4,800 Γερμανοί στρατιώτες στη Λιθουανία

Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους βρίσκεται αυτή την εβδομάδα στη Λιθουανία για να παρακολουθήσει την εκπαίδευση της Τεθωρακισμένης Ταξιαρχίας 45, στο έδαφος όπου προβλέπεται να εγκατασταθεί μόνιμα έως το 2027. Ο στόχος είναι περίπου 4.800 στρατιώτες και 200 πολιτικοί υπάλληλοι σε πλήρη ανάπτυξη στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ (Μπούντεσβερ, υπουργείο Άμυνας της Λιθουανίας). Η επίσκεψη έχει βάρος επειδή η ταξιαρχία δεν είναι απλώς μια πολιτική διαβεβαίωση. Είναι μετρήσιμη δέσμευση: το πιο καθαρό τεστ για το αν η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης μπορεί να μετατρέψει τις υποσχέσεις ασφαλείας σε μόνιμη στρατιωτική παρουσία στο σημείο όπου θα μπορούσε να αρχίσει ένας πόλεμος.

Από δύναμη αποτροπής σε δύναμη μάχης

Έως το 2022, η ανατολική διάταξη του ΝΑΤΟ στηριζόταν σε πολυεθνικές ομάδες μάχης. Πρόκειται για μικρές μονάδες εκ περιτροπής, εγκατεστημένες στην Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Πολωνία, με αποστολή κυρίως πολιτική: να διασφαλίζουν ότι οποιαδήποτε ρωσική επίθεση θα εμπλέξει αμέσως περισσότερους συμμάχους (ενισχυμένη προκεχωρημένη παρουσία του ΝΑΤΟ). Δεν είχαν σχεδιαστεί για να κρατήσουν έδαφος.

Η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία κατέστησε ανεπαρκή αυτή τη λογική. Στη σύνοδο κορυφής του Βίλνιους το 2023, το ΝΑΤΟ ενέκρινε νέα περιφερειακά αμυντικά σχέδια, με προκαθορισμένες δυνάμεις και διοικητές που έχουν ονοματιστεί εκ των προτέρων, ώστε η Συμμαχία να μπορεί να πολεμήσει από την πρώτη ημέρα (ανακοινωθέν του Βίλνιους). Η γερμανική ταξιαρχία βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της μετατόπισης. Μια ταξιαρχία είναι σχηματισμός πολλών ταγμάτων, με δικό του πυροβολικό, μηχανικό, εφοδιαστική αλυσίδα και διοίκηση. Μπορεί να πολεμήσει αυτόνομα. Η μόνιμη στάθμευσή της στο εξωτερικό σημαίνει στρατώνες, αποθήκες πυρομαχικών, κατοικίες οικογενειών, σχολεία και εγκαταστάσεις συντήρησης, όχι απλή εναλλαγή στρατιωτών σε προσωρινό στρατόπεδο.

Η Λιθουανία έχει δημοσιεύσει οδικό χάρτη για τη σταδιακή μετεγκατάσταση στο στρατόπεδο Ρούντινινκαϊ και σε τοποθεσίες γύρω από το Βίλνιους. Η ταξιαρχία έχει επίσημη ταυτότητα στη Μπούντεσβερ και ειδική σελίδα έργου της λιθουανικής κυβέρνησης. Τα σχέδια υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν το Βερολίνο μπορεί να τα εκτελέσει.

Οι περιορισμοί που το Βερολίνο δεν μπορεί να παρακάμψει με ανακοινώσεις

Δύο δομικά προβλήματα χωρίζουν τον σχεδιασμό από την πραγματικότητα. Το πρώτο είναι το προσωπικό. Η Μπούντεσβερ παραμένει κάτω από τους δικούς της στόχους ενίσχυσης, ενώ μια μόνιμη ταξιαρχία στο εξωτερικό πιέζει τη δεξαμενή προσωπικού πολύ περισσότερο από μια δύναμη εκ περιτροπής. Χρειάζεται ειδικούς, πολιτικό προσωπικό αντικατάστασης και αρκετούς ανθρώπους και μέσα ώστε η ταξιαρχία να λειτουργεί, ενώ η Γερμανία εξακολουθεί να καλύπτει και άλλες δεσμεύσεις στο ΝΑΤΟ.

Το δεύτερο είναι το χρήμα. Το συνταγματικό «φρένο χρέους» της Γερμανίας, στα άρθρα 109 και 115 του Θεμελιώδους Νόμου, περιορίζει τον ομοσπονδιακό δανεισμό και, κατ’ επέκταση, τη δημοσιονομική ευελιξία για την άμυνα. Μια μόνιμη ταξιαρχία δημιουργεί επαναλαμβανόμενες δαπάνες: μισθούς, διαθεσιμότητα εξοπλισμού, πυρομαχικά, μεταφορές, στήριξη οικογενειών. Η πολιτική βούληση κορυφώνεται τη στιγμή της ανακοίνωσης. Η στρατιωτική αξιοπιστία κρίνεται στο αν η χρηματοδότηση αντέχει σε πολυετείς δημοσιονομικές συγκρούσεις.

Η γεωγραφία εξηγεί γιατί το θέμα υπερβαίνει τη γερμανική πολιτική. Ο διάδρομος του Σουβάλκι, η στενή χερσαία λωρίδα ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία που χωρίζει τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ από τη Λευκορωσία, είναι η μόνη χερσαία διαδρομή προς τις χώρες της Βαλτικής (Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών). Αν ο διάδρομος αυτός κοπεί, ενισχύσεις δεν θα μπορούν να φτάσουν στην Εσθονία, τη Λετονία ή τη Λιθουανία οδικώς ή σιδηροδρομικώς. Μια γερμανική ταξιαρχία ήδη εγκατεστημένη στη Λιθουανία μειώνει την εξάρτηση από ενισχύσεις της τελευταίας στιγμής μέσα από αυτό το σημείο συμφόρησης.

Τι δεν μπορεί να αντικαταστήσει η ταξιαρχία

Η Πολωνία χαιρετίζει τη γερμανική δέσμευση, αλλά μετρά την αποτροπή στη Βαλτική κυρίως μέσα από την αμερικανική παρουσία. Οι ΗΠΑ παρέχουν δυνατότητες που κανένας Ευρωπαίος σύμμαχος δεν διαθέτει σήμερα σε αντίστοιχη κλίμακα: ολοκληρωμένη αεράμυνα, πληροφορίες και επιτήρηση, δίκτυα εφοδιαστικής υποστήριξης και πλήγματα ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς. Η γερμανική ταξιαρχία προσθέτει μάζα χερσαίας μάχης στο θέατρο. Δεν καλύπτει τα κενά πάνω από αυτό.

Οι τρεις βαλτικές χώρες επενδύουν σημαντικά για να συμπληρώσουν τις προωθημένες δυνάμεις, με προγραμματισμένες αγορές όπλων περίπου 12,2 δισ. ευρώ μέσω του νέου εργαλείου της ΕΕ που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να δανείζονται συλλογικά για αμυντικές προμήθειες (Defense News). Το πρόγραμμα στρατιωτικής κινητικότητας της ΕΕ χρηματοδοτεί πρακτικές αναβαθμίσεις υποδομών, από την ενίσχυση γεφυρών ώστε να αντέχουν το βάρος αρμάτων έως την εναρμόνιση σιδηροδρομικών μεγεθών, ώστε ο βαρύς εξοπλισμός να περνά σύνορα χωρίς ακινητοποίηση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Κάθε κρίκος μπορεί να αστοχήσει χωριστά.

Τι μένει ανοιχτό

Το δημόσιο αρχείο δείχνει ότι υπάρχει σοβαρό σχέδιο. Δεν αποδεικνύει ότι το σχέδιο κινείται εντός χρονοδιαγράμματος. Τα περιφερειακά αμυντικά σχέδια του ΝΑΤΟ παραμένουν διαβαθμισμένα, άρα οι ακριβείς στόχοι ετοιμότητας και τα χρονοδιαγράμματα ενίσχυσης δεν είναι ορατά στους πολίτες και στα κοινοβούλια. Οι αφίξεις στρατευμάτων, οι ολοκληρωμένοι στρατώνες, τα προτοποθετημένα πυρομαχικά και οι ασκήσεις πλήρους δύναμης είναι τα μόνα αξιόπιστα εργαλεία λογοδοσίας. Η ανάπτυξη της γερμανικής ταξιαρχίας εξελίσσεται σε κοινή θέα: όχι θεαματική ως πολιτική εικόνα, αλλά βαθιά κρίσιμη ως δοκιμή του αν η Ευρώπη μπορεί να υπερασπιστεί το έδαφος στο οποίο είναι περισσότερο εκτεθειμένη.