Ορμούζ: 50 ημέρες για τις νάρκες

Η αποναρκοθέτηση μιας θαλάσσιας οδού είναι τεχνική εργασία εβδομάδων, όχι υπόθεση πολιτικής δήλωσης. Το διπλωματικό πλαίσιο που ανακοίνωσαν στις 15 Ιουνίου η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δείχνει έναν δρόμο για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ (CNBC), ενώ η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία έσπευσαν να στηρίξουν μια ευρωπαϊκή αποστολή αποναρκοθέτησης. Όμως τα κρίσιμα επίπεδα που μετατρέπουν την πολιτική βούληση σε ασφαλείς διαδρόμους ναυσιπλοΐας παραμένουν ανοιχτά.

Ένα αεροπλανοφόρο δεν είναι ναρκαλιευτικό

Τη θεαματικότερη δέσμευση την ανέλαβε ο Εμανουέλ Μακρόν: η Γαλλία, είπε, θα μπορούσε να αναπτύξει μέσα σε δύο ή τρεις ημέρες το αεροπλανοφόρο Σαρλ ντε Γκολ, αεροσκάφη και μία φρεγάτα (Ouest-France). Η ομάδα μάχης, που βρίσκεται στην ανατολική Μεσόγειο μαζί με δύο φρεγάτες αντιαεροπορικής άμυνας, μπορεί να προσφέρει επιτήρηση και αεροπορική κάλυψη. Δεν μπορεί όμως να εντοπίσει και να καταστρέψει θαλάσσιες νάρκες. Την πραγματική εκκαθάριση θα αναλάμβαναν γαλλικά drones ναρκοπολέμου (Le Figaro), χωρίς όμως να έχει δημοσιευθεί διάταξη δυνάμεων, δομή διοίκησης ή χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.

Η Γερμανία έχει ήδη μετακινήσει μέσα πιο κοντά στην περιοχή. Το ναρκαλιευτικό Φούλντα και το πλοίο υποστήριξης Μόζελ βρίσκονται προωθημένα στην ανατολική Μεσόγειο. Στις 16 Ιουνίου όμως ο Γιόχαν Βάντεφουλ, αναπληρωτής επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας της Χριστιανοδημοκρατικής και Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης του Φρίντριχ Μερτς, έθεσε τρεις προϋποθέσεις για γερμανική συμμετοχή: απόδειξη ότι οι εχθροπραξίες έχουν σταματήσει, στέρεη βάση στο διεθνές δίκαιο και εντολή από την Μπούντεσταγκ, το γερμανικό κοινοβούλιο που, μετά από απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου το 1994, πρέπει να εγκρίνει τις ένοπλες αποστολές στο εξωτερικό (Krone.at, Parlamentsbeteiligungsgesetz). Μόνο αυτή η κοινοβουλευτική διαδικασία μπορεί να κρατήσει εβδομάδες.

Αντίστοιχος περιορισμός υπάρχει και στην Ιταλία. Η Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι η Ρώμη θα μπορούσε να συμβάλει, αλλά μόνο με άδεια του κοινοβουλίου και υπό σημαία του ΟΗΕ ή της ΕΕ (Euronews). Ο ιταλικός Τύπος ανέφερε πιθανά μέσα, όπως τα ναρκαλιευτικά κλάσης Gaeta Κροτόνε και Ρίμινι, αυτόνομα υποβρύχια οχήματα και drones εξουδετέρωσης ναρκών. Πρόκειται όμως για δημοσιογραφικές εκτιμήσεις, όχι για επιβεβαιωμένες αναπτύξεις (Corriere della Sera, Quotidiano.net).

Η Λιθουανία δείχνει μια άλλη κλίμακα αλληλεγγύης. Το κοινοβούλιό της ενέκρινε την αποστολή έως 40 στελεχών στο Ορμούζ, αλλά ο υπουργός Άμυνας ήταν σαφής: η Λιθουανία δεν στέλνει πλοίο και η ναυτική της ικανότητα παραμένει στη Βαλτική (LRT, Lrytas).

Δύο δρόμοι, και οι δύο μπλοκαρισμένοι

Η Ευρώπη πρέπει να διαλέξει ανάμεσα σε δύο διαδρομές νομιμοποίησης, καθεμία με το δικό της σημείο συμφόρησης.

Ο ταχύτερος δρόμος είναι ένας συνασπισμός προθύμων υπό γαλλοβρετανική ηγεσία. Η Γαλλία ήδη κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, παρουσιάζοντας την αποστολή ως πολυεθνική πρωτοβουλία αντί να περιμένει συλλογική έγκριση. Η επέκταση της επιχείρησης «Ασπίδες», της υφιστάμενης ναυτικής αποστολής της ΕΕ στην Ερυθρά Θάλασσα, ώστε να καλύψει και το Ορμούζ θα είχε ισχυρότερη νομική βάση. Απαιτεί όμως ομοφωνία από τα 27 κράτη-μέλη, άρα κάθε κυβέρνηση μπορεί να την μπλοκάρει (Reuters, άρθρο 31 της Συνθήκης για την ΕΕ).

Η στάση της Πολωνίας δείχνει πώς η κρίση χωρίζει γεωγραφικά την Ευρώπη. Ο Ντόναλντ Τουσκ έχει αντιδράσει στον αποκλεισμό της Βαρσοβίας από συζητήσεις ασφαλείας που καθοδηγούνται από το Παρίσι, το Βερολίνο και το Λονδίνο, λέγοντας ότι ρυθμίσεις που γίνονται χωρίς την Πολωνία δεν τη δεσμεύουν (TVN24). Για τη Βαρσοβία, το Ορμούζ είναι δευτερεύον μέτωπο. Η Ουκρανία και η ανατολική πτέρυγα παραμένουν η προτεραιότητα, και κάθε ιδέα μετακίνησης περιορισμένων ναυτικών μέσων προς τον Κόλπο μετριέται απέναντι στον κίνδυνο αποδυνάμωσης αυτού του μετώπου.

Το κενό που παρακολουθούν οι αγορές

Ακόμη και αν ανοίξουν όλες οι πολιτικές και νομικές πύλες, η εμπορική κανονικότητα θα καθυστερήσει. Σύμφωνα με τη Jerusalem Post, που επικαλείται πέντε δυτικές πηγές στον χώρο της ναυτικής ασφάλειας, μόνο οι επιχειρήσεις εντοπισμού ναρκών μπορεί να χρειαστούν 40-50 ημέρες πριν οι ασφαλιστές και οι ναυτιλιακές εταιρείες ανακτήσουν εμπιστοσύνη στη διέλευση (Jerusalem Post). Οι πλοιοκτήτες και οι ασφαλιστές αστικής ευθύνης παρακολουθούν τις οδηγίες για τις κυρώσεις, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου και τις ναυτιλιακές προειδοποιήσεις πριν θεωρήσουν ξανά μια διαδρομή ασφαλή (West of England P&I, Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός).

Τα βασικά κομμάτια εξακολουθούν να λείπουν. Καμία μεγάλη χώρα που θα μπορούσε να συμβάλει δεν έχει οριστικοποιήσει εντολή. Δεν έχει επιβεβαιωθεί αλυσίδα διοίκησης. Δεν υπάρχει εξασφαλισμένη συναίνεση των παράκτιων κρατών, δεν έχει δημοσιευθεί αποτίμηση των ναρκοπεδίων και δεν έχει αρχίσει ανατιμολόγηση από τους ασφαλιστές. Η Ευρώπη έχει την πολιτική επιθυμία για αποστολή αποναρκοθέτησης και μέρος των ναυτικών μέσων για να την επιχειρήσει. Αυτό που δεν έχει ακόμη είναι ο μηχανισμός εξουσιοδότησης που θα συνδέσει τα δύο, ούτε την πολυτέλεια να περιμένει από ένα στενό να ανοίξει επειδή το ανακοίνωσαν οι ηγέτες.