Γερμανία: ανάπτυξη μόλις 0.5% το 2026

Το Συμβούλιο Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων της Γερμανίας, η ανώτατη συμβουλευτική επιτροπή της κυβέρνησης για την οικονομία, μείωσε την πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026 από 0,9% σε 0,5%, δηλαδή κατά 44% μέσα σε έξι μήνες. Μετά τη συρρίκνωση του ΑΕΠ το 2023 και το 2024, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης μπαίνει σε τέταρτη διαδοχική χρονιά σχεδόν μηδενικής δυναμικής. Η πρόεδρος του Συμβουλίου, Μόνικα Σνίτσερ, είπε ότι η οικονομία αναπτύσσεται μόνο χάρη στις κρατικές δαπάνες για άμυνα και υποδομές. Χωρίς τη δημόσια δαπάνη, η Γερμανία θα βρισκόταν ήδη σε συρρίκνωση.

Η ψευδαίσθηση των 500 δισ. ευρώ

Τον Μάρτιο του 2025, το Βερολίνο δημιούργησε ειδικό ταμείο 500 δισ. ευρώ για επενδύσεις σε υποδομές και κλιματική μετάβαση, με 300 δισ. ευρώ για ομοσπονδιακά έργα, 100 δισ. ευρώ για τα κρατίδια και 100 δισ. ευρώ για ταμείο κλιματικού μετασχηματισμού. Ο δανεισμός αυτός μένει εκτός του γερμανικού «φρένου χρέους», του συνταγματικού ορίου που περιορίζει τον ετήσιο κρατικό δανεισμό.

Το ινστιτούτο ifo, ένας από τους βασικούς γερμανικούς φορείς οικονομικής έρευνας, διαπίστωσε όμως ότι το 95% του νέου χρέους που αντλήθηκε μέσω του ταμείου το 2025 δεν οδήγησε σε πρόσθετες επενδύσεις. Η κυβέρνηση μετέφερε υφιστάμενες δαπάνες από τον τακτικό προϋπολογισμό στο ειδικό ταμείο. Από τα 24,3 δισ. ευρώ που ήταν διαθέσιμα, η πραγματική επένδυση αυξήθηκε μόλις κατά 1,3 δισ. ευρώ. Ο επικεφαλής του ifo, Κλέμενς Φουστ, το περιέγραψε ως κάλυψη δημοσιονομικών κενών με δανεικά.

Ακόμη και η πραγματικά νέα χρηματοδότηση σκοντάφτει σε στενά σημεία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι η Γερμανία δεν διαθέτει αρκετό εργατικό δυναμικό, επαρκή ικανότητα σχεδιασμού και ταχύτητα αδειοδοτήσεων ώστε να απορροφήσει γρήγορα επενδύσεις μεγάλης κλίμακας. Τα χρήματα υπάρχουν στα χαρτιά. Δεν φτάνουν όμως στην πραγματική οικονομία αρκετά γρήγορα ώστε να αλλάξουν την εικόνα.

Ενεργειακό σοκ σε αποδυναμωμένη βάση

Η άμεση αιτία της νέας υποβάθμισης είναι η σύγκρουση με το Ιράν και η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας από το Στενό του Ορμούζ, που έχει ανεβάσει απότομα τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το Συμβούλιο αναμένει πλέον ότι ο πληθωρισμός θα φτάσει το 3,0% το 2026, από 2,1% που προέβλεπε τον Νοέμβριο.

Το σοκ αυτό βρίσκει μια οικονομία ήδη πιεσμένη από τρεις διαρθρωτικές αλλαγές: την απώλεια του φθηνού ρωσικού αερίου μετά το 2022, την εξασθένηση της κινεζικής ζήτησης για γερμανικά μηχανήματα και αυτοκίνητα, και τη μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση που αναδιαμορφώνει την αυτοκινητοβιομηχανία. Το εξαγωγικό μοντέλο της Γερμανίας στηρίχθηκε επί χρόνια στη φθηνή ενέργεια και στην ισχυρή βιομηχανική ζήτηση από το εξωτερικό. Και οι δύο προϋποθέσεις έχουν φθαρεί.

Το δημογραφικό τείχος

Η αυστηρότερη προειδοποίηση του Συμβουλίου αφορά την κοινωνική ασφάλιση. Οι συνολικές εισφορές στη Γερμανία, για συντάξεις, υγεία, ανεργία και μακροχρόνια φροντίδα, μοιρασμένες ανάμεσα σε εργοδότη και εργαζόμενο, ανέρχονται ήδη στο 42,3% των μεικτών μισθών. Χωρίς μεταρρύθμιση, το ποσοστό ανεβαίνει στο 45,4% έως το 2030 και στο 49,7% έως το 2040.

Ο βασικός μοχλός είναι η ασφάλιση υγείας, όπου οι δαπάνες έχουν αυξηθεί κατά 64% από το 2005, ενώ τα έσοδα μόλις κατά 31%. Καθώς η γενιά των baby boomers συνταξιοδοτείται, οι εισφορές για τις συντάξεις προβλέπεται να αυξηθούν από 18,6% σε 21,8% έως το 2040· το Συμβούλιο εκτιμά ότι η επιβάρυνση αυτή θα μειώσει το ΑΕΠ κατά 0,5% έως 0,9% έως το 2035.

Το μέλος του Συμβουλίου Βερόνικα Γκριμ το είπε χωρίς περιστροφές: «Το μέγεθος του κοινωνικού κράτους πρέπει να αντιστοιχεί στην ανάπτυξη της χώρας. Δεν μπορείς να αυξάνεις συνεχώς τις κοινωνικές δαπάνες όταν η οικονομία δεν αναπτύσσεται.»

Γιατί πρέπει να προσέξει η Ευρώπη

Η Γερμανία αντιπροσωπεύει περίπου το 29% του ΑΕΠ της ευρωζώνης. Η στασιμότητά της περνά στην υπόλοιπη ένωση μέσω των εφοδιαστικών αλυσίδων και της ζήτησης για εισαγωγές. Η ΕΚΤ, που ορίζει τα επιτόκια για τις 20 χώρες της ευρωζώνης, βρίσκεται τώρα μπροστά σε σύγκρουση στόχων: το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου Ιζαμπέλ Σνάμπελ πιέζει για αύξηση επιτοκίων στις 11 Ιουνίου, ώστε να συγκρατηθεί ο πληθωρισμός που τροφοδοτείται από την ενέργεια, ενώ η γερμανική οικονομία χρειάζεται το αντίθετο. Όπως σημειώνει το Bruegel, η ΕΚΤ δεν μπορεί να χαράξει ταυτόχρονα άριστη πολιτική για μια στάσιμη Γερμανία και για πιο ανθεκτικές οικονομίες του Νότου, όπως η Ισπανία.

Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Γερμανίας προβλέπεται να αυξηθεί από 2,7% του ΑΕΠ το 2025 σε 4,3% το 2027, ξεπερνώντας το όριο του 3% της ΕΕ. Μια χώρα που επί χρόνια έκανε μαθήματα δανεισμού στη νότια Ευρώπη εμφανίζει τώρα αυξανόμενο έλλειμμα, χωρίς αντίστοιχη ανάπτυξη.

Ο κίνδυνος είναι κυκλικός: η ασθενής ανάπτυξη διογκώνει το έλλειμμα, το αυξανόμενο κοινωνικό κόστος πιέζει τον προϋπολογισμό και το δημοσιονομικό πακέτο που υποτίθεται ότι θα έσπαγε τον κύκλο απορροφάται από λογιστικές μεταφορές και διοικητικά εμπόδια. Το τεστ για το Βερολίνο είναι αν τα δανεικά μπορούν να γίνουν παραγωγικές επενδύσεις πριν φτάσει ο λογαριασμός της δημογραφίας.