κροατία (Tageskarte, Kohen Avocats).

Η συνέπεια δεν είναι θεωρητική. Εκατομμύρια εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα σε όλη την Ευρώπη έχουν πλέον δικαιώματα που μπορούν να διαβάσουν στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, αλλά σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορούν ακόμη να τα χρησιμοποιήσουν στον χώρο εργασίας τους.

Τι έπρεπε να αποκτήσουν οι εργαζόμενοι

Η οδηγία στοχεύει σε ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα: όταν οι αμοιβές παραμένουν κρυφές, η μισθολογική διάκριση είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποδειχθεί. Τα εργαλεία της χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Για τους υποψηφίους εργαζομένους, οι εργοδότες πρέπει να γνωστοποιούν το εύρος της αμοιβής πριν από τη συνέντευξη και δεν μπορούν να ρωτούν τι κέρδιζε προηγουμένως ο υποψήφιος. Για τους ήδη εργαζομένους, κάθε εργαζόμενος μπορεί να ζητεί το δικό του επίπεδο αμοιβής και τον μέσο μισθό συναδέλφων που κάνουν συγκρίσιμη εργασία, με ανάλυση ανά φύλο (European Commission, European Parliament). Για τους εργοδότες με τουλάχιστον 100 εργαζομένους, προβλέπεται δημοσίευση στοιχείων για το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών και, όταν παραμένει αδικαιολόγητη διαφορά 5% ή μεγαλύτερη, κοινή αξιολόγηση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων (EUR-Lex, EC News).

Το πιο ισχυρό εργαλείο είναι δικονομικό: αντιστρέφεται το βάρος της απόδειξης. Όταν ένας εργαζόμενος παρουσιάζει πραγματικά στοιχεία που δείχνουν πιθανή μισθολογική διάκριση, ο εργοδότης πρέπει να αποδείξει ότι δεν υπήρξε τέτοια διάκριση (Council of the EU).

Μια οδηγία της ΕΕ, όμως, δεν λειτουργεί όπως ένας κανονισμός. Δεν εφαρμόζεται αυτομάτως και ενιαία. Δεσμεύει τις κυβερνήσεις ως προς το αποτέλεσμα, αλλά αφήνει σε κάθε εθνικό κοινοβούλιο να χτίσει τις διαδικασίες, τις κυρώσεις και τις δικαστικές διαδρομές μέσα από τις οποίες οι εργαζόμενοι θα μπορούν πράγματι να ασκήσουν τα δικαιώματά τους. Αν τα εθνικά κοινοβούλια δεν μεταφέρουν το ευρωπαϊκό κείμενο στο εσωτερικό δίκαιο, τα δικαιώματα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αφηρημένα.

Γιατί οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα μένουν μετέωροι

Εδώ βρίσκεται το πιο πρακτικό κενό. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες, κατά κανόνα, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν απευθείας από έναν εργαζόμενο εναντίον ιδιώτη εργοδότη. Ένας δημόσιος υπάλληλος ενδέχεται να μπορεί να επικαλεστεί τις διατάξεις μιας οδηγίας απέναντι στο κράτος που καθυστέρησε να την ενσωματώσει, επειδή το δίκαιο της ΕΕ θεωρεί το κράτος υπεύθυνο για τη δική του παράλειψη. Αντίθετα, μια εργαζόμενη στον ιδιωτικό τομέα που προσφεύγει κατά ιδιωτικής εταιρείας συνήθως δεν μπορεί να στηριχθεί σε μια μη ενσωματωμένη οδηγία ως άμεσο νομικό όπλο (EUR-Lex). Μπορεί να ζητήσει από το εθνικό δικαστήριο να ερμηνεύσει τους υφιστάμενους εγχώριους κανόνες σύμφωνα με τους σκοπούς της οδηγίας, αλλά αυτή η διαδρομή είναι πιο αργή, πιο αβέβαιη και εξαρτάται από το τι ήδη προβλέπει το εθνικό δίκαιο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει, δηλαδή τον μηχανισμό πίεσης προς κυβερνήσεις που δεν συμμορφώνονται με το δίκαιο της ΕΕ. Η διαδικασία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμα για το κράτος, αλλά δεν δίνει στον εργαζόμενο τα στοιχεία μισθοδοσίας που χρειάζεται την επόμενη ημέρα ούτε υποχρεώνει άμεσα τον εργοδότη του να αιτιολογήσει μια διαφορά αμοιβής.

Η Ιταλία ξεχωρίζει ως μία από τις λίγες χώρες που τήρησαν την προθεσμία. Το εκτελεστικό της διάταγμα τέθηκε σε ισχύ την ίδια την 7η Ιουνίου 2026 (Trusaic). Οι Ιταλοί εργαζόμενοι και υποψήφιοι μπορούν πλέον να ζητούν εύρος αμοιβής, προστατεύονται από ερωτήσεις για το μισθολογικό ιστορικό τους και έχουν πρόσβαση σε συγκρίσιμα στοιχεία αμοιβών ανά φύλο (Laborability).

Το κενό της Γερμανίας είναι το μεγαλύτερο μεταξύ των μεγάλων οικονομιών. Η υφιστάμενη γερμανική νομοθεσία για τη διαφάνεια καλύπτει μόνο μέρος του πεδίου που προβλέπει η οδηγία, ενώ η νέα νομοθετική εφαρμογή ενδέχεται να μην έρθει πριν από τις αρχές του 2027 (Tageskarte, EntgTranspG). Η Γαλλία διαθέτει ήδη δείκτη ισότητας σε επίπεδο επιχείρησης, όμως η οδηγία προσθέτει ατομικά δικαιώματα που ο δείκτης δεν καλύπτει, ενώ το βεβαρημένο κοινοβουλευτικό πρόγραμμα έχει μεταθέσει τη νομοθέτηση πέραν της προθεσμίας (Le Monde, Dila). Η καθυστέρηση της Σουηδίας έχει διαφορετική αφετηρία: οι μισθοί καθορίζονται μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων μεταξύ συνδικάτων και εργοδοτών, και αρκετοί παράγοντες βλέπουν τις υποχρεώσεις αναφοράς της οδηγίας ως παρέμβαση σε ένα σύστημα που ήδη ρυθμίζει τις αμοιβές συλλογικά (Lunds universitet). Η Πολωνία κινήθηκε νωρίς στο σκέλος της διαφάνειας κατά την πρόσληψη, επιβάλλοντας εύρος αμοιβής στις αγγελίες και απαγορεύοντας τις ερωτήσεις για προηγούμενες αποδοχές, αλλά το ευρύτερο σύστημα για την αναφορά μισθολογικών διαφορών και την επιβολή κυρώσεων βρισκόταν ακόμη υπό επεξεργασία στα τέλη Ιουνίου 2026 (DGP, Rzeczpospolita).

Το κόστος της καθυστέρησης

Το μοτίβο δεν είναι ούτε βόρειο εναντίον νότου ούτε ανατολή εναντίον δύσης. Η Γερμανία και η Σουηδία καθυστέρησαν όσο και η Κροατία. Το κοινό στοιχείο είναι ότι τα δικαιώματα συμφωνούνται συλλογικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά παραδίδονται εθνικά· και η παράδοση εξαρτάται από τον διαθέσιμο νομοθετικό χρόνο κάθε κυβέρνησης και από το πόσο πρόθυμη είναι να συγκρουστεί με τις αντιδράσεις των εργοδοτών.

Για τους εργαζομένους που υποτίθεται ότι θα αποκτούσαν αυτά τα εργαλεία στις 7 Ιουνίου 2026, οι κυβερνήσεις που έχασαν την προθεσμία άφησαν πίσω τους δικαιώματα αναγνώσιμα αλλά όχι ακόμη εκτελεστά. Το ελάχιστο που τους οφείλουν είναι ένα σαφές χρονοδιάγραμμα.