Η Google πιέζει το σουηδικό δίκτυο

Το cloud μοιάζει άυλο μόνο στη γλώσσα. Στο έδαφος χρειάζεται γη, καλώδια, συστήματα ψύξης και ηλεκτρική ισχύ κάθε ώρα της ημέρας. Το ενδιαφέρον της Google για το Torsboda μετατρέπει μια δημοτική πώληση κοντά στην Τίμρα σε ευρύτερο ερώτημα: ποιος θα πάρει το σπάνιο καθαρό ρεύμα της Σουηδίας και τι θα εισπράξει η χώρα σε αντάλλαγμα.

Σύμφωνα με σουηδικά δημοσιεύματα, η Google θέλει να αγοράσει ολόκληρη την εταιρεία του βιομηχανικού πάρκου Torsboda, μαζί με έκταση 214 εκταρίων, έναντι ποσού λίγο πάνω από 911 εκατ. σουηδικές κορώνες, όπως μετέδωσε το SVT. Με τα δάνεια και τις δεσμεύσεις για υποδομές, το πακέτο που εμφανίζεται στο τραπέζι ξεπερνά τα 2,1 δισ. κορώνες. Αυτό έχει σημασία, επειδή για τους δημοτικούς ισολογισμούς μοιάζει με αποφόρτιση κινδύνου και όχι απλώς με τίμημα γης. Η Google δεν έχει επιβεβαιώσει ούτε την κατασκευή ούτε το χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με το TV4.

Το φορτίο είναι η ουσία

Το τοπικό όφελος είναι προφανές. Το έργο θα μπορούσε να δημιουργήσει περίπου 500 θέσεις εργασίας, αν και ο δημόσιος αριθμός δεν διευκρινίζει πόσες από αυτές θα είναι μόνιμες, όπως ανέφερε το Sveriges Radio. Η Τίμρα και το Σούντσβαλ θα μπορούσαν επίσης να μεταφέρουν μέρος του δανειακού και υποδομικού κινδύνου σε μία από τις πλουσιότερες εταιρείες του κόσμου.

Το ζήτημα της ισχύος είναι μεγαλύτερο. Ο Τόμπιας Έντφαστ της Svenska kraftnat, της σουηδικής διαχειρίστριας του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, προειδοποίησε ότι ένα κέντρο δεδομένων στο Torsboda θα μπορούσε να χρειαστεί 1.000 MW, κατανάλωση περίπου αντίστοιχη με της Στοκχόλμης, και ότι οι τιμές ενδέχεται να αυξηθούν αν δεν προστεθεί ισοδύναμη νέα παραγωγή, σύμφωνα με το Sveriges Radio. Εκεί βρίσκεται η πραγματική συναλλαγή: η Google αποκτά υπολογιστική ισχύ και σκανδιναβικό ρεύμα· η Σουηδία πρέπει να αποφασίσει αν αυτή η χρήση αξίζει την πίεση που θα ασκήσει στο δίκτυό της.

Ένα κέντρο δεδομένων είναι βιομηχανικός καταναλωτής μόνιμης λειτουργίας. Ακόμη και αν η Google αγοράζει ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, το δίκτυο πρέπει να παραδίδει ρεύμα όταν πέφτει η παραγωγή από τον άνεμο ή τον ήλιο. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας καταγράφει την τεχνητή νοημοσύνη και τα κέντρα δεδομένων ως ταχέως αυξανόμενη πηγή ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας.

Η δυνατότητα σύνδεσης έχει γίνει και αυτή μέρος της σπανιότητας. Οι διαχειριστές δικτύων της Ευρώπης δημοσιεύουν το Capacitypedia, έναν χάρτη που δείχνει πού μπορεί πράγματι να συνδεθεί νέα ζήτηση. Ένα έργο μπορεί να έχει γη, κεφάλαια και άδειες, αλλά να περιμένει ακόμη καλώδια, υποσταθμούς και διαθέσιμη ισχύ.

Η αλυσίδα είναι ευθεία. Αν η Google συνδεθεί πριν έρθουν νέα παραγωγή και αναβαθμίσεις του δικτύου, οι υπόλοιποι χρήστες θα βρεθούν απέναντι σε στενότερη χωρητικότητα. Αυτό μπορεί να σημαίνει υψηλότερες χονδρικές τιμές ρεύματος, καθυστερημένες συνδέσεις για εργοστάσια ή αυξημένες χρεώσεις δικτύου, δηλαδή τα τέλη που πληρώνουν οι χρήστες για τη συντήρηση και την επέκταση του συστήματος και που τελικά επιμερίζονται σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η συμφωνία δεν μπορεί να μείνει τοπική

Η Google μπορεί να ενισχύσει την υπόθεσή της. Θα μπορούσε να πληρώσει τη δική της σύνδεση, να στηρίξει νέα παραγωγή χαμηλών εκπομπών, να μειώνει τη ζήτηση όταν το σύστημα πιέζεται, να αξιοποιεί την απορριπτόμενη θερμότητα και να δημιουργήσει εξειδικευμένες τοπικές θέσεις εργασίας. Τέτοιες δεσμεύσεις έχουν αξία μόνο αν είναι συγκεκριμένες και νομικά εφαρμόσιμες προτού δεσμευθεί χωρητικότητα στο δίκτυο.

Οι κανόνες της ΕΕ αρχίζουν να ωθούν τα μεγάλα κέντρα δεδομένων σε καθαρότερη λογοδοσία. Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός 2024/1364 θεσπίζει πλαίσιο αναφοράς για ενεργειακούς δείκτες και δείκτες βιωσιμότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης προτείνει σύστημα αξιολόγησης, ώστε να συγκρίνονται η χρήση ενέργειας, η χρήση νερού και η επαναχρησιμοποίηση απορριπτόμενης θερμότητας.

Η διαφάνεια, όμως, δεν απαντά στο ερώτημα ποιος παίρνει το ρεύμα. Η Ιρλανδία δείχνει τι συμβαίνει όταν τα κέντρα δεδομένων γίνονται πολύ μεγάλα για να αντιμετωπίζονται ως ένας ακόμη πελάτης: το 2025 κατανάλωσαν το 23% της μετρούμενης ηλεκτρικής ενέργειας, από 5% το 2015, σύμφωνα με στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας CSO που μετέδωσε το RTE. Η Ολλανδία δείχνει την πολιτική συνέχεια: μετά τη διαμάχη για το υπερμεγέθες κέντρο δεδομένων στο Zeewolde, η κυβέρνηση ανέλαβε μεγαλύτερο εθνικό έλεγχο στην ανάπτυξη των data centers, επειδή ο χώρος, η ενέργεια και ο πολεοδομικός σχεδιασμός είχαν γίνει πλέον ζητήματα εθνικής κλίμακας, όπως ανακοίνωσε η ολλανδική κυβέρνηση.

Οι συγκρίσεις αυτές δεν αποδεικνύουν ότι η Σουηδία πρέπει να πει όχι. Δείχνουν όμως γιατί η Τίμρα δεν μπορεί να είναι το μόνο λογιστικό φύλλο. Ο δήμος μπορεί να κερδίσει μετρητά, κατασκευαστική δραστηριότητα και ορισμένες θέσεις εργασίας. Η Google αποκτά μακροπρόθεσμη θέση σε μια δροσερή περιοχή με ηλεκτρική ενέργεια χαμηλών εκπομπών. Άλλοι Σουηδοί χρήστες, από τα νοικοκυριά έως την εξηλεκτρισμένη βιομηχανία, μπορεί να πληρώσουν το κόστος αν η σπάνια χωρητικότητα του δικτύου κατανεμηθεί χωρίς αντίστοιχη νέα προσφορά.

Το ζήτημα της κυριαρχίας πρέπει να μείνει συγκεκριμένο. Η γαλλική συζήτηση για το cloud δείχνει ότι οι τοπικοί διακομιστές δεν λύνουν από μόνοι τους το πρόβλημα του ελέγχου όταν ο πάροχος εξακολουθεί να κατέχει το λογισμικό, τις συμβάσεις με τους πελάτες και τη δύναμη τιμολόγησης, ανησυχία που αποτυπώνεται στις πολιτικές SecNumCloud και cloud de confiance που έχει αναλύσει το LeMagIT. Για τη Σουηδία, το άμεσο ερώτημα ελέγχου είναι στενότερο: ποιος θα χρησιμοποιεί τη σπάνια χωρητικότητα του δικτύου, με ποιους όρους και με ποιο αντάλλαγμα.

Η πρόταση της Google στην Τίμρα μπορεί ακόμη να αποδειχθεί καλή επένδυση. Δεν μπορεί όμως να αποτιμηθεί ως απλή πώληση γης όταν το πραγματικό περιουσιακό στοιχείο είναι η πρόσβαση στο ηλεκτρικό σύστημα. Η Σουηδία πρέπει να κρίνει τη συμφωνία με βάση δεσμευτικούς όρους για νέα ηλεκτρική παραγωγή, κόστος δικτύου και τοπικές αποδόσεις προτού κλειδώσει η χωρητικότητα.