Η Ελλάδα κέρδισε εξαίρεση για το LNG

Το 21ο πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας εγκρίθηκε στις 23 Ιουλίου, αλλά εγκρίθηκε με τους όρους της Αθήνας.

Η Ελλάδα μπλόκαρε το σύνολο του πακέτου έως ότου εξασφάλισε εξαίρεση: να μπορούν να συνεχίσουν να μεταφέρουν ρωσικό υγροποιημένο φυσικό αέριο προς αγοραστές εκτός ΕΕ ναυτιλιακές εταιρείες ελληνικών συμφερόντων, υπό την προϋπόθεση ότι οι σχετικές συμβάσεις είχαν συναφθεί πριν από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία (Euronews, ανακοίνωση του Συμβουλίου). Μέχρι να κλείσει αυτή η εκκρεμότητα, έμεναν σε αναμονή όλα τα υπόλοιπα: η καταχώριση νέων πλοίων του «σκιώδους στόλου», δηλαδή παλαιών ή αδιαφανών δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις, οι τραπεζικοί περιορισμοί, τα μέτρα για τα κρυπτονομίσματα και το πάγωμα του πλαφόν στην τιμή του πετρελαίου. Τίποτα δεν προχωρούσε πριν πάρει η Αθήνα την εξαίρεση που ζητούσε.

Όπως είχε γράψει το To Brief όταν η Ελλάδα μπλόκαρε αρχικά την ψηφοφορία, η σύγκρουση αυτή ακουμπά στον πυρήνα του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ σχεδιάζει κυρώσεις: αν μπορεί να στηρίζει την εφαρμογή τους σε κλάδους που, την ίδια στιγμή, έχουν την πολιτική ισχύ να τις αποδυναμώνουν.

Οι εταιρείες μέσα στο ίδιο το όπλο

Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις στη ρωσική ενέργεια λειτουργούν κυρίως μέσω υπηρεσιών, όχι μέσω πλήρους εμπάργκο. Οι Βρυξέλλες δεν επιχειρούν να εξαφανίσουν το ρωσικό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από την παγκόσμια αγορά. Περιορίζουν τις δυτικές εταιρείες που κάνουν δυνατές αυτές τις εξαγωγές: ναυτιλιακές, ασφαλιστικές, λιμενικούς φορείς και μεσίτες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Αν ελεγχθεί η πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες, η πώληση ρωσικής ενέργειας γίνεται δυσκολότερη και ακριβότερη.

Το διαρθρωτικό πρόβλημα είναι ότι οι εταιρείες αυτές βρίσκονται μέσα σε κράτη-μέλη των οποίων οι κυβερνήσεις πρέπει να εγκρίνουν ομόφωνα κάθε απόφαση κυρώσεων. Ένα κράτος του οποίου οι επιχειρήσεις παρέχουν την υπηρεσία που μπαίνει στο στόχαστρο μπορεί, πρακτικά, να κρατήσει όμηρο ολόκληρο το πακέτο.

Η Ελλάδα διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στην ΕΕ (Al Jazeera). Η Αθήνα υποστήριξε ότι η απαγόρευση σε ελληνικούς φορείς να μεταφέρουν ρωσικό LNG προς τρίτες χώρες θα μετέφερε απλώς την ίδια δουλειά σε ανταγωνιστές εκτός ΕΕ, χωρίς ουσιαστική απώλεια εσόδων για τη Μόσχα. Τα οικονομικά μεγέθη δίνουν βάρος σε αυτό το επιχείρημα. Το EUobserver, επικαλούμενο ανάλυση του Centre for Research on Energy and Clean Air, ανέφερε ότι πλοία ελληνικού ελέγχου μετέφεραν ρωσικά ορυκτά καύσιμα αξίας περίπου 248 δισ. ευρώ από την έναρξη της πλήρους εισβολής (EUobserver). Σύμφωνα με το UPI, που επικαλείται την ερευνητική οργάνωση Urgewald, η Dynagas, ο ναυτιλιακός όμιλος που συνδέεται με τον Έλληνα δισεκατομμυριούχο Γιώργο Προκοπίου, διαχειρίστηκε περίπου το 35% της δραστηριότητας ρωσικού LNG που συνδέεται με τη Novatek στις αρχές του 2026 (UPI).

Η Αθήνα μετέτρεψε ένα πραγματικό ζήτημα άνισης κατανομής κόστους σε εξαίρεση που διατήρησε ανοιχτό ακριβώς το σημείο πίεσης το οποίο η ΕΕ είχε εντοπίσει και προσπαθούσε να κλείσει.

Η διαφορά ανάμεσα στις πρωτεύουσες

Ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Κεστούτις Μπούντρις, δήλωσε ότι οι αποφάσεις για τις κυρώσεις επηρεάζονται ολοένα περισσότερο από τα οικονομικά συμφέροντα των κρατών-μελών, αποδυναμώνοντας τη συλλογική πίεση προς τη Μόσχα (LRT). Οι Ολλανδοί αξιωματούχοι, αντίθετα, παρουσίασαν το αποτέλεσμα ως πρόοδο, δίνοντας έμφαση στις νέες καταχωρίσεις πλοίων του σκιώδους στόλου και στα εργαλεία κατά της παράκαμψης, παρά την ελληνική εξαίρεση (Rijksoverheid, NRC).

Η σύγκριση με τη Δανία είναι χρήσιμη. Η Κοπεγχάγη διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους της Ευρώπης, αλλά δεν ζήτησε αντίστοιχη εξαίρεση. Το μέγεθος ενός στόλου δεν οδηγεί αυτομάτως σε απειλή βέτο. Η ελληνική στάση ήταν πολιτική επιλογή, όχι μηχανική συνέπεια του μεριδίου αγοράς.

Μικρότερα πακέτα, ίδιο διαρθρωτικό κενό

Το πακέτο περιέχει πάντως ουσιαστικά μέτρα: 41 νέες καταχωρίσεις πλοίων του σκιώδους στόλου, διευρυμένα κριτήρια που καλύπτουν και πλοία τα οποία εξυπηρετούν ήδη κυρωμένα σκάφη, καθώς και νέους περιορισμούς σε τράπεζες και κρυπτονομίσματα (φινλανδική κυβέρνηση, Global Sanctions). Οι Financial Times ανέφεραν ότι αξιωματούχοι της ΕΕ εξετάζουν πλέον μικρότερους και πιο στοχευμένους γύρους κυρώσεων, ώστε η ένσταση μιας κυβέρνησης να μην μπλοκάρει άσχετα μεταξύ τους μέτρα (FT).

Η μετάβαση σε ψηφοφορία με πλειοψηφία δεν είναι διαθέσιμη λύση. Οι κυρώσεις υπάγονται στην κοινή εξωτερική πολιτική της ΕΕ, όπου ισχύει ο κανόνας της ομοφωνίας, και η αλλαγή αυτού του κανόνα θα απαιτούσε επίσης ομοφωνία (IAI). Τα μικρότερα πακέτα περιορίζουν το εύρος της καθυστέρησης που μπορεί να προκαλέσει μία ένσταση. Δεν καταργούν το βέτο.

Η Ελλάδα έδειξε ότι ένα κράτος-μέλος μπορεί να χρησιμοποιήσει την απαίτηση ομοφωνίας για να προστατεύσει έναν εθνικό κλάδο, ακόμη και όταν αυτό αποδυναμώνει ένα σημείο πίεσης που η ΕΕ είχε χτίσει απέναντι στη Ρωσία. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η δραστηριότητα θα μεταφερόταν ούτως ή άλλως εκτός της Ένωσης, και η εμπορική λογική αυτού του επιχειρήματος δεν είναι αβάσιμη. Το αναπάντητο ζήτημα είναι η εφαρμογή: αν ελληνικές εταιρείες συνεχίσουν να μεταφέρουν LNG βάσει προπολεμικών συμβάσεων, ποιος θα ελέγχει αυτές τις συμβάσεις, ποιος θα παρακολουθεί τους όγκους και ποιος θα διαπιστώνει αν οι ανανεώσεις επεκτείνουν σιωπηρά την εξαίρεση; Σε αυτό οφείλουν να απαντήσουν οι αξιωματούχοι που σχεδιάζουν το 22ο πακέτο.