Η Γερμανία ρισκάρει €2.5bn για φθηνότερα καύσιμα

Ένας Γερμανός οδηγός που γεμίζει 50 λίτρα βενζίνης θα μπορούσε να εξοικονομήσει έως 8,50 ευρώ ανά γέμισμα. Αυτό είναι το ανώτατο όφελος, όχι το ελάχιστο. Στις 18 Σεπτεμβρίου, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και οι κυβερνήσεις και των 16 κρατιδίων συμφώνησαν να μειώσουν τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα καύσιμα, τον σταθερό φόρο που επιβάλλεται σε κάθε λίτρο, κατά 14 λεπτά (Bundesregierung, ZDF). Επειδή ο ΦΠΑ υπολογίζεται πάνω στην τιμή που περιλαμβάνει και τον ειδικό φόρο, η συνολική εξοικονόμηση φθάνει περίπου τα 17 λεπτά ανά λίτρο.

Το κόστος για τα δημόσια ταμεία υπολογίζεται σε 2,5 δισ. ευρώ, τα οποία θα επιμεριστούν ισόποσα μεταξύ του Βερολίνου και των κρατιδίων (Bundesregierung, ZDF). Η συμφωνία, όμως, έχει πολιτικό και όχι νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα. Δεν έχει ψηφιστεί νομοσχέδιο από τη Μπούντεσταγκ, δεν έχει οριστεί ημερομηνία ψηφοφορίας και η ανακοινωθείσα έναρξη την 1η Οκτωβρίου παραμένει στόχος (Bundestag).

Το κράτος πληρώνει ολόκληρο το κόστος, οι οδηγοί όμως μπορεί να μη λάβουν ολόκληρη την έκπτωση

Ακόμη και αν το μέτρο θεσπιστεί, τα 17 λεπτά μπορεί να μην περάσουν ολόκληρα στην αντλία. Όταν η Γερμανία εφάρμοσε μεγαλύτερη μείωση του ειδικού φόρου το καλοκαίρι του 2022, το Ινστιτούτο ifo διαπίστωσε ότι τα πρατήρια μετακύλισαν στους καταναλωτές μόνο μέρος της μείωσης (ifo Institute). Το κόστος των καυσίμων, οι συναλλαγματικές μεταβολές και τα περιθώρια των λιανοπωλητών αλλάζουν καθημερινά, επομένως η επίδραση της φορολογικής μείωσης δεν μπορεί να απομονωθεί. Το έχει επισημάνει και το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Γραφείο Καρτέλ, η αρχή που παρακολουθεί την τιμολόγηση των καυσίμων (Bundeskartellamt).

Εδώ βρίσκεται το πιο ευάλωτο σημείο του πακέτου. Η κυβέρνηση παραιτείται από ολόκληρα τα 2,5 δισ. ευρώ, ανεξάρτητα από το τελικό όφελος στην αντλία. Αν τα πρατήρια απορροφήσουν μέρος της μείωσης αυξάνοντας τα περιθώριά τους, οι οδηγοί θα λάβουν μικρότερη ανακούφιση, ενώ οι φορολογούμενοι θα έχουν χρηματοδοτήσει ολόκληρο το μέτρο. Όποιος κρατήσει το μέρος της μείωσης που δεν μετακυλίστηκε θα κερδίσει· ο κρατικός προϋπολογισμός θα επωμιστεί το κόστος σε κάθε περίπτωση.

Η ελάφρυνση ανά λίτρο ευνοεί επίσης αναλογικά όσους καταναλώνουν περισσότερο. Οι διαχειριστές στόλων, τα νοικοκυριά με περισσότερα αυτοκίνητα και όσοι διανύουν μεγάλες αποστάσεις για να μετακινηθούν προς την εργασία τους θα συγκεντρώσουν το μεγαλύτερο όφελος σε ευρώ. Όσοι δεν οδηγούν δεν θα λάβουν τίποτα. Το γαλλικό Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε μια παρόμοια οριζόντια επιστροφή για τα καύσιμα, κόστους 7,6–8 δισ. ευρώ, και κατέληξε ότι δεν ήταν επαρκώς στοχευμένη, καθώς τα νοικοκυριά με υψηλότερη κατανάλωση απορρόφησαν μεγαλύτερο μέρος του συνολικού ποσού (Cour des comptes).

Ένα άκαμπτο πλαφόν μπορεί να εξαφανίσει τις εισαγωγές

Το πιο φιλόδοξο σκέλος του πακέτου υπάρχει μέχρι στιγμής σχεδόν μόνο στα χαρτιά. Το Βερολίνο έχει λάβει εντολή να διαπραγματευτεί με τη βιομηχανία πετρελαίου ένα προσωρινό πλαφόν στις τιμές, κατά το πρότυπο του Βελγίου ή του Λουξεμβούργου, έως τον Ιανουάριο του 2027. Δεν έχουν καθοριστεί ούτε η ανώτατη τιμή ούτε ο τρόπος υπολογισμού της ούτε η αρχή που θα επιβάλει την εφαρμογή της (Bundesregierung, BR).

Ο σχεδιασμός έχει καθοριστική σημασία. Με μια φορολογική μείωση, οι προμηθευτές παραμένουν ελεύθεροι να χρεώνουν την τιμή που αντανακλά το κόστος του καυσίμου· το κράτος απλώς εισπράττει λιγότερα. Το πλαφόν αλλάζει αυτή την εξίσωση. Αν η ανώτατη τιμή πέσει κάτω από το κόστος με το οποίο ένα πρατήριο πρέπει να προμηθευτεί το επόμενο λίτρο, κάθε πώληση δημιουργεί ζημία και οι εισαγωγείς κατευθύνουν τα φορτία σε αγορές χωρίς ανώτατο όριο.

Η Ουγγαρία δοκίμασε το μοντέλο του σταθερού πλαφόν. Τον Νοέμβριο του 2021 πάγωσε την τιμή της βενζίνης και του ντίζελ στα 480 φιορίνια ανά λίτρο, ποσό που στην κορύφωση των τιμών το 2022 εξοικονομούσε στους οδηγούς περίπου 200–300 φιορίνια ανά λίτρο (ECB, AP). Οι εισαγωγές, όμως, έπαψαν να είναι συμφέρουσες όταν η πώληση γινόταν με ζημία. Ακολούθησαν περιορισμοί στην ποσότητα, κλείσιμο πρατηρίων και ουρές. Η Ουγγαρία κατάργησε το πλαφόν στις 6 Δεκεμβρίου 2022 και οι τιμές αυξήθηκαν αμέσως.

Το βελγικό μοντέλο είναι λιγότερο επικίνδυνο, επειδή υπολογίζει καθημερινά τη μέγιστη τιμή με βάση τον περιφερειακό δείκτη χονδρικής, διατηρώντας τα περιθώρια διανομής και περιορίζοντας τα περιθώρια στη λιανική (Le Monde). Το ανώτατο όριο αυξάνεται όταν ανεβαίνει το κόστος χονδρικής, δηλαδή ακριβώς όταν τα νοικοκυριά χρειάζονται περισσότερο προστασία.

Τα φθηνότερα γερμανικά καύσιμα μεταφέρουν τις αγορές πέρα από τα σύνορα

Αν η μείωση φθάσει πράγματι στην αντλία, οι γειτονικές χώρες θα το αισθανθούν. Το ντίζελ στην Ολλανδία κόστιζε περίπου 2,81 ευρώ ανά λίτρο στις 18–19 Σεπτεμβρίου, έναντι περίπου 2,47 ευρώ στη Γερμανία (NRC). Ιδιοκτήτες πρατηρίων κοντά στα σύνορα έχουν ήδη προειδοποιήσει για απώλεια πελατών (Gelderland). Κάθε λίτρο που αγοράζεται στην άλλη πλευρά των συνόρων μεταφέρει μαζί του και τα έσοδα από τον ειδικό φόρο και τον ΦΠΑ.

Το πακέτο έχει βέβαιο δημοσιονομικό κόστος, ενώ η εξοικονόμηση για τους οδηγούς παραμένει αβέβαιη. Το πλαφόν που κυριάρχησε στην πολιτική συζήτηση δεν έχει ακόμη συγκεκριμένο τύπο υπολογισμού. Το πιο σαφές συμπέρασμα είναι και το απλούστερο: η Γερμανία θα χάσει 2,5 δισ. ευρώ, είτε οι οδηγοί δουν ολόκληρο το όφελος στην αντλία είτε όχι.