Το Ορμούζ φέρνει ενεργειακό σοκ 12.5%

Ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν γίνεται τώρα το επόμενο τεστ πληθωρισμού για την Ευρώπη. Η Τεχεράνη λέει ότι τα Στενά του Ορμούζ έχουν κλείσει, ενώ η Ουάσιγκτον αμφισβητεί αν η κυκλοφορία έχει πράγματι σταματήσει. Οι αγορές, όμως, δεν χρειάζονται πλήρη αποκλεισμό για να κινηθούν. Τους αρκούν ο κίνδυνος, οι καθυστερήσεις και η έλλειψη διαθέσιμων φορτίων αντικατάστασης.

Το μέγεθος εξηγεί την αντίδραση. Περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως πετρελαίου και υγρών καυσίμων πέρασαν από το Ορμούζ το 2024, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο 20 τοις εκατό της παγκόσμιας κατανάλωσης, ενώ από την ίδια διαδρομή κινήθηκε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου, σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακής Πληροφόρησης. Τα περισσότερα από αυτά τα φορτία κατευθύνονται στην Ασία, όχι στην Ευρώπη. Η Ευρώπη, όμως, αγοράζει ενέργεια σε παγκόσμιες αγορές, άρα ένα σημείο συμφόρησης που τροφοδοτεί την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα μπορεί να αυξήσει το κόστος του ντίζελ, του φυσικού αερίου, των λιπασμάτων και των βιομηχανικών εισροών από το Ρότερνταμ έως τη Σιλεσία.

Το σοκ περνά πρώτα στις τιμές

Η ευρωπαϊκή έκθεση δεν αφορά κυρίως άμεσα βαρέλια από τον Κόλπο. Η Γερμανία έλαβε το 2025 μόλις το 6,1 τοις εκατό των εισαγωγών αργού πετρελαίου απευθείας από τη Μέση Ανατολή, ενώ η συνολική ενεργειακή εξάρτησή της από εισαγωγές έφθανε το 67 τοις εκατό, σύμφωνα με τη γερμανική στατιστική υπηρεσία. Εκεί βρίσκεται η βασική αντίφαση: η χαμηλή άμεση έκθεση μπορεί να συνυπάρχει με υψηλή έκθεση στις διεθνείς τιμές.

Το πρώτο κανάλι είναι οι προσδοκίες. Οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης κινούνται όταν οι traders προεξοφλούν πιο στενή προσφορά, ακριβότερες μεταφορές ή υψηλότερα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου. Η BNP Paribas έχει προειδοποιήσει ότι μόνο μέρος των κανονικών ροών του Ορμούζ μπορεί να παρακαμφθεί μέσω αγωγών, αφήνοντας την αγορά πετρελαίου να τιμολογεί γρήγορα τη σπάνια άμεση προσφορά στην καμπύλη του Brent BNP Paribas.

Το δεύτερο κανάλι είναι η μετακύλιση από τις χονδρικές τιμές ενέργειας στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις. Οι προβολές της ΕΚΤ για τον Ιούνιο αναφέρουν ότι οι υψηλότερες τιμές αργού και διυλισμένων προϊόντων περνούν πλήρως και γρήγορα στα υγρά καύσιμα, ενώ το φυσικό αέριο και το ηλεκτρικό ρεύμα κινούνται πιο αργά και με διαφορετικό τρόπο από χώρα σε χώρα, επειδή διαφέρουν τα συμβόλαια, η αντιστάθμιση κινδύνου, τα τιμολόγια και οι φόροι προβολές της ΕΚΤ. Έτσι, το ίδιο εξωτερικό σοκ γίνεται σε μία χώρα πίεση στις τιμές των καυσίμων, σε άλλη πρόβλημα ηλεκτρικού ρεύματος και αλλού συμπίεση των βιομηχανικών περιθωρίων.

Ποιος πληρώνει και πού

Το βάρος πέφτει πρώτα σε όσους δεν μπορούν εύκολα να περιμένουν ή να υποκαταστήσουν την κατανάλωση. Οι εργαζόμενοι που μετακινούνται καθημερινά, οι μεταφορικές εταιρείες, οι αεροπορικές, τα χημικά εργοστάσια, οι παραγωγοί λιπασμάτων και οι βιομηχανίες τροφίμων δέχονται την ταχύτερη πίεση. Τα στοιχεία της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας για τη βιομηχανία δείχνουν ότι η βιομηχανία της ΕΕ κατανάλωσε 8.835 petajoules ενέργειας το 2024, με το ηλεκτρικό ρεύμα στο 33,3 τοις εκατό, το φυσικό αέριο στο 31,9 τοις εκατό και τα πετρελαϊκά προϊόντα ακόμη στο 10,4 τοις εκατό Eurostat. Δεν πρόκειται μόνο για ιστορία πρατηρίων καυσίμων.

Τα νοικοκυριά το αισθάνονται μέσω της θέρμανσης, του ηλεκτρικού ρεύματος και των μεταφορών. Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά χρησιμοποίησαν 9,54 εκατ. terajoules ενέργειας το 2024, με το φυσικό αέριο στο 29,4 τοις εκατό, το ηλεκτρικό ρεύμα στο 26,9 τοις εκατό και τη θέρμανση χώρων μόνη της στο 61,5 τοις εκατό της οικιακής ενεργειακής χρήσης Eurostat. Τα σπίτια που θερμαίνονται με φυσικό αέριο και οι οδηγοί χάνουν νωρίτερα από τα αστικά νοικοκυριά που έχουν τηλεθέρμανση και καλές δημόσιες συγκοινωνίες.

Η Γερμανία δείχνει ευάλωτη επειδή συνδυάζει βαριά βιομηχανία, εισαγόμενη ενέργεια και χαμηλά θερινά αποθέματα. Το NDR ανέφερε ότι οι αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονταν κοντά στο 35 τοις εκατό στις 9 Ιουνίου, περίπου 25 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της περιόδου 2017-2021, ενώ η BDEW έδωσε την πληρότητα των γερμανικών αποθηκών στο 35,3 τοις εκατό στις 9 Ιουνίου και την τιμή σποτ στον κόμβο THE στα 50,3 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις 10 Ιουνίου NDR, BDEW. Η Ολλανδία είναι διαφορετική περίπτωση: δεν είναι απλώς θύμα του σοκ, αλλά κόμβος μετάδοσης, επειδή τα ολλανδικά συμβόλαια TTF λειτουργούν ως άγκυρα για την ευρωπαϊκή τιμολόγηση του φυσικού αερίου μέσω του ICE Endex ICE.

Η Ισπανία έχει αναχώματα, όχι ασυλία. Η δυνατότητα επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου και οι ανανεώσιμες πηγές τη βοηθούν, αλλά η La Vanguardia ανέφερε ότι η εθνική ενεργειακή εξάρτηση έφθανε το 68,4 τοις εκατό της τελικής κατανάλωσης, με στόχο του εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και το κλίμα το 50 τοις εκατό έως το 2030 La Vanguardia. Η Ιταλία και η Πολωνία βρίσκονται πιο κοντά στα πιο αργά κανάλια: διυλισμένα προϊόντα, λιπάσματα, κόστος μεταφορών και τιμές τροφίμων.

Τα πολιτικά οφέλη είναι πιο στενά. Οι εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου εκτός Κόλπου, τα διυλιστήρια με αποθέματα, οι διαχειριστές αποθηκευτικών χώρων και οι traders που μπορούν να ανακατευθύνουν φορτία κερδίζουν από τη σπανιότητα. Οι κυβερνήσεις δεν έχουν εύκολη επιλογή. Η επιδότηση των καυσίμων μεταφέρει τον λογαριασμό από την αντλία στον προϋπολογισμό. Η πλήρης μετακύλιση των τιμών προστατεύει τα δημόσια οικονομικά, αλλά πιέζει ψηφοφόρους και επιχειρήσεις. Η αυστηρότερη νομισματική πολιτική μπορεί να συγκρατήσει τις προσδοκίες, αλλά δεν μπορεί να ανοίξει το Ορμούζ.

Γι’ αυτό έχουν σημασία οι τελευταίες προβλέψεις της ΕΚΤ. Η Τράπεζα προβλέπει ότι ο γενικός πληθωρισμός στην ευρωζώνη θα κορυφωθεί στο 3,4 τοις εκατό το τρίτο και το τέταρτο τρίμηνο του 2026, με τον ενεργειακό πληθωρισμό στο 12,5 τοις εκατό, ενώ συνδέει το σοκ με αύξηση επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης και με προειδοποίηση ότι η δημοσιονομική στήριξη πρέπει να είναι προσωρινή, στοχευμένη και προσαρμοσμένη στις ανάγκες προβολές της ΕΚΤ, δήλωση της ΕΚΤ. Η Ευρώπη επιστρέφει στην παλιά ενεργειακή παγίδα: να προστατεύσει τα εισοδήματα, τους προϋπολογισμούς και τη σταθερότητα των τιμών. Και τα τρία μαζί δεν προστατεύονται πλήρως.

Ο ανοιχτός φάκελος

Το πιο δύσκολο δεδομένο παραμένει η πραγματική φυσική κατάσταση στα Στενά. Γαλλικά δημοσιεύματα έχουν περιγράψει πτώση από περίπου 160 πλοία την ημέρα σε 11, αλλά ο αριθμός αυτός παραμένει αδύναμος χωρίς ανεξάρτητη επιβεβαίωση από συστήματα παρακολούθησης πλοίων Le Grand Continent. Και η ανάλυση ειδικών αφήνει περιθώριο για συνεχιζόμενη διέλευση, κάτι που στηρίζει περισσότερο την εικόνα ενός αυστηρού σχεδόν αποκλεισμού παρά ενός επαληθευμένου πλήρους μηδενισμού της κίνησης Les Clés du Moyen-Orient.

Τα επόμενα σημεία παρακολούθησης είναι πρακτικά: οι πραγματικές κινήσεις των δεξαμενόπλοιων, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, τα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, η πλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών, οι τιμές του ντίζελ και το κόστος των λιπασμάτων. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται να ξεμείνει από ενέργεια για να πονέσει από το Ορμούζ. Αρκεί να συνεχίσει να αγοράζει ορυκτά καύσιμα σε μια αγορά όπου ο κίνδυνος έχει γίνει μέρος της τιμής.