Το αμυντικό κενό των €11 δισ.

Η συνταγματική τροποποίηση που επέτρεψε στη Γερμανία να δανείζεται για την άμυνα λειτούργησε ακριβώς όπως είχε διατυπωθεί, και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Το 2025, το Βερολίνο δανείστηκε 28,6 δισ. ευρώ εκτός του «φρένου χρέους», δηλαδή του κανόνα που περιορίζει τον ετήσιο ομοσπονδιακό δανεισμό, ενώ οι επιλέξιμες δαπάνες ασφαλείας αυξήθηκαν μόλις κατά 17,6 δισ. ευρώ σε σχέση με το προηγούμενο έτος (FAZ, Die Zeit). Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ifo, έναν από τους σημαντικότερους οργανισμούς οικονομικών ερευνών της Γερμανίας, η διαφορά των περίπου 11 δισ. ευρώ αντιστοιχεί σε παλαιές δαπάνες που απλώς απέκτησαν πρόσβαση σε δανειακή χρηματοδότηση, απελευθερώνοντας φορολογικά έσοδα για άλλες ανάγκες του προϋπολογισμού. Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε, ανεξάρτητα, και η γερμανική κεντρική τράπεζα: ο δανεισμός βάσει των νέων κανόνων για την άμυνα και τις υποδομές ξεπέρασε τις πραγματικά πρόσθετες δαπάνες και συνέβαλε στην κάλυψη γενικότερων δημοσιονομικών κενών (Bundesbank).

Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι δανεικά κεφάλαια αφαιρέθηκαν από τους αμυντικούς λογαριασμούς και κατευθύνθηκαν αλλού. Το εύρημα αφορά δημοσιονομική υποκατάσταση, όχι εκτροπή χρημάτων.

Πώς η βάση υπολογισμού δημιουργεί δημοσιονομικό όφελος

Η συνταγματική τροποποίηση του Μαρτίου του 2025 εξαιρεί από το γερμανικό «φρένο χρέους» τις ομοσπονδιακές δαπάνες ασφαλείας που υπερβαίνουν το 1% του ΑΕΠ. Στην εξαίρεση εντάσσονται πέντε κατηγορίες: η άμυνα, η πολιτική προστασία, οι υπηρεσίες πληροφοριών, η κυβερνοασφάλεια και η βοήθεια προς χώρες που δέχονται ένοπλη επίθεση (Bundestag).

Το όριο τοποθετήθηκε χαμηλότερα από όσα ήδη δαπανούσε η Γερμανία σε αυτές τις κατηγορίες, επιτρέποντας στο Βερολίνο να δανειστεί εξαρχής για υφιστάμενες υποχρεώσεις χωρίς να προσθέσει ούτε ένα ευρώ σε νέες στρατιωτικές δυνατότητες. Η θέση του υπουργείου Οικονομικών είναι νομικά ορθή, καθώς κάθε ευρώ δανεισμού πληρούσε τον συνταγματικό τύπο. Το Ifo εξετάζει, όμως, την οικονομική ουσία: τα δανεικά κεφάλαια θα έπρεπε να παράγουν πρόσθετο αποτέλεσμα στον τομέα της ασφάλειας και όχι να αντικαθιστούν φορολογικά έσοδα που προηγουμένως κάλυπταν τις ίδιες δαπάνες (Ifo).

Οι δύο διαπιστώσεις δεν αλληλοαναιρούνται. Ο δανεισμός ήταν σύννομος, αλλά περίπου το 38,5% του συνολικού ποσού που εξαιρέθηκε από το «φρένο χρέους» δεν χρηματοδότησε καμία νέα αμυντική δυνατότητα (FAZ).

Η Λιθουανία ως δοκιμασία υλοποίησης

Η Γερμανία έχει να επιδείξει πραγματική πρόοδο στις προμήθειες. Οι σχετικές στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 4,53 δισ. ευρώ το 2025, εκ των οποίων τα 2,32 δισ. ευρώ αφορούσαν πρόσθετες αγορές πυρομαχικών (Die Zeit). Παράλληλα, η απορρόφηση του παλαιότερου ειδικού ταμείου των 100 δισ. ευρώ, του έκτακτου πακέτου δανεισμού που δημιουργήθηκε το 2022 για τον εκσυγχρονισμό των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, αυξήθηκε από 3,5% το 2022 σε 84% το 2024 (French Treasury).

Η πιο σαφής δοκιμασία για το κατά πόσον ο δανεισμός μετατρέπεται σε επανδρωμένες και εξοπλισμένες μονάδες είναι η 45η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία στη Λιθουανία, η εμβληματική γερμανική δέσμευση για την άμυνα της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Υπό τη διοίκησή της υπηρετούν περίπου 1.700 στελέχη, όμως σε αυτά περιλαμβάνεται προϋπάρχων σχηματισμός μάχης του ΝΑΤΟ με περισσότερους από 1.000 στρατιωτικούς που εναλλάσσονται περιοδικά· συνεπώς, ο αριθμός δεν αντιστοιχεί σε 1.700 νέες τοποθετήσεις (Bundeswehr, LRT). Τα βαρέα τεθωρακισμένα και μηχανοκίνητα τάγματα προβλέπεται να μετακινηθούν από τη Γερμανία μόλις το 2027, ενώ έως τον Αύγουστο του 2026 είχε καλυφθεί από εθελοντές μόνο το 60% των τελικών οργανικών θέσεων της ταξιαρχίας (Lrytas).

Από την πλευρά της, η Λιθουανία δαπανά 1,33 δισ. ευρώ για τις υποδομές των βάσεων που απαιτούνται ώστε να υποδεχθεί ολόκληρη την ταξιαρχία (Lithuanian Defence Ministry).

Η δημοσιονομική υποκατάσταση και το έλλειμμα στελέχωσης της ταξιαρχίας συνυπάρχουν, χωρίς όμως τα διαθέσιμα στοιχεία να αποδεικνύουν ότι το πρώτο προκάλεσε το δεύτερο. Η στρατολόγηση, οι χρόνοι των προμηθειών και τα σημεία συμφόρησης της αμυντικής βιομηχανίας έχουν διαφορετικές αιτίες. Η παράλληλη εξέλιξή τους αποκαλύπτει, πάντως, την απόσταση ανάμεσα στη συνταγματική δυνατότητα της Γερμανίας να δανείζεται και στην αποδεδειγμένη ικανότητά της να μετατρέπει αυτά τα κεφάλαια σε ετοιμοπόλεμες δυνάμεις.

Γιατί οι σύμμαχοι δεν μπορούν να αδιαφορήσουν

Η ικανότητα της Γερμανίας να υλοποιεί τις δεσμεύσεις της αφορά άμεσα και τους συμμάχους της. Και οι τρεις μάχιμες ταξιαρχίες της Ολλανδίας έχουν ενταχθεί σε γερμανικές μεραρχίες, ενώ στην άσκηση Fighter Lion 2026 περισσότεροι από 7.000 Γερμανοί και Ολλανδοί στρατιωτικοί εκπαιδεύτηκαν σε συνδυασμένες επιχειρήσεις (Defensie Dichtbij, Bundeswehr). Ο συντονισμός λειτουργεί στο πεδίο των ασκήσεων· δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί αν, σε συνθήκες παρατεταμένων πολεμικών επιχειρήσεων, οι ολλανδικές ταξιαρχίες μπορούν να βασιστούν στη γερμανική δομή διοίκησης και εφοδιαστικής υποστήριξης από την οποία εξαρτώνται.

Όπως γράφαμε την περασμένη εβδομάδα, οι ομοσπονδιακοί ελεγκτές προειδοποίησαν ότι το δημόσιο χρέος της Γερμανίας θα μπορούσε να φθάσει τουλάχιστον τα 3 τρισ. ευρώ έως το 2030, με τις ετήσιες πληρωμές τόκων να ανέρχονται στα 80,7 δισ. ευρώ (Bundestag). Τα δημοσιονομικά περιθώρια δεν είναι απεριόριστα και, όσο αυξάνεται το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, οι τόκοι θα διεκδικούν πόρους από τον ίδιο προϋπολογισμό που χρηματοδοτεί την άμυνα.

Η Γερμανία έχει αποδείξει ότι ο νέος δανεισμός της συμμορφώνεται με το Σύνταγμα, όχι όμως ότι το σύνολο του πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου παρήγαγε νέες, επανδρωμένες και εξοπλισμένες στρατιωτικές δυνατότητες. Η κυβέρνηση, το υπουργείο Άμυνας, η υπηρεσία προμηθειών των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων και η Επιτροπή Προϋπολογισμού της Ομοσπονδιακής Βουλής, η οποία εγκρίνει τις ετήσιες δαπάνες και ελέγχει την εκτέλεσή τους, φέρουν από ένα μέρος της ευθύνης. Τα 11 δισ. ευρώ αποτελούν εκτίμηση του Ifo για το μέγεθος της υποκατάστασης, όχι καταγεγραμμένη απώλεια χρημάτων. Οι σύμμαχοι, όμως, που οργανώνουν την άμυνά τους με βάση τις γερμανικές δεσμεύσεις χρειάζονται κάτι περισσότερο από νομική συμμόρφωση: χρειάζονται τάγματα.