Το Χορμούζ ακριβαίνει το ευρωπαϊκό αέριο

Τα αμερικανικά πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και οι ανταλλαγές πυραυλικών επιθέσεων κοντά στα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν κλείσει τη θαλάσσια δίοδο. Κανένα δεξαμενόπλοιο δεν έχει αποκλειστεί φυσικά και καμία κυβέρνηση δεν έχει κηρύξει έλλειψη. Το κόστος, όμως, έφθασε στην Ευρώπη πριν αποδειχθεί οποιαδήποτε διακοπή, μέσα από τις τιμές αναφοράς του πετρελαίου, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στο φυσικό αέριο και τα ασφάλιστρα των πλοίων, που ανατιμολογήθηκαν αμέσως.

Το Brent έκλεισε στα 88,10 δολάρια στις 18 Ιουλίου, με άνοδο περίπου 16 τοις εκατό σε μία εβδομάδα (Economic Times EnergyWorld, Sharetrader). Ο ολλανδικός δείκτης TTF, το βασικό σημείο αναφοράς για την τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου, έφθασε τα 57,72 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αυξημένος κατά περισσότερο από 18 τοις εκατό στο ίδιο διάστημα (n-tv). Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για δεξαμενόπλοια που περνούν από το Ορμούζ κινούνται πλέον στο 3 έως 10 τοις εκατό της αξίας του σκάφους. Για πλοίο αξίας 100 εκατ. δολαρίων, αυτό σημαίνει 3 έως 10 εκατ. δολάρια για την ασφάλιση ενός μόνο ταξιδιού. Πριν από τη σύγκρουση, η ίδια κάλυψη κόστιζε περίπου 250.000 δολάρια (The National, PortProcure).

Πώς μια κρίση στον Κόλπο φθάνει στους ευρωπαϊκούς λογαριασμούς

Η Ευρώπη αγοράζει σχετικά μικρές ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου απευθείας από τον Κόλπο. Η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών εκτιμά ότι το 84 τοις εκατό του αργού που περνά από το Ορμούζ κατευθύνεται στην Ασία (EIA). Η ενέργεια, όμως, τιμολογείται σε παγκόσμιες αγορές. Όταν οι ασιατικοί αγοραστές φοβούνται ότι θα χάσουν φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, προσφέρουν υψηλότερες τιμές για αμερικανικά, νιγηριανά ή αυστραλιανά φορτία. Αυτός ο ανταγωνισμός ανεβάζει και την τιμή που πρέπει να πληρώσει η Ευρώπη για εναλλακτικές πηγές στις οποίες ήδη στηρίζεται.

Η πίεση δεν ξεκίνησε από το τελευταίο επεισόδιο. Σύμφωνα με την S&P Global, οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου στην ΕΕ μειώθηκαν τον Ιούνιο κατά 18 τοις εκατό σε ετήσια βάση (S&P Global), ένδειξη ότι η αγορά είχε ήδη στενέψει πριν η γεωπολιτική ένταση προσθέσει νέο ασφάλιστρο κινδύνου.

Το βάρος κατανέμεται διαφορετικά ανάλογα με το προϊόν και τον κλάδο. Στην Ιταλία, το πετρέλαιο κίνησης ξεπέρασε τα 2 ευρώ το λίτρο την ώρα που έληγε μια προσωρινή μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης (Sky TG24). Στη Γερμανία, οι χημικές βιομηχανίες που αγοράζουν πετρέλαιο στις άμεσες αγορές δέχονται γρήγορα πίεση στο κόστος, επειδή δεν μπορούν να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο αρκετά γρήγορα (Tagesschau). Στη ναυτιλία, οι τιμές spot για εμπορευματοκιβώτια στις γραμμές Άπω Ανατολής-Κόλπου έχουν ξεπεράσει τα 7.000 δολάρια ανά κοντέινερ, ενώ περίπου 250.000 κοντέινερ την εβδομάδα αναδρομολογούνται μακριά από τα Στενά (Maritime Danmark).

Οι αποθήκες του χειμώνα γεμίζουν ακριβότερα

Το χρονικό σημείο κάνει την εξίσωση δυσκολότερη. Στο τέλος Ιουνίου, οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ ήταν γεμάτες κατά 48,9 τοις εκατό, έναντι 58,6 τοις εκατό έναν χρόνο νωρίτερα. Ο ACER, ο οργανισμός που συντονίζει τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας, προειδοποίησε ότι οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου πρέπει να αυξηθούν περίπου κατά 13 τοις εκατό σε σχέση με τα επίπεδα του 2025, ώστε να επιτευχθεί ο υποχρεωτικός στόχος πλήρωσης των αποθηκών στο 90 τοις εκατό πριν από τον χειμώνα (Enerdata). Η αναπλήρωση των αποθεμάτων, όταν τα ασφάλιστρα κινδύνου στον Κόλπο ανεβαίνουν, παύει να είναι μια τεχνική διαδικασία προμηθειών και γίνεται πολιτική απόφαση δαπάνης.

Η ειδική ομάδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ενεργειακή Ένωση κατέληξε στις 13 Ιουλίου ότι δεν υπάρχει «άμεση ανησυχία για την ασφάλεια εφοδιασμού», επικαλούμενη την διαθέσιμη δυναμικότητα εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου και τα υφιστάμενα έκτακτα αποθέματα πετρελαίου (European Commission). Η εκτίμηση αυτή έχει βάση. Η Ευρώπη διαθέτει εναλλακτικές, και ορισμένες λειτουργούν ήδη: οι τερματικοί σταθμοί στην Ιταλία και την Κροατία στράφηκαν σε αμερικανικά φορτία όταν η τροφοδοσία από το Κατάρ κλονίστηκε.

Άλλο, όμως, η απουσία έλλειψης και άλλο η απουσία προβλήματος. Οι Βρυξέλλες μπορούν να συντονίζουν, να συγκαλούν συσκέψεις και να εφαρμόζουν κανόνες αποδέσμευσης αποθεμάτων. Δεν μπορούν να υποχρεώσουν έναν πλοιοκτήτη να περάσει από ύδατα όπου θεωρεί ότι υπάρχει κίνδυνος, έναν ασφαλιστή να προσφέρει φθηνή κάλυψη ή ένα τραπεζικό τμήμα συμμόρφωσης να εγκρίνει φορτίο συνδεδεμένο με τον Κόλπο. Η Lloyd’s Market Association το διατύπωσε καθαρά: η ασφάλιση παραμένει διαθέσιμη, αλλά η μειωμένη κίνηση αντανακλά «ανησυχίες ασφαλείας από πλοιοκτήτες και πλοιάρχους» (LMA). Το στενό σημείο δεν είναι οι υποδομές εφοδιασμού. Είναι η διάθεση ανάληψης ιδιωτικού κινδύνου από επιχειρήσεις στις οποίες κανένας επίτροπος Ενέργειας δεν μπορεί να δώσει εντολή.

Ο λογαριασμός έρχεται σε κάθε περίπτωση

Η Ευρώπη πιθανότατα μπορεί να διαχειριστεί τον εφοδιασμό όσο τα Στενά παραμένουν θεωρητικά πλεύσιμα, έστω και με πρακτικές δυσκολίες. Δεν μπορεί, όμως, να εξαφανίσει το ασφάλιστρο κινδύνου, επειδή οι κρίσιμοι μοχλοί βρίσκονται στην Ουάσιγκτον, στην Τεχεράνη, στους πλοιοκτήτες, στους ασφαλιστές και στις τράπεζες, των οποίων οι επιτροπές κινδύνου λογοδοτούν στους μετόχους και όχι στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Οι κυβερνήσεις απορροφούν το πολιτικό κόστος, από την οργή για τις τιμές των καυσίμων έως τους ακριβότερους λογαριασμούς αποθήκευσης και τα παράπονα της βιομηχανίας, ενώ τα εργαλεία για την επίλυση της ίδιας της κρίσης παραμένουν εκτός ευρωπαϊκών χεριών.