Η Γερμανία ανεβάζει την άμυνα στα €110 billion

Η υπόθεση ότι μια κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία θα μπορούσε σύντομα να περιορίσει τη ζήτηση για στρατιωτικό υλικό έχει πλέον αποδυναμωθεί. Ο Πούτιν, σύμφωνα με το NV, που επικαλείται το Reuters, έχει απορρίψει ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Οι συμμαχικές κυβερνήσεις σχεδιάζουν πια με βάση το σενάριο ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί, και αυτό αποτυπώνεται στους προϋπολογισμούς τους. Το πραγματικό τεστ για την Ευρώπη δεν είναι πλέον μόνο πόσα δαπανά, αλλά αν τα υπουργεία Άμυνας και η βιομηχανία μπορούν να μετατρέψουν αυτά τα χρήματα σε πραγματική στρατιωτική ισχύ πριν τη χρειαστούν στο επόμενο στάδιο του πολέμου.

Τα χρήματα υπάρχουν

Η Γερμανία βρίσκεται στο κέντρο αυτής της δημοσιονομικής μετατόπισης. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς πρότεινε για το 2027 αμυντικό προϋπολογισμό 109,7 δισ. ευρώ, περίπου το ένα πέμπτο των ομοσπονδιακών δαπανών, μαζί με 11,6 δισ. ευρώ για την Ουκρανία (Bundesfinanzministerium). Το Βερολίνο θέλει να φθάσει τον στόχο του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες στο 3,5% του ΑΕΠ έως το 2029, δηλαδή έξι χρόνια πριν από τον ορίζοντα του 2035 που έχει θέσει η Συμμαχία (Deutschlandfunk).

Η Πολωνία έχει ήδη προχωρήσει περισσότερο. Η Βαρσοβία δαπάνησε σχεδόν 123,6 δισ. ζλότι για την άμυνα το 2025, εκ των οποίων 42,4 δισ. για εκσυγχρονισμό, ενώ για την περίοδο 2026-2027 προγραμματίζει αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων άνω των 45 δισ. ζλότι (Defence24). Τέτοιες δεσμεύσεις δεν είναι απλές πολιτικές δηλώσεις. Κλειδώνουν τις κυβερνήσεις σε πολυετείς παραγγελίες, γραμμές παραγωγής και χρονοδιαγράμματα παραδόσεων που θα συνεχιστούν πολύ πέρα από οποιαδήποτε υποθετική εκεχειρία.

Δεν κινούνται όμως όλες οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες με την ίδια ταχύτητα. Ο Πέδρο Σάντσεθ στην Ισπανία απέρριψε το πλαίσιο του 5% του ΑΕΠ που πρότεινε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, με τουλάχιστον 3,5% για βασικές στρατιωτικές ανάγκες και 1,5% για ανθεκτικότητα υποδομών και κοινωνιών (NATO, El Mundo). Η Ισπανία ήταν η μόνη σύμμαχος που το απέρριψε. Ο Σάντσεθ υποστηρίζει ότι οι χώρες πρέπει να κρίνονται από τις δυνατότητες που παρατάσσουν, όχι από το ποσό που εγγράφουν στον προϋπολογισμό. Ο Ρόμπερτ Φίτσο στη Σλοβακία, ο οποίος δηλώνει ότι έχει απευθείας διαύλους τόσο με τον Πούτιν όσο και με τον Ζελένσκι χωρίς να έχει παρουσιάσει ορατό αποτέλεσμα (Aktuality, Denník N), έχει μικρότερη σημασία ως μεσολαβητής και μεγαλύτερη ως πολιτική κάλυψη για κυβερνήσεις που θέλουν να καθυστερήσουν τις στρατιωτικές δεσμεύσεις μιλώντας ταυτόχρονα για ειρήνη.

Πού κολλάνε τα χρήματα

Η αύξηση των δαπανών φέρνει στην επιφάνεια ένα πρόβλημα παραγωγής που τα υπουργεία Οικονομικών δεν μπορούν να λύσουν μόνα τους. Η Γερμανία σταμάτησε το πρόγραμμα των φρεγατών F126 εξαιτίας καθυστερήσεων και υπερβάσεων κόστους. Το Eurodrone και το μελλοντικό μαχητικό FCAS παραμένουν πίσω από τα χρονοδιαγράμματα (ZEIT). Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προειδοποίησε ότι οι επόμενοι μήνες μπορεί να είναι «πραγματικά κρίσιμοι», όχι επειδή θεωρεί πιθανή μια πλήρη εισβολή, αλλά επειδή περιορισμένες ρωσικές προκλήσεις εναντίον υποδομών ή συνόρων θα μπορούσαν να δοκιμάσουν αν το ΝΑΤΟ αντιδρά ενιαία (TVN24, BBC).

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς δεσμεύθηκαν για περίπου 70 δισ. ευρώ ετησίως σε στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία το 2026 και το 2027 (DW). Το EDIP, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα αμυντικής βιομηχανίας που στηρίζει μακροπρόθεσμες παραγγελίες για πυραύλους, αντιαεροπορικά συστήματα και drones, μεταφέρει τις προμήθειες από την επείγουσα αγορά υλικού σε πολυετείς συμβάσεις (DG DEFIS). Το SAFE, το κοινό ευρωπαϊκό ταμείο 150 δισ. ευρώ για αμυντικές προμήθειες, υποτίθεται ότι θα κατευθύνει αυτή τη ζήτηση προς ευρωπαϊκά εργοστάσια.

Το κοινό όμως εξακολουθεί να μη βλέπει καθαρά αν όλα αυτά κάνουν την Ευρώπη πιο έτοιμη. Οι στόχοι δυνατοτήτων του ΝΑΤΟ, τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης αναχαιτιστικών και τα επίπεδα αποθεμάτων πυρομαχικών παραμένουν διαβαθμισμένα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει εισροές, όπως δημοσιονομικές δεσμεύσεις και σχεδιαζόμενες γραμμές παραγωγής, όχι εκροές, όπως μονάδες σε επιχειρησιακή ετοιμότητα ή ποσοστά διαθεσιμότητας. Σύμφωνα με την Open Gate Italia, η Ιταλία μείωσε το αίτημά της από το SAFE από 14,9 δισ. ευρώ σε 5 δισ. ευρώ, ένδειξη ότι ακόμη και κυβερνήσεις που τυπικά στηρίζουν τη στροφή κρατούν επιφυλάξεις για το πόσο γρήγορα μπορούν να την απορροφήσουν.

Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται ανάμεσα στους υπουργούς που ανακοινώνουν προϋπολογισμούς και στους μηχανισμούς προμηθειών, τα ναυπηγεία και τα εργοστάσια πυραύλων που πρέπει να παραδώσουν υλικό. Τα υπουργεία Άμυνας υπογράφουν συμβάσεις. Οι υπηρεσίες προμηθειών διαχειρίζονται προδιαγραφές, δοκιμές και προμηθευτές. Οι αμυντικές βιομηχανίες ορίζουν χρόνους παραγωγής. Όταν ένας κρίκος αυτής της αλυσίδας μπλοκάρει, όπως δείχνει η ακύρωση του γερμανικού προγράμματος φρεγατών, τα χρήματα μένουν στα χαρτιά και οι μονάδες χωρίς εξοπλισμό. Οι Ευρωπαίοι υπουργοί μπορούν πλέον να μετρήσουν τις δαπάνες. Μένει να αποδείξουν ότι αγοράζουν πυρομαχικά, αναχαιτιστικά και στρατιωτικές δυνατότητες τις οποίες η Ρωσία θα πρέπει πράγματι να υπολογίσει.