Το ενεργειακό κόστος κλείνει χημικά εργοστάσια

Στο Chemelot, ένα μεγάλο βιομηχανικό σύμπλεγμα στην ολλανδική επαρχία του Λίμπουργκ, η Fibrant έχει κλείσει τρία από τα επτά εργοστάσιά της. Η σαουδαραβικών συμφερόντων Sabic και η OCI, που συνδέεται με αιγυπτιακά κεφάλαια, έχουν πουλήσει μονάδες στον ίδιο χώρο. Τέτοια χημικά συμπλέγματα δεν είναι απλώς γειτονικά κτίρια με κοινή περίφραξη. Οι μονάδες του Chemelot μοιράζονται σωληνώσεις, παραπροϊόντα, θερμότητα και εφοδιαστική αλυσίδα. Όταν κλείνει ένας κρίκος, οι διπλανές μονάδες χάνουν πρώτη ύλη ή πελάτες και αποδυναμώνεται ολόκληρο το σύμπλεγμα. Η ίδια σταδιακή αποψίλωση φαίνεται στο Λούντβιχσχαφεν, στην Αμβέρσα και στη νότια Ιταλία, καθώς το χάσμα κόστους πιέζει την ευρωπαϊκή βιομηχανία και αναγκάζει τις Βρυξέλλες να αναζητούν τρόπους περιορισμού της ζημιάς.

Η ενέργεια ως λογαριασμός και ως πρώτη ύλη

Τα χημικά εργοστάσια δεν καταναλώνουν απλώς ενέργεια. Μετατρέπουν μόρια ορυκτών καυσίμων σε προϊόντα. Το φυσικό αέριο και τα παράγωγα του πετρελαίου δεν είναι μόνο καύσιμο· γίνονται λίπασμα, πλαστική ρητίνη, φαρμακευτικό συστατικό (ΔΟΕ). Όταν αυξάνονται οι τιμές του φυσικού αερίου, η πίεση χτυπά ταυτόχρονα τον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος και το κόστος των εισροών. Οι Ευρωπαίοι παραγωγοί πληρώνουν περίπου διπλάσιες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας από τους Αμερικανούς, σύμφωνα με ανεξάρτητη ενεργειακή μοντελοποίηση (Energynews). Αυτό θα ήταν από μόνο του πρόβλημα. Στα χημικά, το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται δύο φορές.

Στα μέσα Ιουλίου 2026, η γερμανική τιμή spot του φυσικού αερίου βρισκόταν στα 57,8 ευρώ ανά μεγαβατώρα, η τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για την επόμενη ημέρα διαμορφωνόταν κατά μέσο όρο στα 113,0 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ τα δικαιώματα εκπομπών στο ETS, το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ στο οποίο οι επιχειρήσεις αγοράζουν άδειες για κάθε τόνο CO₂ που εκπέμπουν, κόστιζαν περίπου 79 ευρώ ανά τόνο (BDEW). Οι περισσότεροι ασιατικοί ανταγωνιστές δεν αντιμετωπίζουν ούτε αντίστοιχους ενεργειακούς λογαριασμούς ούτε ανάλογο κόστος άνθρακα. Η γερμανική παραγωγή χημικών παραμένει πάνω από 20% χαμηλότερα από τον μέσο όρο του 2021, σύμφωνα με στοιχεία βιομηχανικής παρακολούθησης (NZZ).

Οι θέσεις εργασίας μετακινούνται, δεν εξαφανίζονται

Στο Λούντβιχσχαφεν, το προσωπικό της BASF φέρεται να μειώθηκε από 33.370 εργαζομένους στο τέλος του 2024 σε περίπου 30.000 θέσεις πλήρους απασχόλησης. Την ίδια ώρα, ο όμιλος επενδύει 8,7 δισ. ευρώ σε νέα εγκατάσταση στο Τζαντζιάνγκ της Κίνας (finanzen.net). Η BASF υποστηρίζει ότι η κινεζική επένδυση αφορά εν μέρει την εξυπηρέτηση της αυξανόμενης ζήτησης στην Ασία, όχι μόνο τη διαφυγή από το γερμανικό κόστος (BASF). Και οι δύο εξηγήσεις μπορούν να ισχύουν. Το καθαρό αποτέλεσμα, πάντως, είναι λιγότερες ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας και περισσότερη παραγωγική δυναμικότητα στην Ασία.

Στο Μπρίντιζι της νότιας Ιταλίας, τα συνδικάτα προειδοποιούν ότι το πρωτόκολλο που υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2025 περιγράφει τη σταδιακή παύση όλων των δραστηριοτήτων βασικής χημείας, δηλαδή των τυποποιημένων χημικών πρώτων υλών πάνω στις οποίες χτίζουν άλλοι βιομηχανικοί κλάδοι, στο εργοστάσιο της Versalis (BrindisiTime). Τα συνδικάτα δεν απορρίπτουν την πράσινη μετάβαση. Ζητούν εγγυήσεις απασχόλησης και εθνικό σχέδιο πριν κλείσουν οι μονάδες. Στο Βέλγιο, η TotalEnergies σχεδιάζει να κλείσει έως το 2027 μία από τις δύο μονάδες ατμοπυρόλυσης στην Αμβέρσα, δηλαδή εγκαταστάσεις που διασπούν πετρελαϊκές πρώτες ύλες σε βασικά δομικά συστατικά για πλαστικά και χημικά προϊόντα (chemietechnik.de).

Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να μειώσουν την πίεση

Το πακέτο που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2026 προβλέπει βραδύτερη μείωση του ανώτατου ορίου εκπομπών στο ETS μετά το 2030, παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής που προστατεύουν τη βιομηχανία από μέρος του κόστους άνθρακα και δημιουργία Τράπεζας Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης ύψους 100 δισ. ευρώ. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μεγάλης κλίμακας ηλεκτροδότηση της βιομηχανίας θα μπορούσε να μειώσει τον λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων της Ευρώπης κατά 260 δισ. ευρώ τον χρόνο έως το 2040 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η φλαμανδική κυβέρνηση επεκτείνει ήδη την αντιστάθμιση του έμμεσου κόστους άνθρακα στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε περισσότερους ενεργοβόρους κλάδους, μεταξύ των οποίων και τα χημικά (vraagenaanbod.be).

Το δίλημμα είναι πραγματικό. Το ETS έχει αποδώσει: οι εκπομπές στους κλάδους που καλύπτει έχουν μειωθεί περίπου στο μισό από το 2005, κάτι που το καθιστά ένα από τα λίγα ευρωπαϊκά εργαλεία κλιματικής πολιτικής με αποδεδειγμένο αποτέλεσμα (Clean Energy Wire). Η χαλάρωση του ορίου κινδυνεύει να επιβραβεύσει παλαιότερες μονάδες που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα, ενώ θα τιμωρεί τις επιχειρήσεις που έχουν ήδη επενδύσει σε καθαρότερες διαδικασίες (Energy Market Price).

Η Ευρώπη προσπαθεί να κλείσει τη ρυπογόνο παραγωγή πριν η καθαρή εναλλακτική γίνει αρκετά φθηνή ώστε να λειτουργεί ανταγωνιστικά. Το πακέτο της Επιτροπής αγοράζει χρόνο. Η οικονομική δοκιμασία είναι αν οι κυβερνήσεις θα τον χρησιμοποιήσουν για να χτίσουν φθηνότερη καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, δίκτυα και υδρογόνο. Η αντιστάθμιση από μόνη της κρατά ζωντανή την παραγωγική δυναμικότητα, αλλά δεν την κάνει ανταγωνιστική.