Η Αθήνα φρενάρει κυρώσεις για LNG

Η Ελλάδα μπλόκαρε στις 17 Ιουλίου το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας, αρνούμενη να αποδεχθεί την απαγόρευση σε ευρωπαϊκά πλοία να μεταφέρουν ρωσικό υγροποιημένο φυσικό αέριο προς αγοραστές στην Ασία και αλλού (Euronews, Topontiki/Reuters). Επειδή οι κυρώσεις εξωτερικής πολιτικής στην ΕΕ απαιτούν ομοφωνία, η ελληνική ένσταση ήταν αρκετή για να παγώσει ολόκληρο τον φάκελο. Οι πρέσβεις μετέθεσαν την ψηφοφορία για τις 23 Ιουλίου.

Η ουσία δεν βρίσκεται στην καθυστέρηση, αλλά στον μηχανισμό. Η ΕΕ θέλει να πιέσει τη Ρωσία, όμως το κάνει μέσα από εταιρείες που έχουν ακόμη συμβόλαια, πλοία και ισολογισμούς. Κάθε κυβέρνηση που βλέπει έναν εκτεθειμένο κλάδο στο εσωτερικό της μπορεί να ορίσει το τίμημα της συναίνεσής της.

Πώς οι κυρώσεις έγιναν ναυτιλιακή διαμάχη

Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας έχουν προχωρήσει πολύ πέρα από την απαγόρευση συγκεκριμένων προϊόντων. Στοχεύουν όλο και περισσότερο τις υπηρεσίες που επιτρέπουν στο εμπόριο να λειτουργεί: τη μεταφορά, την ασφάλιση, τη χρηματοδότηση, την επεξεργασία πληρωμών. Αν κοπούν αυτές οι υπηρεσίες, τα φορτία γίνονται πολύ δυσκολότερο να μετακινηθούν.

Η ελληνική ένσταση βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το σημείο. Η Αθήνα δεν υπερασπίζεται τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Υπερασπίζεται το δικαίωμα ελληνόκτητων πλοίων να μεταφέρουν ρωσικό υγροποιημένο φυσικό αέριο από αρκτικούς τερματικούς σταθμούς σε αγοραστές εκτός ΕΕ. Η έκθεση συγκεντρώνεται σε μία εταιρεία: η Dynagas, που ελέγχεται από τον εφοπλιστή Γιώργο Προκοπίου, διαχειρίζεται 27 πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου και, σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης των FT/Kpler, έχει μεταφέρει πάνω από 10 εκατ. τόνους ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου σε 144 ταξίδια από τις αρχές του 2025 (Dedomeno/FT, Interfax).

Το επιχείρημα της Αθήνας είναι ότι η απαγόρευση στους ευρωπαϊκούς φορείς εκμετάλλευσης θα μεταφέρει τη δουλειά σε μη ευρωπαϊκές ναυτιλιακές εταιρείες, ενώ οι ρωσικές εξαγωγές θα συνεχιστούν ουσιαστικά αμετάβλητες (ProtoThema/Reuters). Πρόκειται για εξειδικευμένα πλοία αρκτικής κλάσης, σχεδιασμένα για δύσκολες συνθήκες πάγου, τα οποία δεν μπορούν εύκολα να στραφούν σε άλλες γραμμές. Αν αποκλειστούν από τη ρωσική δραστηριότητα, οι ιδιοκτήτες τους πιθανότατα θα τα πουλήσουν σε μη δυτικούς φορείς και η Ευρώπη θα χάσει πλήρως αυτό το κομμάτι της αγοράς.

Το αντεπιχείρημα είναι εξίσου συγκεκριμένο. Όσο παραμένουν διαθέσιμα πλοία που υπάγονται σε ευρωπαϊκή ρύθμιση, το κόστος μεταφοράς για τη Ρωσία μένει χαμηλό. Αν τα ίδια φορτία αναγκαστούν να περάσουν σε έναν «σκιώδη στόλο» — παλαιότερα δεξαμενόπλοια με αδιαφανή ιδιοκτησία, σημαίες χωρών με χαλαρούς κανόνες και ασφάλιση εκτός Δύσης — η Ρωσία πληρώνει ακριβότερα κάθε ταξίδι, τόσο σε ναύλα όσο και σε ασφάλιστρα. Αυτό μειώνει τα έσοδα από τις εξαγωγές (Maritime Executive, The Insider). Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι καμία πλευρά δεν έχει δημοσιεύσει αναλυτικά στοιχεία ανά φορτίο, ώστε να φανεί πόσο θα μειώνονταν πράγματι τα ρωσικά έσοδα. Ο μηχανισμός είναι πειστικός. Το μέγεθος παραμένει άγνωστο.

Κάθε εκτεθειμένη εταιρεία δημιουργεί ένα βέτο

Η Ελλάδα είναι ο πιο ηχηρός αντιρρησίας, αλλά δεν είναι η μόνη χώρα που διαπραγματεύεται. Η Αυστρία επιδίωξε μια στενή εξαίρεση για τη Raiffeisen Bank International, της οποίας η ρωσική θυγατρική έχει βρεθεί αντιμέτωπη με αποζημιώσεις άνω των 2,3 δισ. ευρώ από ρωσικά δικαστήρια, σε υπόθεση που συνδέεται με παγωμένο μερίδιο στον κατασκευαστικό όμιλο Strabag και με την υπό κυρώσεις οντότητα Rasperia (trend). Η Βιέννη ήθελε να ενταχθεί απευθείας στο κείμενο των κυρώσεων μια ρύθμιση που θα επέτρεπε τη μεταβίβαση αυτού του παγωμένου μεριδίου με τρόπο που θα αποζημίωνε τη Raiffeisen (FAZ).

Το Βέλγιο αντιμετωπίζει την ίδια δυναμική σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Η Euroclear, το χρηματοπιστωτικό αποθετήριο με έδρα τις Βρυξέλλες, δηλαδή η εταιρεία που διακανονίζει διασυνοριακές συναλλαγές τίτλων, κρατά περίπου 190 δισ. ευρώ σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας (Meduza, EJIL:Talk!). Η ΕΕ διοχετεύει τα κέρδη από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία στην Ουκρανία, αλλά δεν έχει δημεύσει το αρχικό κεφάλαιο. Οι Βρυξέλλες αποδέχονται αυτή τη λύση, αλλά αντιστέκονται σε περαιτέρω βήματα χωρίς νομική θωράκιση, ιδίως όσο τα ρωσικά δικαστήρια συσσωρεύουν πολιτικά υποκινούμενες αποφάσεις κατά της Euroclear, έστω και αν αυτές είναι πρακτικά ανεφάρμοστες στη Δύση.

Το μοτίβο και στις τρεις περιπτώσεις είναι το ίδιο. Οι κυρώσεις μεταφέρουν πραγματικό χρηματοοικονομικό κίνδυνο σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές εταιρείες. Η ομοφωνία δίνει στις κυβερνήσεις αυτών των εταιρειών θέση στο τραπέζι.

Το τίμημα ανεβαίνει

Η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής βλέπουν αυτή τη διαδικασία ως φθορά του ίδιου του καθεστώτος κυρώσεων. Κάθε γύρος γίνεται ευκολότερο να αραιώσει, επειδή κάθε εξαίρεση διδάσκει στον επόμενο εκτεθειμένο κλάδο πώς να πιέσει την κυβέρνησή του πριν από την επόμενη ψηφοφορία (Business Insider Polska). Οι κυρώσεις λειτουργούν σωρευτικά: τα πλαφόν στην τιμή του πετρελαίου, οι απαγορεύσεις μεταφορών, οι περιορισμοί στην ασφάλιση, οι αποκλεισμοί από το SWIFT και τα παγώματα περιουσιακών στοιχείων ενισχύουν το ένα το άλλο (Commission FAQ). Αν χαλαρώσει ένα επίπεδο, τα υπόλοιπα γίνονται ευκολότερο να παρακαμφθούν.

Το 21ο πακέτο μπορεί ακόμη να περάσει στις 23 Ιουλίου. Όμως, τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, κάθε νέος γύρος κάνει πιο ορατό το κόστος της ομοφωνίας. Οι κυβερνήσεις δεν μπλοκάρουν τις κυρώσεις επειδή στηρίζουν τη Ρωσία. Ζητούν αντιστάθμισμα για τις συγκεκριμένες ιδιωτικές ζημιές που δημιουργούν οι κυρώσεις μέσα στα σύνορά τους. Η φιλοδοξία είναι συλλογική. Ο λογαριασμός φτάνει σε συγκεκριμένες διευθύνσεις.