Το ασφάλιστρο του Hormuz ακριβαίνει την ενέργεια

Το Στενό του Ορμούζ, από όπου περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, παραμένει τυπικά ανοικτό. Στην πράξη, όμως, η απόφαση για το αν θα κινηθούν τα φορτία δεν λαμβάνεται από κυβερνήσεις, αλλά από ασφαλιστές, πλοιοκτήτες και τράπεζες. Αυτή τη στιγμή, οι ιδιωτικοί αυτοί παράγοντες κρίνουν τη διέλευση υπερβολικά επικίνδυνη. Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ευρώπη αποκόπτεται από μέρος της ενέργειας του Κόλπου πιο αποτελεσματικά απ’ ό,τι θα συνέβαινε με έναν επίσημο στρατιωτικό αποκλεισμό.

Ένας εμπορικά νεκρός θαλάσσιος διάδρομος

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ έπληξε ιρανικούς στόχους στις 7 Ιουλίου, μετά τις επιθέσεις σε τρία εμπορικά πλοία. Το Brent ανέβηκε στα 78,02 δολάρια (CNBC). Στη συνέχεια, η ναυτιλιακή κίνηση μέσω του Ορμούζ σχεδόν κατέρρευσε, παρότι το στενό παρέμενε επισήμως ανοικτό (Reuters, LMA).

Το εμπόδιο είναι πλέον το κόστος του ταξιδιού. Η Lloyd's Market Association, ο φορέας που εκπροσωπεί τους ασφαλιστές της αγοράς Lloyd's του Λονδίνου, επιβεβαίωσε ότι η πολεμική ασφάλιση και η κάλυψη αστικής ευθύνης, δηλαδή η προστασία έναντι ζημιών, ρύπανσης ή απαιτήσεων για τραυματισμούς, εξακολουθούν να προσφέρονται τεχνικά. Τα ασφάλιστρα, όμως, έχουν γίνει απαγορευτικά: μεσίτες περιγράφουν κόστος πολεμικού κινδύνου στο 2% έως 6% της αξίας του κύτους ενός πλοίου, από περίπου 0,2% πριν από τη σύγκρουση (GCaptain). Σε ορισμένες περιπτώσεις έφθασαν το 7,5%, ενώ πλοιοκτήτες αρνούνται να στείλουν πληρώματα ανεξαρτήτως τιμής (WirtschaftsWoche).

Η κάλυψη υπάρχει. Τα πληρώματα δεν ταξιδεύουν. Ένας θαλάσσιος δρόμος μπορεί να είναι νομικά ανοικτός και εμπορικά νεκρός.

Η αλυσίδα αρμοδιοτήτων εξηγεί γιατί οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα εργαλεία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί την επάρκεια εφοδιασμού. Τα κράτη-μέλη διατηρούν στρατηγικά αποθέματα. Οι ασφαλιστές, όμως, τιμολογούν τον κίνδυνο. Οι πλοιοκτήτες αποφασίζουν αν θα στείλουν πλοία. Οι τράπεζες κρίνουν αν θα χρηματοδοτήσουν το φορτίο και αποσύρονται όταν η έκθεση σε πολεμικό κίνδυνο ή κυρώσεις φαίνεται υπερβολική. Καμία απόφαση της ΕΕ δεν προκάλεσε αυτή τη δυσλειτουργία. Καμία απόφαση της ΕΕ δεν μπορεί από μόνη της να την αναιρέσει.

Οι τιμές προηγούνται των ελλείψεων

Η Ευρώπη αισθάνεται πρώτα το σοκ στο κόστος, προτού εμφανιστεί έλλειψη σε κάποιον τερματικό σταθμό. Ο δείκτης TTF, ο ολλανδικός κόμβος αναφοράς για το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, ξεπέρασε τα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα και κινήθηκε περίπου στα 54-56 ευρώ ανά μεγαβατώρα, λόγω της ανησυχίας για τα ναύλα και τις μεταφορές μέσω Ορμούζ (Investing).

Ο TTF καθορίζει τις τιμές σε όλη την ήπειρο. Ένα ασφάλιστρο κινδύνου που ενσωματώνεται στην Ολλανδία μετατρέπεται σε λογαριασμό για εταιρείες κοινής ωφέλειας και βιομηχανικούς αγοραστές από το Ελσίνκι έως τη Λισαβόνα. Η άμεση έκθεση της Γερμανίας στο αργό του Κόλπου είναι μικρή, αλλά η βιομηχανία της απορροφά την πίεση μέσω των υψηλότερων τιμών φυσικού αερίου που συνδέονται με τον ίδιο δείκτη.

Από εκεί και πέρα, η ζημιά παίρνει διαφορετική μορφή ανά χώρα. Η Ιταλία προσφέρει το πιο καθαρό παράδειγμα. Η Edison, μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές εταιρείες της χώρας, έχασε 21 φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ λόγω ανωτέρας βίας και είχε αντικαταστήσει 14 έως τα τέλη Ιουνίου, κυρίως με αμερικανικές προμήθειες (Quotidiano.net). Το σύστημα απορρόφησε το πλήγμα, αλλά με υψηλότερο κόστος και με μικρότερο περιθώριο για την επόμενη διαταραχή.

Η Ισπανία δείχνει το φυσικό όριο των υποδομών. Διαθέτει περίπου το ένα τρίτο της χωρητικότητας αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου στους λιμένες της ΕΕ (infoLibre). Η διασύνδεση, όμως, μέσω των Πυρηναίων προς τη Γαλλία είναι τόσο στενή ώστε ο επικεφαλής του ισπανικού διαχειριστή δικτύου περιέγραψε την Ιβηρική, από ενεργειακή άποψη, ως «περισσότερο νησί και από την Ιρλανδία» (Infobae). Η Ισπανία μπορεί να αποθηκεύσει αέριο. Το να το μετακινήσει προς τον Βορρά είναι άλλο ζήτημα.

Τα αποθέματα απαντούν στην έλλειψη, όχι στο κόστος

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί από τα κράτη-μέλη να διατηρούν έκτακτα αποθέματα πετρελαίου ίσα με τουλάχιστον 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών (Οδηγία 2009/119/ΕΚ). Η ειδική ομάδα της Επιτροπής για την Ενεργειακή Ένωση ανακοίνωσε στις 13 Ιουλίου ότι ο εφοδιασμός με φυσικό αέριο για τον χειμώνα δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Αυτό απαντά στο ερώτημα αν θα αδειάσουν οι δεξαμενές. Δεν απαντά στο πόσο θα πληρώσουν οι Ευρωπαίοι για να τις γεμίσουν.

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας αποτύπωσε το κενό: η Ευρώπη θα έκανε «μεγάλο λάθος» αν θεωρούσε ότι έχει μείνει στο απυρόβλητο, δήλωσε στο Euronews (Euronews). Τα αποθέματα αποτρέπουν τη φυσική έλλειψη. Δεν βάζουν πλαφόν στις τιμές, δεν μειώνουν τα ναύλα και δεν ασφαλίζουν πλοία. Ακόμη και χώρες με μικρή άμεση εξάρτηση από το Ορμούζ πληρώνουν τιμές που διαμορφώνονται από την παγκόσμια αποτίμηση του κινδύνου, επειδή όταν φορτία αλλάζουν διαδρομή ή ακυρώνονται, η στενότητα μεταδίδεται σε κάθε συνδεδεμένη αγορά.

Το πρόβλημα της Ευρώπης στο Ορμούζ περνά μέσα από μια εμπορική αλυσίδα κινδύνου: ασφαλιστές στο Λονδίνο, πλοιοκτήτες στα ευρωπαϊκά ναυτιλιακά κέντρα, τράπεζες που χρηματοδοτούν φορτία. Καμία κυβέρνηση δεν την ελέγχει και κανένα απόθεμα δεν την αντικαθιστά. Οι Βρυξέλλες μπορούν να συντονίσουν και να κερδίσουν χρόνο. Το αν η ενέργεια θα κινηθεί εξαρτάται από τη διάθεση ανάληψης κινδύνου σε ιδιωτικά διοικητικά συμβούλια.