Το ασφάλιστρο του Hormuz στο 10%

Το ασφάλιστρο πολεμικού κινδύνου για ένα μόνο πέρασμα από το Στενό του Ορμούζ έχει εκτιναχθεί από περίπου 0,25% στο 4–5% της αξίας του κύτους ενός πλοίου, ενώ σε ορισμένες προσφορές φτάνει ακόμη και το 10% (S&P Global, DW). Δεν έχει κοπεί κανένας αγωγός. Δεν έχει σταματήσει η λειτουργία κανενός τερματικού σταθμού. Το κόστος, όμως, υπάρχει ήδη και περνά σταδιακά μέσα στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα.

Από το Στενό του Ορμούζ, εκεί όπου ο Περσικός Κόλπος στενεύει ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, πέρασαν σχεδόν 21 εκατ. βαρέλια ημερησίως αργού και πετρελαϊκών προϊόντων το πρώτο εξάμηνο του 2025, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς που συνδέεται με το πετρέλαιο (CFR). Μετά τα νέα πλήγματα ΗΠΑ-Ιράν στις αρχές Ιουλίου, η κίνηση των πλοίων μειώθηκε απότομα. Η Lloyd's Market Association, ο φορέας που συντονίζει την αγορά ναυτασφαλίσεων του Λονδίνου, τόνισε ότι η κάλυψη πολεμικού κινδύνου εξακολουθεί να είναι διαθέσιμη, αλλά τα πλοία αποφεύγουν τη διαδρομή λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια των πληρωμάτων και των σκαφών (LMA). Η θαλάσσια οδός δεν έχει κλείσει νομικά. Γίνεται, όμως, εμπορικά λιγότερο ελκυστική.

Πώς η ασφάλιση μετακινεί τις τιμές του φυσικού αερίου

Η ασφάλιση είναι το πρώτο φίλτρο. Όταν τα ασφάλιστρα ανεβαίνουν απότομα, οι πλοιοκτήτες μετακυλίουν το κόστος στους ναυλωτές μέσω προσαυξήσεων πολεμικού κινδύνου στα συμβόλαια ναύλωσης. Τα πληρώματα μπορούν να αρνηθούν το ταξίδι. Οι ναυλωτές μπορούν να απορρίψουν την προσαύξηση. Τα φορτία περιμένουν ένα παράθυρο χαμηλότερου κινδύνου. Έτσι κινούνται λιγότερα πλοία, όσα κινούνται κοστίζουν περισσότερο, και ο κίνδυνος περνά στους δείκτες των εμπορευμάτων πριν υπάρξει επιβεβαιωμένη διακοπή εφοδιασμού.

Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου αντέδρασαν μέσα σε λίγες ώρες. Στις 13 Ιουλίου, το συμβόλαιο επόμενου μήνα στον ολλανδικό δείκτη TTF, τον βασικό δείκτη χονδρικής για το φυσικό αέριο στην Ευρώπη, άνοιξε περίπου στα 50,4 ευρώ ανά μεγαβατώρα, με άνοδο σχεδόν 3,5% σε σχέση με την προηγούμενη συνεδρίαση (OilPrice, TradingPedia).

Ο TTF είχε ήδη ενισχυθεί πάνω από 15% την προηγούμενη εβδομάδα. Τέσσερις ολλανδικοί προμηθευτές ενέργειας απάντησαν αυξάνοντας τα σταθερά τιμολόγια φυσικού αερίου κατά 1,2–1,5% (Energievergelijk). Το σοκ στον Κόλπο δεν χρειάζεται να διακόψει την παροχή φυσικού αερίου για να αλλάξει τον λογαριασμό που πληρώνει ένα ολλανδικό νοικοκυριό σε νέο συμβόλαιο.

Το ιταλικό τεστ υποκατάστασης

Η Ιταλία δείχνει τι συμβαίνει όταν η αλυσίδα κόστους φτάνει σε μια χώρα που εξαρτάται από τη συγκεκριμένη διαδρομή. Πάνω από 46% του ιταλικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προήλθε από το Κατάρ το 2024 (BNP Paribas). Αφού η QatarEnergy φέρεται να κήρυξε ανωτέρα βία για φορτία που περνούν από το Ορμούζ, ο ιταλικός τερματικός σταθμός Adriatic LNG στο Πόρτο Τόλε διατήρησε τις ροές κοντά στα κανονικά επίπεδα, παίρνοντας αμερικανικά φορτία αντί για καταριανά, σύμφωνα με αναφορές του ιταλικού ενεργειακού Τύπου. Τα φώτα μένουν αναμμένα. Η προμήθεια, όμως, από την αγορά spot κοστίζει περισσότερο από τα μακροχρόνια συμβόλαια με το Κατάρ, και η υποκατάσταση αντέχει μόνο όσο το αμερικανικό LNG παραμένει διαθέσιμο σε διαχειρίσιμες τιμές.

Ο επικεφαλής της Eni, Κλάουντιο Ντεσκάλτσι, είπε στο ιταλικό Κοινοβούλιο ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο αργό πετρέλαιο: μετά τη μείωση της ρωσικής προσφοράς, περίπου 60% του ντίζελ και των καυσίμων αεροσκαφών που χρησιμοποιεί η ήπειρος προέρχεται από τον Κόλπο, ενώ η ευρωπαϊκή διυλιστική δυναμικότητα έχει συρρικνωθεί (Corriere della Sera). Πρόκειται για ισχυρισμούς εταιρικού παράγοντα, όχι για ανεξάρτητα στατιστικά στοιχεία. Ο Ντεσκάλτσι, όμως, βρίσκεται μέσα στην ίδια την αλυσίδα εφοδιασμού που περιγράφει.

Η Ισπανία κάνει την εικόνα λιγότερο γραμμική. Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι η άμεση έκθεσή της στο Ορμούζ είναι μικρή, ενώ η ισπανική δυναμικότητα επαναεριοποίησης είναι η μεγαλύτερη στην ΕΕ. Οι τερματικοί σταθμοί, όμως, μπορούν να ξεφορτώσουν LNG· δεν μπορούν να κάνουν φθηνότερο ένα σπάνιο φορτίο. Όταν ο παγκόσμιος κίνδυνος ανεβάζει την τιμή του οριακού φορτίου LNG, η Ισπανία ανταγωνίζεται την Ασία και κάθε άλλο αγοραστή (El País). Η υποδομή αγοράζει ευελιξία, όχι ασυλία.

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να ελέγξει η ΕΕ

Η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, περιέγραψε το ζητούμενο ως προστασία της ναυσιπλοΐας «τόσο στον Κόλπο όσο και στην Ερυθρά Θάλασσα» (EEAS). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι οι στόχοι για την πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου παραμένουν εφικτοί και ότι η διαθέσιμη δυναμικότητα εισαγωγής LNG προσφέρει ένα μαξιλάρι. Η επέκταση, όμως, της επιχείρησης ASPIDES, της ναυτικής αποστολής που δημιούργησε η ΕΕ το 2024 για την προστασία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, προς το Ορμούζ φέρεται να προκαλεί αντιρρήσεις, με την Ισπανία και την Ιταλία να προκρίνουν τη διπλωματία αντί για μια ευρύτερη στρατιωτική δέσμευση.

Η ΕΕ μπορεί να διαχειριστεί αποθέματα. Δεν μπορεί να καθορίσει το ασφάλιστρο, τον ναύλο ή την προσαύξηση πολεμικού κινδύνου που τελικά κρίνει αν ένα πλοίο θα αποπλεύσει. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται να δει το Ορμούζ να κλείνει για να υποστεί ζημιά. Αρκεί οι ασφαλιστές, οι πλοιοκτήτες, τα πληρώματα και οι ναυλωτές να αποφασίζουν, ταξίδι με ταξίδι, ότι το πέρασμα δεν δικαιολογεί πλέον τον κίνδυνο. Αυτή η διαδικασία έχει ήδη αρχίσει.