Η ασπίδα των €3,1 δισ. κρίνεται στον κώδικα

Η Ελλάδα και το Ισραήλ αναμένεται να υπογράψουν στις 31 Αυγούστου συμφωνίες ύψους περίπου 3,1 δισ. ευρώ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα πολυεπίπεδο δίκτυο αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας (Cyprus Mail, Breaking Defense). Το πακέτο θα δώσει στην Αθήνα τρεις οικογένειες ισραηλινών αναχαιτιστών για την αντιμετώπιση drones, πυραύλων cruise και βαλλιστικών απειλών. Σύμφωνα με ισραηλινά δημοσιεύματα, θα πρόκειται και για τη μεγαλύτερη αμυντική εξαγωγή στην ιστορία του Ισραήλ (Calcalist Tech). Η πραγματική αξία της συμφωνίας, όμως, δεν θα φανεί στην τελετή υπογραφής, αλλά στο ποιος θα ελέγχει το λογισμικό, την εφοδιαστική αλυσίδα και τον κύκλο των μελλοντικών αναβαθμίσεων.

Τι αγοράζει η Ελλάδα

Το πρόγραμμα συνδυάζει τρία συστήματα: το SPYDER της Rafael για απειλές μικρού και μεσαίου βεληνεκούς, όπως τα drones, το Barak MX της Israel Aerospace Industries ως αρθρωτό ενδιάμεσο επίπεδο, και το David’s Sling της Rafael/Raytheon για πυραύλους cruise και βαλλιστικές απειλές (Jerusalem Post, Hurriyet Daily News). Δεν πρόκειται για τρεις ασύνδετες αγορές. Τα συστήματα θα τροφοδοτούν ένα ενιαίο κέντρο διοίκησης, βασισμένο στο ολοκληρωμένο ισραηλινό μοντέλο και σε λογισμικό με δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης. Εκεί θα συνδέονται αισθητήρες, εκτοξευτές, οι υφιστάμενες ελληνικές συστοιχίες Patriot και οι νέοι ισραηλινοί αναχαιτιστές, ώστε οι διοικητές να αντιστοιχίζουν κάθε εισερχόμενη απειλή με το κατάλληλο όπλο (AeroTime, i24NEWS).

Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας έχει δηλώσει ότι η πλήρης επιχειρησιακή ικανότητα πρέπει να επιτευχθεί μέσα σε 35 μήνες, με σταδιακές παραδόσεις και όχι με μία ενιαία παράδοση στο τέλος. Το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε το πρόγραμμα στις 23 Ιουλίου (Breaking Defense). Οι υπογράφοντες στο Τελ Αβίβ είναι η ελληνική Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων και ο ισραηλινός φορέας αμυντικών εξαγωγών, με τους αναδόχους του Ισραήλ παρόντες στο τραπέζι. Αυτό δείχνει συμφωνία εφαρμογής, όχι ένα διπλωματικό μνημόνιο συμβολικού χαρακτήρα (Calcalist Tech).

Το ερώτημα του πηγαίου κώδικα

Σύμφωνα με πληροφορίες, η Αθήνα εξασφάλισε δύο παραχωρήσεις που αποσκοπούν να αποφύγουν την κλασική παγίδα των ξένων αμυντικών προμηθειών: τη βιομηχανική εξάρτηση και τον εγκλωβισμό στο λογισμικό του προμηθευτή. Ελληνικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι τουλάχιστον 25% της αξίας του προγράμματος, δηλαδή πάνω από 700 εκατ. ευρώ, θα κατευθυνθεί σε περίπου 12 ελληνικούς υπεργολάβους (SKAI). Άλλα μέσα μεταδίδουν ότι η Ελλάδα ζήτησε πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα του κρίσιμου λογισμικού διοίκησης και ελέγχου (Strategist Cyprus, Naftemporiki).

Και οι δύο προβλέψεις έχουν σημασία, αλλά παραμένουν ασαφείς. Κανένα δημοσίευμα δεν διευκρινίζει αν η «πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα» σημαίνει πλήρη πρόσβαση, δικαιώματα escrow, κυριαρχική δυνατότητα παραμετροποίησης από την ελληνική πλευρά ή κάτι πολύ στενότερο. Το κείμενο της σύμβασης, τα ορόσημα πληρωμών, οι όροι αναπλήρωσης των αναχαιτιστών και το συνολικό κόστος κύκλου ζωής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Αν θα μιλά με τα συστήματα του ΝΑΤΟ

Η Ελλάδα αγοράζει αυτό το σύστημα λόγω γεωγραφίας. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» σχεδιάζεται γύρω από το Αιγαίο, τη Θράκη, τα ελληνικά νησιά και την Ανατολική Μεσόγειο, με την Τουρκία ως τον βασικό κατονομαζόμενο περιφερειακό παράγοντα (DefenseRomania). Η απειλή είναι συγκεκριμένη στον χάρτη, το χρονοδιάγραμμα είναι στενό και το Ισραήλ διαθέτει πρόσφατη επιχειρησιακή εμπειρία στην πολυεπίπεδη αναχαίτιση. Η ταχύτητα και ο δοκιμασμένος εξοπλισμός υπερίσχυσαν των συλλογικών ευρωπαϊκών λύσεων.

Η αξία του προγράμματος για το ΝΑΤΟ θα εξαρτηθεί από το αν η «Ασπίδα» μπορεί να ενταχθεί στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Αεροπορικής και Αντιπυραυλικής Άμυνας της Συμμαχίας, δηλαδή στο πλαίσιο που συνδέει εθνικούς αισθητήρες και όπλα σε μια κοινή εικόνα αεράμυνας (NATO). Οι ελληνικές συστοιχίες Patriot διαθέτουν ήδη διεπαφές ζεύξης δεδομένων με το ΝΑΤΟ, αλλά ειδικοί σημειώνουν ότι εξακολουθούν να χρειάζονται πλήρη εκσυγχρονισμό δυνατοτήτων. Η Βουλγαρία δείχνει το πρακτικό διακύβευμα: η Σόφια βασίζεται σε παλαιά συστήματα σοβιετικής εποχής με περιορισμένη ικανότητα κατά drones και έχει εξαρτηθεί από ελληνική υποστήριξη με Patriot και F-16 υπό νατοϊκό συντονισμό (BTA, Mediapool). Ένα ισχυρότερο ελληνικό στρώμα αεράμυνας θα μπορούσε να επεκτείνει αυτή την ομπρέλα. Μια ειδικά ραμμένη ισραηλινή αρχιτεκτονική με αδύναμη διασύνδεση με τη Συμμαχία δεν θα το πετύχαινε.

Η Ευρώπη χτίζει ήδη πολλές ασπίδες ταυτόχρονα, καθεμία δεμένη με διαφορετικούς αναδόχους, λογισμικό και πυρομαχικά. Η γερμανική Πρωτοβουλία Sky Shield συνδυάζει το γερμανικό IRIS-T, το αμερικανικό Patriot και το ισραηλινοαμερικανικό Arrow (BR). Η Γαλλία επικρίνει τόσο αυτή την πρωτοβουλία όσο και συμφωνίες όπως η «Ασπίδα του Αχιλλέα», επειδή αφήνουν στο περιθώριο το γαλλοϊταλικό SAMP/T NG και αποδυναμώνουν την ευρωπαϊκή βιομηχανική κυριαρχία (Opex360). Τα ίδια τα εργαλεία της ΕΕ για την αμυντική βιομηχανία έχουν σχεδιαστεί ώστε να κατευθύνουν τις προμήθειες προς ευρωπαίους προμηθευτές (European Commission, Council). Η ελληνική επιλογή κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η Αθήνα μπορεί να απαντήσει στο ερώτημα της εξάρτησης μόνο αν δημοσιοποιήσει αρκετά στοιχεία της συμβατικής αρχιτεκτονικής ώστε να φανεί ποιος ελέγχει τις αναβαθμίσεις, τις ζεύξεις δεδομένων, την αναπλήρωση των πυρομαχικών και τα δικαιώματα στον πηγαίο κώδικα. Μέχρι τότε, η Ελλάδα έχει αγοράσει ταχύτητα. Το αν έχει αγοράσει και ανεξαρτησία παραμένει ισχυρισμός κλεισμένος σε παραρτήματα σύμβασης που δεν έχει δει κανείς έξω από τη διεύθυνση εξοπλισμών.