Το Χορμούζ σπρώχνει το αέριο πάνω από €50

Το Στενό του Χορμούζ δεν έχει κλείσει. Το κόστος όμως για να παραμείνει ανοιχτό έχει ήδη περάσει στην Ευρώπη, μέσα από τις τιμές των καυσίμων, τα συμβόλαια φυσικού αερίου και τους λογαριασμούς της ναυτιλίας. Η στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν από τις αρχές Ιουλίου προκάλεσε μια παγκόσμια ανατιμολόγηση του κινδύνου, μετατρέποντας μια σύγκρουση γεωγραφικά μακρινή σε πρόβλημα οικογενειακού προϋπολογισμού. Η ευρωπαϊκή έκθεση δεν είναι, προς το παρόν, έλλειψη φυσικών ποσοτήτων. Είναι μετάδοση τιμών.

Από τα ασφάλιστρα στους λογαριασμούς

Περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα και σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου περνούν από το Χορμούζ, το στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στο Ιράν και την Αραβική Χερσόνησο (CFR). Η Ευρώπη απορροφά μόλις περίπου 4% του αργού και λίγο πάνω από 10% του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διακινείται από εκεί, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (Times of India). Τα ποσοστά αυτά φαίνονται περιορισμένα. Η Ευρώπη όμως αγοράζει ενέργεια σε τιμές που διαμορφώνονται παγκοσμίως, επομένως όταν αυξάνεται ο κίνδυνος στον Περσικό Κόλπο, οι ευρωπαϊκές τιμές ακολουθούν.

Η αλυσίδα ξεκινά από την ασφάλιση. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για τα πλοία έχουν εκτιναχθεί στο 3% έως 10% της αξίας του σκάφους, από περίπου 0,25% πριν από τη σύγκρουση (The National). Η ασφαλιστική κάλυψη εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά είναι πλέον αρκετά ακριβή ώστε να ανεβάζει απότομα τα ναύλα (LMA). Στη συνέχεια κινούνται οι δείκτες αναφοράς. Το Brent αυξήθηκε πάνω από 15% στις φάσεις της κλιμάκωσης (Tagesschau). Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια φυσικού αερίου ξεπέρασαν τα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα (Sky TG24). Η αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας έδειξε το επόμενο στάδιο: η αναταραχή στον Κόλπο αύξησε τα περιθώρια διύλισης για τη βενζίνη, το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα, δηλαδή τον μηχανισμό μέσω του οποίου η πίεση στην τιμή του πετρελαίου περνά στις ευρωπαϊκές μεταφορές και στα κόστη διακίνησης εμπορευμάτων (Hydrocarbon Engineering).

Τρεις χώρες, τρία κανάλια μετάδοσης

Η Γερμανία δείχνει το πρόβλημα της αναπλήρωσης αποθεμάτων. Οι αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονταν μόλις γύρω στο 45% στα μέσα Ιουλίου (NDR). Μια παγκόσμια άνοδος της τιμής του υγροποιημένου φυσικού αερίου καθιστά ακριβότερη τη θερινή πλήρωση, ακόμη και αν οι φυσικές ροές δεν διακόπτονται. Η απάντηση του Βερολίνου μέχρι στιγμής κινείται στο διπλωματικό πεδίο: η ομάδα Ε3, δηλαδή η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ζήτησε αποκλιμάκωση (Auswärtiges Amt). Οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την υπόθεση ως ζήτημα ασφάλειας, όχι ως ζήτημα καταναλωτικού κόστους.

Η Ισπανία δείχνει γιατί η χαμηλή άμεση εξάρτηση από τον Κόλπο δεν προσφέρει πραγματική θωράκιση. Η Αλγερία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του ισπανικού φυσικού αερίου, ενώ στα στοιχεία του 2026 δεν εμφανίζεται σημαντικός προμηθευτής από τον Κόλπο (DSN/CORES). Το υγροποιημένο φυσικό αέριο όμως τιμολογείται παγκοσμίως. Όταν οι ροές από τον Κόλπο πιέζονται, οι αγοραστές στην Ασία προσφέρουν υψηλότερες τιμές για εναλλακτικά φορτία και τα φορτία που κατευθύνονται προς την Ευρώπη γίνονται ακριβότερα. Αυτό έχει σημασία επειδή οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο κάλυψαν το 17,3% της ισπανικής ηλεκτρικής παραγωγής τον Ιούλιο, με τις χονδρεμπορικές τιμές περίπου 30% υψηλότερες από πέρυσι (EFE). Σε συνθήκες καύσωνα, η Ισπανία δεν μπορεί απλώς να σβήσει τις μονάδες αερίου.

Στην Ιταλία, η μετακύλιση φαίνεται ήδη στην αντλία. Το πετρέλαιο κίνησης στην αυτοεξυπηρέτηση έφθασε τα 2,059 ευρώ ανά λίτρο στις 17 Ιουλίου, αν και μέρος της αύξησης οφείλεται στη λήξη εγχώριων μειώσεων στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και όχι μόνο στη σύγκρουση στον Κόλπο (Sky TG24). Τα στοιχεία της ISTAT για τον Ιούνιο έδειξαν γενικό πληθωρισμό 3,0%, με τις τιμές της μη ρυθμιζόμενης ενέργειας αυξημένες κατά 13,3% σε ετήσια βάση (ISTAT).

Αναχώματα που δεν σταματούν τις τιμές

Η ΕΕ διαθέτει εργαλεία απέναντι στην έλλειψη. Τα κράτη-μέλη οφείλουν να διατηρούν έκτακτα αποθέματα πετρελαίου που καλύπτουν τουλάχιστον 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών, ενώ οι κανόνες για το φυσικό αέριο προβλέπουν πλήρωση των αποθηκών πριν από τον χειμώνα (Directive 2009/119/EC, Regulation 2022/1032). Τα εργαλεία αυτά μειώνουν τον κίνδυνο να τελειώσουν οι ποσότητες. Δεν μπορούν όμως να εξαφανίσουν το ασφάλιστρο κινδύνου, δηλαδή την πρόσθετη τιμή που πληρώνουν οι αγοραστές για την αβεβαιότητα.

Οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν τους μοχλούς που βρίσκονται πιο κοντά στον καταναλωτή: μειώσεις ειδικών φόρων κατανάλωσης, επιδοτήσεις ενέργειας, στοχευμένες ενισχύσεις. Οι υπουργοί Ενέργειας της ΕΕ, στο Συμβούλιο που συντονίζει την ενεργειακή πολιτική των 27 κρατών-μελών, μπορούν να αποδεσμεύσουν στρατηγικά αποθέματα ή να παρατείνουν τους έκτακτους κανόνες της αγοράς που εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά στην κρίση φυσικού αερίου του 2022. Κανένας από αυτούς τους φορείς δεν έχει δείξει μέχρι στιγμής ότι αντιμετωπίζει την τρέχουσα ανατιμολόγηση ως δικό του πρόβλημα.

Η Ευρώπη πληρώνει έναν πόλεμο στον οποίο δεν πολεμά, μέσω μιας αλυσίδας τιμών που οι θεσμοί της μπορούν να μετριάσουν αλλά όχι να σταματήσουν. Αν το κόστος της θερινής αναπλήρωσης αποθεμάτων αρχίσει να περνά στους χειμερινούς λογαριασμούς, οι υπουργοί Ενέργειας της ΕΕ δεν θα μπορούν να το αντιμετωπίζουν μόνο ως φάκελο ασφάλειας.