Η Ουγγαρία μπλοκάρει το Κίεβο

Σε κλειστή συνεδρίαση αξιωματούχων της ΕΕ για τη διεύρυνση στις 17 Ιουλίου, η Ουγγαρία αρνήθηκε να δώσει τη συναίνεσή της για την επόμενη φάση των ενταξιακών συνομιλιών της Ουκρανίας, σύμφωνα με την European Pravda, που επικαλείται διπλωματικές πηγές. Δεν υπήρξε δημόσια ανακοίνωση του Συμβουλίου που να επιβεβαιώνει την ανταλλαγή. Ωστόσο, το αναφερόμενο μπλόκο φωτίζει ένα δομικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής διεύρυνσης: κάθε βήμα προς την ένταξη απαιτεί ομοφωνία, άρα μία κυβέρνηση μπορεί να μετατρέψει μια διαδικαστική απόφαση σε διαπραγματευτικό όπλο.

Δεν επρόκειτο για βέτο στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ. Το στάδιο ήταν προγενέστερο και τεχνικότερο. Η Ουγγαρία μπλόκαρε την έγκριση των αποτελεσμάτων του λεγόμενου screening, δηλαδή της εξέτασης κατά την οποία η ΕΕ συγκρίνει τη νομοθεσία της υποψήφιας χώρας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, πριν το Κίεβο μπορέσει να καταθέσει διαπραγματευτικές θέσεις για δύο ομάδες κεφαλαίων που αφορούν την εσωτερική αγορά και τους κανόνες ανταγωνιστικότητας (European Pravda, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η Ουκρανία έχει ήδη ανοίξει δύο από τις έξι διαπραγματευτικές ομάδες. Για να προχωρήσουν οι υπόλοιπες τέσσερις, χρειάζεται κάθε φορά η συμφωνία όλων των κυβερνήσεων της ΕΕ. Το άρθρο 49 της Συνθήκης, που ρυθμίζει την ένταξη νέων μελών, εξακολουθεί να απαιτεί ομοφωνία σε κάθε κρίσιμο στάδιο (EUR-Lex, Le Monde). Δεν υπάρχει συνθήκη ή θεσμικός μηχανισμός που να μεταφέρει τις αποφάσεις ένταξης σε ψηφοφορία με πλειοψηφία.

Το επιχείρημα της Βουδαπέστης και ο διμερής μοχλός

Ο πρωθυπουργός Πέτερ Μάγκιαρ παρουσίασε την κίνηση ως ζήτημα ισότητας και όχι ως αντίθεση στην ουκρανική ένταξη. Υποστήριξε ότι η ΕΕ δεν πρέπει να επιταχύνει την πορεία της Ουκρανίας, όταν υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων περιμένουν πάνω από μία δεκαετία (RFE/RL, The New Union Post).

Ο πιο πρακτικός μοχλός, όμως, είναι διμερής. Η μακρόχρονη διαμάχη της Ουγγαρίας με την Ουκρανία για τη μεταχείριση της ουγγρικής μειονότητας στην περιοχή της Ζακαρπάτια είχε ήδη καθυστερήσει το άνοιγμα διαπραγματευτικών ομάδων, έως ότου το Κίεβο αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις (Euronews, European Integration). Η εκκρεμότητα αυτή δίνει στη Βουδαπέστη ένα επαναλαμβανόμενο εργαλείο: να θέτει θέμα δικαιωμάτων μειονοτήτων σε κάθε σημείο όπου απαιτείται ομοφωνία, υποχρεώνοντας την Ουκρανία να διαπραγματεύεται διμερώς πριν κινηθεί η ευρωπαϊκή διαδικασία.

Η Μολδαβία πληρώνει ξένη διαφορά

Το λιγότερο ορατό κόστος το υφίσταται η Μολδαβία. Νομικά, η Ουκρανία και η Μολδαβία είναι ξεχωριστές υποψήφιες χώρες. Πολιτικά, όμως, η ΕΕ τις έχει συνδέσει από τότε που και οι δύο έλαβαν καθεστώς υποψήφιας χώρας μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ουγγαρία στήριξε την προώθηση μόνο του μολδαβικού φακέλου. Άλλα κράτη-μέλη αρνήθηκαν να χωρίσουν τις δύο πορείες, με αποτέλεσμα να παγώσουν και οι δύο (Ziare).

Η πρόεδρος της Μολδαβίας, Μάγια Σάντου, έχει προειδοποιήσει ότι το παράθυρο της διεύρυνσης δεν θα μείνει ανοιχτό επ’ αόριστον (Europa Liberă Moldova). Η Ρουμανία, που συνδέεται με τη Μολδαβία γλωσσικά και μέσω υπηκοοτήτων, υπέγραψε κοινή δήλωση σε σύνοδο στο Κίεβο ζητώντας να ανοίξουν οι υπόλοιπες διαπραγματευτικές ομάδες «το συντομότερο δυνατόν» (Moldpres). Η σύνδεση των δύο φακέλων είχε στόχο να ενισχύσει και τις δύο υποψηφιότητες. Πλέον σημαίνει ότι η Μολδαβία απορροφά μια καθυστέρηση που δεν προκάλεσε.

Η Πολωνία ως προειδοποίηση

Η Ουγγαρία δεν είναι η μόνη πρωτεύουσα όπου η πολιτική της διεύρυνσης σκληραίνει. Το αντιπολιτευόμενο PiS στην Πολωνία κατέθεσε πρόταση στη Σέιμ, ζητώντας από την κυβέρνηση να μπλοκάρει την Ουκρανία σε κάθε στάδιο όπου απαιτείται ομοφωνία (TVN24). Η κυβέρνηση Τουσκ εξακολουθεί να στηρίζει την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας, αλλά ζητά μεταβατικές περιόδους για τη γεωργία και δικλίδες ασφαλείας για τα σιτηρά, τα πουλερικά και την ελαιοκράμβη (WP, CER). Η ένταξη της Ουκρανίας θα αναδιαμόρφωνε τις αγροτικές δαπάνες της ΕΕ στην Κεντρική Ευρώπη. Αν τα εγχώρια αγροτικά λόμπι αποκτήσουν αρκετή επιρροή, η Βαρσοβία μπορεί να καταφύγει στον ίδιο μοχλό που ήδη χρησιμοποίησε η Βουδαπέστη.

Η Γερμανία και η Γαλλία, μετά το κοινό υπουργικό συμβούλιο της 17ης Ιουλίου, ζήτησαν μια σταδιακή ένταξη που θα βασίζεται στην πρόοδο κάθε υποψήφιας χώρας και θα συνοδεύεται από θεσμική μεταρρύθμιση (Élysée, Bundesregierung). Σύμφωνα με τη FAZ, διπλωμάτες αναφέρουν ότι άλλες κυβερνήσεις κρύφτηκαν πίσω από τη Βουδαπέστη, αφήνοντας την Ουγγαρία να απορροφήσει το πολιτικό κόστος, ενώ η πιο σιωπηλή αντίσταση παραμένει. Αν αυτό ισχύει, η γαλλογερμανική ώθηση για μεταρρύθμιση πρέπει να απαντήσει σε ένα συγκεκριμένο ερώτημα: η «σταδιακή ένταξη» σημαίνει αλλαγή της διαδικασίας ώστε μία πρωτεύουσα να μην μπορεί να την παγώνει ή απλώς δίνει περισσότερο χρόνο σε κάθε διστακτική κυβέρνηση να βρει λόγους για να πει όχι;

Η Ουγγαρία έδειξε ότι μια ενταξιακή πορεία μπορεί να μπλοκαριστεί πολύ πριν από την τελική απόφαση για ένταξη. Η Πολωνία δείχνει γιατί αυτός ο μοχλός δεν θα μείνει κατ’ ανάγκην ουγγρικός. Η διαδικασία διεύρυνσης λειτουργεί όταν η ομοφωνία υποχρεώνει τις υποψήφιες χώρες να πληρούν όρους. Εκτροχιάζεται όταν η ομοφωνία γίνεται εργαλείο εσωτερικής πολιτικής, για την απόσπαση παραχωρήσεων που δεν συνδέονται με την ετοιμότητα ένταξης. Η Βουδαπέστη πέρασε αυτή τη γραμμή. Το Βερολίνο και το Παρίσι πρέπει να αποφασίσουν αν η μεταρρύθμιση σημαίνει διόρθωση της διαδικασίας ή απλώς περισσότερη υπομονή από τις υποψήφιες χώρες.