Το πλήγμα στον Hormuz σπρώχνει το πετρέλαιο

Βλήμα έπληξε τη Δευτέρα το κουβεϊτιανό τάνκερ Kaifan κοντά στο Ομάν, με αποτέλεσμα το πλήρωμα να εγκαταλείψει το πλοίο. Η τιμή του Brent ξεπέρασε τα 90 δολάρια (OilPrice). Το επεισόδιο κλείνει έναν μήνα κλιμάκωσης αμερικανοϊρανικών πληγμάτων γύρω από το Στενό του Ορμούζ, τη θαλάσσια δίοδο από την οποία περνούν περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα και σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (EIA). Για την Ευρώπη, το πρόβλημα δεν μεταδίδεται κυρίως μέσω χαμένων φορτίων, αλλά μέσω ακριβότερων ναύλων, ασφαλίστρων πολέμου και διεθνών δεικτών που ανεβάζουν το κόστος του φυσικού αερίου, του ηλεκτρικού ρεύματος και των καυσίμων σε όλη την ήπειρο.

Από το στενό στον λογαριασμό

Η Ευρώπη δεν χρειάζεται να εισάγει απευθείας από το Ιράν για να πληρώσει την κρίση. Τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου για μία διέλευση από το Ορμούζ έχουν αυξηθεί από περίπου 0,125% έως και 1% της αξίας του κύτους ενός πλοίου, ενώ οι ναύλοι για τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια αργού έχουν σχεδόν τετραπλασιαστεί (Eightx, LMA). Τα πλοία συνεχίζουν να κινούνται, αλλά κάθε ταξίδι τιμολογείται πλέον διαφορετικά. Το επιπλέον κόστος περνά κατευθείαν στην τελική τιμή του αργού, του υγροποιημένου φυσικού αερίου και των διυλισμένων προϊόντων που φθάνουν στα ευρωπαϊκά λιμάνια. Η φυσική διαταραχή αρχίζει όταν σταματούν τα φορτία· η επιβάρυνση στις τιμές έχει ήδη φτάσει.

Μισοάδειες αποθήκες στη λάθος στιγμή

Η συγκυρία κάνει την πίεση μεγαλύτερη. Οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ βρίσκονταν περίπου στο μισό της χωρητικότητάς τους στα μέσα Ιουλίου, αρκετά χαμηλότερα από τον στόχο του 90% που τα κράτη-μέλη πρέπει να έχουν επιτύχει έως την 1η Νοεμβρίου βάσει ευρωπαϊκού κανονισμού (Gas Outlook, European Commission). Ο ACER, η ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή ενέργειας, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη ενδέχεται να χρειαστεί περίπου 13% περισσότερες εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου σε σχέση με πέρυσι για να πιάσει την προθεσμία (Enerdata). Ένα σοκ στον Κόλπο την περίοδο αναπλήρωσης των αποθεμάτων υποχρεώνει τους Ευρωπαίους αγοραστές να πληρώσουν ακριβότερα για φορτία αντικατάστασης, ενώ ο ολλανδικός TTF, ο βασικός δείκτης τιμών φυσικού αερίου της Ευρώπης, μεταφέρει αυτόν τον ανταγωνισμό σε συμβόλαια και λογαριασμούς σε όλη την ήπειρο.

Η μετάδοση έχει ήδη αρχίσει να φαίνεται. Στη Γερμανία, η BDEW, η ένωση του κλάδου ενέργειας, ανέφερε τιμή spot φυσικού αερίου στα 57,8 ευρώ ανά μεγαβατώρα, μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας 30 ημερών στα 113 ευρώ ανά μεγαβατώρα και εθνικές αποθήκες γεμάτες μόλις κατά 45,2% στις 18 Ιουλίου (BDEW). Στην Ιταλία, το φυσικό αέριο παράγει περίπου το 45% της ηλεκτρικής ενέργειας και συχνά καθορίζει την οριακή τιμή του ρεύματος· έτσι, ένα σοκ στον δείκτη του φυσικού αερίου γίνεται σοκ στον λογαριασμό ηλεκτρικού για νοικοκυριά που δεν σκέφτονται ποτέ τις διαδρομές των τάνκερ (ANSA).

Οι τερματικοί σταθμοί βοηθούν την επάρκεια, όχι την τιμή

Ορισμένες χώρες δείχνουν καλύτερα προστατευμένες. Η Ισπανία καλύπτει το 34% του φυσικού αερίου της από την Αλγερία μέσω του αγωγού Medgaz, παρακάμπτοντας πλήρως το Ορμούζ, και διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο επτά μονάδων επαναεριοποίησης στην ΕΕ (El Mundo). Ωστόσο, ο ισπανικός δείκτης φυσικού αερίου διαπραγματευόταν ήδη με premium έναντι του TTF, καθώς η περιορισμένη διαθεσιμότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου και η ζήτηση λόγω καύσωνα πίεζαν τις τιμές (S&P Global). Οι αγωγοί και οι τερματικοί σταθμοί βοηθούν στην επάρκεια. Δεν εμποδίζουν την άνοδο των τιμών αναφοράς.

Η Ελλάδα δείχνει πώς τα κέρδη και τα κόστη μιας ναυτιλιακής κρίσης κατανέμονται σε διαφορετικούς αποδέκτες. Δύο ελληνόκτητα τάνκερ επλήγησαν στη ζώνη του Ορμούζ (Kathimerini), ενώ η ελληνική οικονομία κάλυψε το 25,4% των εισαγωγών ενεργειακών προϊόντων από χώρες του Κόλπου την περίοδο 2023-2025, ποσοστό τετραπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ, που ήταν 6,6%, σύμφωνα με ανάλυση που επικαλείται ο OT. Οι Έλληνες πλοιοκτήτες εισπράττουν υψηλότερους ναύλους. Οι Έλληνες καταναλωτές πληρώνουν ακριβότερα καύσιμα και ρεύμα.

Η Ευρώπη πέρασε τρία χρόνια μετά τη διακοπή του ρωσικού φυσικού αερίου αντικαθιστώντας τους αγωγούς με υγροποιημένο φυσικό αέριο που φτάνει δια θαλάσσης, ροές από τη Νορβηγία και αγωγούς από τη Βόρεια Αφρική (Bruegel). Η μετατόπιση αυτή μείωσε την εξάρτηση από τη Μόσχα, αλλά δημιούργησε νέα έκθεση σε θαλάσσιες οδούς, ασφαλιστικές αγορές και ανταγωνισμό για φορτία· δηλαδή στα ίδια κανάλια που μεταφέρουν τώρα το σοκ του Ορμούζ στους ευρωπαϊκούς λογαριασμούς ενέργειας. Οι εθνικές κυβερνήσεις ελέγχουν τις επιδοτήσεις λογαριασμών και μπορούν να συντονίσουν έκτακτες αποδεσμεύσεις πετρελαίου μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, του οργανισμού που συγκεντρώνει στρατηγικά αποθέματα των πλούσιων δημοκρατιών. Η ΕΕ θέτει τους στόχους αποθήκευσης, όχι τις τιμές καταναλωτή· κάθε κράτος-μέλος αποφασίζει πόσο από το κόστος θα περάσει στα νοικοκυριά. Αν η διαταραχή μείνει σύντομη, η φυσική έλλειψη παραμένει απίθανη. Όμως η Ευρώπη γεμίζει τα αποθέματά της σε τιμές κρίσης, χωρίς να έχει ειπωθεί από καμία κυβέρνηση ποιος θα απορροφήσει το κόστος όταν το απόθεμα υπάρχει, αλλά ο λογαριασμός εκτοξεύεται.