Η υπόσχεση των 17 λεπτών δεν είναι νόμος

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας και οι κυβερνήσεις και των 16 κρατιδίων συμφώνησαν στις 18 Σεπτεμβρίου να μειώσουν προσωρινά τον φόρο στα καύσιμα. Η συμφωνία είναι όμως πολιτική και όχι νομικά δεσμευτική: δεν έχει δημοσιευθεί νομοσχέδιο ούτε έχει ψηφίσει η Βουλή (Tagesspiegel, ZEIT). Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς θέλει η μείωση να τεθεί σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου, όμως οι οδηγοί δεν θα δουν φθηνότερα καύσιμα πριν η Μπούντεσταγκ ψηφίσει τον σχετικό νόμο.

Η προτεινόμενη μείωση αφορά κατά 14 λεπτά το λίτρο τον φόρο ενέργειας (Energiesteuer), τον σταθερό ειδικό φόρο που επιβαρύνει κάθε λίτρο καυσίμου. Επειδή πάνω σε αυτόν επιβάλλεται και ΦΠΑ, η μέγιστη εξοικονόμηση στην αντλία θα έφθανε περίπου τα 17 λεπτά το λίτρο (Bundesregierung, Deutscher Bundestag). Η ελάφρυνση θα ισχύσει έως τις 31 Δεκεμβρίου.

Τα 17 λεπτά είναι το ανώτατο όριο

Το ποσό των 17 λεπτών προϋποθέτει ότι κάθε πρατήριο θα μετακυλίσει ολόκληρη τη φορολογική μείωση στους οδηγούς, μειώνοντας αντίστοιχα τις τιμές. Η προηγούμενη εμπειρία δείχνει ότι αυτό δεν θα συμβεί. Όταν η Γερμανία εφάρμοσε παρόμοια μείωση του ειδικού φόρου το καλοκαίρι του 2022, το Ινστιτούτο ifo διαπίστωσε ότι τα πρατήρια μετακύλισαν μόνο μέρος της και ότι το ποσοστό διέφερε μεταξύ βενζίνης και ντίζελ (ifo Institute).

Η διαφορά οφείλεται στη σύνθεση της τελικής τιμής: κόστος χονδρικής, μεταφορά, περιθώρια των πρατηρίων, ειδικός φόρος και ΦΠΑ συνυπάρχουν στην αντλία. Η μείωση του ειδικού φόρου περιορίζει μόνο ένα από αυτά τα στοιχεία, ενώ διυλιστήρια, διανομείς ή πρατηριούχοι μπορούν να απορροφήσουν μέρος της διαφοράς χωρίς να γίνει άμεσα αντιληπτό από τον οδηγό. Η γερμανική αρχή ανταγωνισμού Bundeskartellamt παρακολουθεί τις τιμές των καυσίμων, αναγνωρίζει όμως ότι το κόστος χονδρικής, οι συναλλαγματικές μεταβολές και ο τοπικός ανταγωνισμός μεταβάλλονται ταυτόχρονα, γεγονός που καθιστά αναξιόπιστη μια απλή σύγκριση πριν και μετά (Bundeskartellamt).

Το πολυσυζητημένο πλαφόν στις τιμές απέχει ακόμη περισσότερο από την εφαρμογή. Η συμφωνία απλώς δίνει εντολή στο Βερολίνο να διαπραγματευθεί έως τον Ιανουάριο του 2027 έναν προσωρινό μηχανισμό περιορισμού των τιμών με τη βιομηχανία πετρελαίου. Δεν έχει αποφασιστεί ούτε ανώτατη τιμή ούτε μαθηματικός τύπος, αρμόδιος φορέας επιβολής ή νομική βάση (BR).

Ποιοι κερδίζουν, ποιοι πληρώνουν

Η ελάφρυνση υπολογίζεται ανά λίτρο και δεν συνδέεται με το εισόδημα. Ένα νοικοκυριό που οδηγεί λίγο θα εξοικονομήσει λίγα, ενώ μια εταιρεία logistics με μεγάλο στόλο θα εξοικονομήσει πολύ περισσότερα. Όσοι δεν χρησιμοποιούν αυτοκίνητο δεν θα λάβουν τίποτα. Το συνολικό κόστος υπολογίζεται σε 2,5 δισ. ευρώ από τα φορολογικά έσοδα που δεν θα εισπραχθούν, με το μεγαλύτερο μέρος του οφέλους να καταλήγει σε εκείνους που αγοράζουν τα περισσότερα καύσιμα (Bundesregierung, Tagesschau).

Οι κυβερνήσεις των 16 κρατιδίων συμφώνησαν να επωμισθούν περίπου το μισό κόστος, δηλαδή περίπου 1,25 δισ. ευρώ, μέσω αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα έσοδα από τον ΦΠΑ μεταξύ του Βερολίνου και των κρατιδίων (Bundesregierung, ZDF).

Οι γείτονες θα αισθανθούν την έλξη

Επειδή ο φόρος στα καύσιμα εισπράττεται στη χώρα όπου γίνεται η πώληση, μια μείωση των τιμών στη Γερμανία μπορεί να μεταφέρει αγορές από τις γειτονικές χώρες. Στις 18 Σεπτεμβρίου η τιμή της βενζίνης στην Ολλανδία αναφερόταν περίπου στα 2,71 ευρώ το λίτρο (Metro NL). Αν τα γερμανικά πρατήρια μετακυλίσουν ολόκληρη τη μείωση, η διαφορά τιμής στα ολλανδογερμανικά σύνορα μπορεί να γίνει αρκετή ώστε να δικαιολογεί μια μικρή παράκαμψη για τους οδηγούς των παραμεθόριων περιοχών. Στην Τσεχία τα καύσιμα ήταν πρόσφατα αισθητά φθηνότερα από ό,τι στη Γερμανία (DW), επομένως η μείωση θα περιορίσει τη διαφορά και ενδέχεται να επαναφέρει ορισμένους Γερμανούς οδηγούς στα εγχώρια πρατήρια. Στο Λουξεμβούργο, η βενζίνη E10, το τυπικό μείγμα με αιθανόλη 10 τοις εκατό, κόστιζε περίπου 1,79 ευρώ (SWR). Η γερμανική μείωση θα περιορίσει το πλεονέκτημα του Λουξεμβούργου, χωρίς όμως να το εξαλείψει.

Το πόσοι οδηγοί θα αλλάξουν τελικά συνήθειες ανεφοδιασμού εξαρτάται από την απόσταση, τον χρόνο μετακίνησης και το ύψος της διαφοράς. Η έκταση οποιασδήποτε μετατόπισης αγορών προς τη μία ή την άλλη πλευρά των συνόρων παραμένει αβέβαιη. Το κίνητρο, πάντως, είναι υπαρκτό, ενώ τα πρατήρια στις παραμεθόριες περιοχές της Ολλανδίας, του Βελγίου και του Λουξεμβούργου έχουν αντιμετωπίσει ανάλογες μεταβολές και στο παρελθόν.

Η συμφωνία που έκλεισε η Γερμανία είναι προσωρινή, οριζόντια και ελλιπής. Η ημερομηνία έναρξης εξαρτάται από κοινοβουλευτική ψηφοφορία που δεν έχει ακόμη προγραμματιστεί. Η εξοικονόμηση στην αντλία εξαρτάται από τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων, η οποία, όπως έδειξε η εμπειρία του 2022, μπορεί να περιορίσει το ποσό που τελικά θα φθάσει στον οδηγό. Όσο για το πλαφόν στις τιμές, που κυριάρχησε στην πολιτική συζήτηση, προς το παρόν δεν είναι παρά εντολή για την έναρξη διαπραγματεύσεων. Το μόνο συμφωνημένο στοιχείο είναι η πρόθεση.