Η Ελλάδα προπληρώνει 6,9 δισ. ευρώ για να ρίξει το χρέος κάτω από της Ιταλίας

Το 2010 η Ελλάδα κρατιόταν όρθια με έκτακτα δάνεια από τους εταίρους της στην ευρωζώνη. Σήμερα διαθέτει περίπου 40 δισ. ευρώ σε ταμειακά αποθέματα και επιλέγει να αποπληρώσει εκείνα τα δάνεια δέκα χρόνια νωρίτερα. Η επόμενη δόση, ύψους 6,9 δισ. ευρώ, στις 15 Ιουνίου, αναμένεται να φέρει το ελληνικό δημόσιο χρέος κάτω από το ιταλικό για πρώτη φορά, μια αντιστροφή που πριν από λίγα χρόνια θα ακουγόταν παράλογη (Capital.gr, Fortune Greece).

Το παράδοξο είναι ότι το χρέος που η Αθήνα σπεύδει να κλείσει ανήκει στα φθηνότερα δάνεια που έχει στα βιβλία της.

Το παράδοξο της αποπληρωμής ενός φθηνού δανείου

Τα δάνεια αυτά ανήκουν στη Διμερή Δανειακή Διευκόλυνση για την Ελλάδα, το πακέτο διάσωσης που χορήγησαν 14 κυβερνήσεις της ευρωζώνης στο πρώτο μνημόνιο. Μετά τις αναδιαρθρώσεις που ακολούθησαν, η διευκόλυνση αυτή έχει πλέον σταθερό επιτόκιο περίπου 2,4% (ΕΜΣ). Τα ελληνικά δεκαετή ομόλογα, αντίθετα, τιμολογήθηκαν πρόσφατα κοντά στο 3,7% (euro2day.gr, World Government Bonds).

Με στενά λογιστικούς όρους, η κίνηση μοιάζει ασύμφορη: η Ελλάδα αποπληρώνει χρέος με επιτόκιο 2,4%, ενώ η αγορά της δανείζει με 3,7%. Ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης έχει τονίσει ότι η αποπληρωμή θα γίνει αποκλειστικά από τα ταμειακά διαθέσιμα, όχι με νέο δανεισμό (thetoc.gr). Αυτό αλλάζει τον υπολογισμό. Η Αθήνα δεν αντικαθιστά ακριβό χρέος με φθηνό· μειώνει το συνολικό χρέος χρησιμοποιώντας μέρος του αποθέματός της και ποντάρει ότι τα έμμεσα οφέλη θα αξίζουν περισσότερο από την απώλεια της φθηνής χρηματοδότησης.

Ο μηχανισμός είναι σχετικά απλός. Κάθε δισεκατομμύριο που αποπληρώνεται μειώνει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, δηλαδή το δημόσιο χρέος ως ποσοστό της οικονομίας. Μετά τον Ιούνιο, ο δείκτης εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί περίπου στο 136,8%, οριακά κάτω από το 138,6% της Ιταλίας (Capital.gr, Fortune Greece). Χαμηλότερος δείκτης σημαίνει καλύτερη εικόνα στις αγορές και στους οίκους αξιολόγησης, άρα χαμηλότερο κόστος για τις μελλοντικές εκδόσεις ομολόγων. Οι τρεις μεγάλοι οίκοι κατατάσσουν πλέον την Ελλάδα στην επενδυτική βαθμίδα για πρώτη φορά από το 2010 (Greek Reporter). Κάθε αναβάθμιση μπορεί να αφαιρεί μονάδες βάσης από κάθε νέα δημοπρασία ομολόγων.

Η Αθήνα αγοράζει και κάτι που δεν εμφανίζεται εύκολα σε λογιστικό φύλλο: βαθμούς κυριαρχίας. Τα διμερή δάνεια του πρώτου πακέτου συνδέθηκαν με πολιτικούς όρους και με τη μνήμη της εποπτείας της τρόικας. Η εξόφλησή τους αφαιρεί ένα κομμάτι από αυτό το θεσμικό βάρος.

Ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει

Οι πιστώτριες χώρες χάνουν μια αθόρυβη πηγή εσόδων. Όπως έχει τεκμηριώσει το Bruegel, αρκετοί δανειστές χρηματοδότησαν τη συμμετοχή τους στη Διμερή Δανειακή Διευκόλυνση με επιτόκια εντόκων γραμματίων πολύ χαμηλότερα από το 2,4%, κερδίζοντας έτσι ένα περιθώριο από δάνεια που στο εσωτερικό τους παρουσιάστηκαν ως «αλληλεγγύη». Η πρόωρη αποπληρωμή κλείνει αυτή τη ρύθμιση.

Οι Έλληνες φορολογούμενοι κερδίζουν έναν καθαρότερο ισολογισμό και, σε βάθος χρόνου, φθηνότερο δανεισμό. Η κυβέρνηση έχει δείξει ότι θα χρησιμοποιήσει μέρος του δημοσιονομικού χώρου για μειώσεις φόρου εισοδήματος και αυξήσεις συντάξεων, με κόστος που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά περίπου στο 0,6% του ΑΕΠ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Οι ανταλλαγές, όμως, είναι υπαρκτές. Η χρήση 6,9 δισ. ευρώ από ένα μαξιλάρι 40 δισ. ευρώ μειώνει το απόθεμα που προστατεύει την Ελλάδα από αναταράξεις στις αγορές. Η στρατηγική αποδίδει μόνο αν οι αναβαθμίσεις και η μείωση του μελλοντικού κόστους δανεισμού υπερκαλύψουν την πρόωρη εξόφληση δανείων που κόστιζαν μόλις 2,4%. Αν οι συνθήκες χρηματοδότησης σφίξουν ξανά πριν έρθουν οι αναβαθμίσεις, η χώρα θα έχει ανταλλάξει φθηνή βεβαιότητα με ακριβότερη προσδοκία.

Τι δεν πιάνουν οι αριθμοί

Η τελευταία αξιολόγηση του ΔΝΤ για την Ελλάδα ανέδειξε μια διαρθρωτική αδυναμία πίσω από την καλή δημοσιονομική εικόνα: η οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό και τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ, ενώ η αύξηση της παραγωγικότητας υστερεί σε σχέση με την υπόλοιπη ευρωζώνη (ΔΝΤ). Η διατήρηση μεγάλων πρωτογενών πλεονασμάτων, δηλαδή εσόδων υψηλότερων από τις δαπάνες πριν από τους τόκους, σε μια χώρα με φτώχεια πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ανοίγει ένα ερώτημα που οι δείκτες χρέους δεν απαντούν. Η δημοσιονομική πειθαρχία χρηματοδοτεί τη μείωση του χρέους, αλλά το κόστος για τις δημόσιες επενδύσεις και τις υπηρεσίες μετριέται δυσκολότερα.

Οι αξιολογήσεις των οίκων από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο θα δείξουν αν η στρατηγική αποδίδει. Μια κίνηση προς το BBB+ θα συμπίεζε περαιτέρω το κόστος δανεισμού, επιβεβαιώνοντας το στοίχημα της Αθήνας ότι η υψηλότερη πληρωμή σήμερα αγοράζει φθηνότερο αύριο. Μέχρι τότε, η Ελλάδα είναι ένας σπάνιος οφειλέτης που επιλέγει να πληρώσει παραπάνω για λόγους αξιοπιστίας, υπολογίζοντας ότι η εμπιστοσύνη συσσωρεύεται ταχύτερα από τους τόκους.