Πλήγμα στο Hormuz ακινητοποιεί 600 πλοία

Δέκα ημέρες διπλωματικής προόδου αρκούσε να τις ανατρέψει ένα άγνωστο βλήμα. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός, ο φορέας του ΟΗΕ που συντονίζει τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ανέστειλε το σχέδιο απομάκρυνσης περίπου 600 εγκλωβισμένων πλοίων και σχεδόν 11.000 ναυτικών από τον Περσικό Κόλπο (Al Jazeera, IMO newsroom). Ένα φορτηγό πλοίο ανέφερε ότι επλήγη 7,5 ναυτικά μίλια ανοικτά του Ομάν, με ζημιές στη γέφυρα αλλά χωρίς θύματα (DW). Το συγκεκριμένο πλοίο δεν συμμετείχε στο πρόγραμμα του ΔΝΟ. Το πρόγραμμα όμως σταμάτησε.

Από τα Στενά του Ορμούζ περνούν, υπό κανονικές συνθήκες, περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (EIA, EIA). Η θαλάσσια αρτηρία δεν έκλεισε. Εκείνο που έπαψε να λειτουργεί ήταν ο μηχανισμός που έλεγε στα πλοία πότε και πώς να κινηθούν με σχετική ασφάλεια. Από εκεί ξεκινά η ευρωπαϊκή έκθεση στον κίνδυνο.

Τι έκανε στην πράξη το σχέδιο του ΔΝΟ

Το σχέδιο του ΔΝΟ δεν ήταν ένοπλη νηοπομπή. Ήταν υπηρεσία προγραμματισμού. Τα πλοία δήλωναν συμμετοχή, έπαιρναν ημέρα αναχώρησης και διαδρομή, και περίμεναν να κληθεί η δική τους ομάδα (IMO newsroom). Τις ειδοποιήσεις προς τους πλοιάρχους τις διαχειριζόταν η βρετανική υπηρεσία ναυτικής ασφάλειας UKMTO, η οποία συνδέεται με το Βασιλικό Ναυτικό και μεταφέρει προειδοποιήσεις ασφαλείας στα εμπορικά πλοία (Straits Times).

Ο ΔΝΟ μπορεί να μοιράζεται πληροφορίες και να συντονίζει χρονοδιαγράμματα. Δεν μπορεί να υποχρεώσει το Ιράν, το Ομάν, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις ασφαλιστικές εταιρείες ή τους πλοιάρχους να αποδεχθούν ένα επίπεδο κινδύνου. Όταν το πρόγραμμα ανεστάλη, η UKMTO σταμάτησε να ενημερώνει τα πλοία αν ανήκαν στην επόμενη ομάδα αναχώρησης. Κανείς δεν απαγόρευσε τον απόπλου. Χάθηκε όμως η εμπιστοσύνη που τον καθιστούσε εμπορικά εφικτό.

Η δανέζικη Maersk έδειξε τι σημαίνει αυτό το κενό. Μετέφερε δύο πλοία της εκτός Κόλπου ύστερα από δική της αξιολόγηση ασφαλείας, αλλά όχι όλα τα πλοία της και όχι με κανονικό πρόγραμμα (Copenhagen Post). Πριν από το περιστατικό, οι εμπορικές διελεύσεις είχαν ανέβει περίπου στις 70 την ημέρα, αριθμός που παρέμενε σχεδόν στο μισό του προπολεμικού επιπέδου των 120 (Al Jazeera). Ένα στενό μπορεί να είναι πολιτικά ανοικτό και ταυτόχρονα εμπορικά αναξιόπιστο.

Πώς φθάνει το κόστος στην Ευρώπη

Το σοκ μεταδίδεται μέσω των εταιρειών που αποφασίζουν αν ένα πλοίο θα αποπλεύσει και πόσο κοστίζει ο κίνδυνος: ασφαλιστές, πλοιοκτήτες, traders εμπορευμάτων και αγοραστές ενέργειας. Καθένας προσθέτει τη δική του τιμολόγηση πριν το πρόβλημα εμφανιστεί στη χονδρική αγορά φυσικού αερίου ή στα καύσιμα.

Η S&P Global ανέφερε ότι τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου παρέμεναν στο 3-4 τοις εκατό της αξίας του κύτους, από περίπου 0,25 τοις εκατό πριν από τη σύγκρουση (S&P Global). Οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ έκλεισαν τον χειμώνα στο 28 τοις εκατό, έναντι πενταετούς μέσου όρου 41 τοις εκατό, αφήνοντας την ήπειρο πιο εκτεθειμένη στην τιμολόγηση του κινδύνου εφοδιασμού απ’ ό,τι θα ήταν σε μια πλήρως γεμάτη αγορά (EIA).

Το κόστος, πάντως, δεν περνά στους Ευρωπαίους καταναλωτές σε ευθεία γραμμή. Το ολλανδικό φυσικό αέριο χονδρικής είχε υποχωρήσει περίπου στα 40-42 ευρώ ανά μεγαβατώρα, όταν οι traders πίστεψαν ότι η κίνηση στα Στενά ομαλοποιείται (Investing.com NL). Στην Πολωνία, οι επίσημες ανώτατες τιμές καυσίμων μειώθηκαν μεταξύ 17 και 25 Ιουνίου, επειδή η φορολογία, η ρύθμιση και η εσωτερική πολιτική φιλτράρουν το διεθνές σήμα πριν φθάσει στην αντλία (gov.pl). Καμία γερμανική ρυθμιστική αρχή ή ένωση καταναλωτών δεν έχει συνδέσει τη συγκεκριμένη αναστολή του ΔΝΟ με μετρήσιμο σοκ τιμών (Handelsblatt). Το πλήγμα ανοικτά του Ομάν επανέφερε τον ευρωπαϊκό κίνδυνο τιμών επειδή τραυμάτισε την εμπιστοσύνη στη διαδρομή, όχι επειδή απέδειξε άμεση έλλειψη προσφοράς.

Ποιος λείπει και τι παραμένει άγνωστο

Η προέλευση του βλήματος δεν έχει αποσαφηνιστεί. Αμερικανοί αξιωματούχοι υπέδειξαν το Ιράν, ενώ η UKMTO περιορίστηκε στα επιχειρησιακά δεδομένα (Gulf News, DW). Δεν έχει εντοπιστεί δημόσια τεχνική έρευνα. Οι εγγυήσεις ασφαλείας πάνω στις οποίες στηρίζονταν οι διαδρομές του ΔΝΟ, από το Ιράν, το Ομάν και τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν δημοσιεύθηκαν ποτέ. Η Τεχεράνη είχε προειδοποιήσει ότι τα πλοία εκτός των εγκεκριμένων διαδρόμων της δεν είχαν εγγύηση ασφαλούς διέλευσης (Straits Times).

Η ευρωπαϊκή αντίδραση παραμένει κατακερματισμένη. Η Δανία συνεισέφερε drones και ειδικούς σε γαλλοβρετανική ναυτική αποστολή (Engine Online). Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας απέκλεισε γρήγορη ναυτική ανάπτυξη χωρίς σταθερή εκεχειρία και διεθνές πλαίσιο (Tagesschau). Η Πολωνία μετέφερε τον κίνδυνο στην εσωτερική αντιπαράθεση για τα πλαφόν στα καύσιμα και τους φόρους στα υπερκέρδη (e-prawnik). Η ΕΕ ως θεσμός απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από την επιχειρησιακή αλυσίδα.

Τα Στενά παραμένουν πολιτικά ανοικτά. Όσοι τα καθιστούν εμπορικά λειτουργικά διστάζουν. Η Ευρώπη δεν μπορεί να τους διατάξει να επιστρέψουν.