Ουγγρικό μπλόκο στα ουκρανικά ενταξιακά κεφάλαια

Οκτώ ημέρες αφότου η ΕΕ άνοιξε την πρώτη επίσημη διαπραγματευτική ομάδα κεφαλαίων με την Ουκρανία, η Ουγγαρία αρνήθηκε να εγκρίνει την κοινή θέση που χρειάζεται για να προχωρήσουν οι επόμενες. Έτσι παγώνει, πέρα από το αρχικό κεφάλαιο των «Θεμελιωδών», το χρονοδιάγραμμα ένταξης του Κιέβου. Η υπόθεση δείχνει και το πραγματικό παζάρι πίσω από τη διεύρυνση: κάθε κυβέρνηση καταγγέλλει το μπλοκάρισμα μέχρι τη στιγμή που χρειάζεται το δικό της βέτο.

Τι μπλόκαρε η Βουδαπέστη

Η παρέμβαση είναι στενή, αλλά αποτελεσματική. Στις 23 Ιουνίου, η Ουγγαρία εμπόδισε την υιοθέτηση κοινής θέσης της ΕΕ, δηλαδή της ενιαίας διαπραγματευτικής γραμμής που πρέπει να εγκρίνουν και οι 27 κυβερνήσεις πριν προχωρήσουν οι συνομιλίες, ώστε να ανοίξουν νέες ομάδες κεφαλαίων (Euromaidan Press, RBC Ukraine).

Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της ΕΕ χωρίζονται σε έξι ομάδες κεφαλαίων, καθεμία από τις οποίες συγκεντρώνει πεδία πολιτικής όπου μια υποψήφια χώρα πρέπει να ευθυγραμμιστεί με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η πρώτη ομάδα, τα «Θεμελιώδη», αφορά το κράτος δικαίου και τα οικονομικά κριτήρια. Άνοιξε στις 15 Ιουνίου για την Ουκρανία και τη Μολδαβία, αφού η Ουγγαρία ήρε προηγούμενο βέτο έπειτα από συμφωνία με το Κίεβο για τα δικαιώματα των μειονοτήτων (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης).

Για να περάσει η διαδικασία στην επόμενη ομάδα κεφαλαίων χρειάζονται δύο βήματα: η Κομισιόν εξετάζει κατά πόσο η νομοθεσία της υποψήφιας χώρας συμβαδίζει με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και, στη συνέχεια, οι 27 κυβερνήσεις συμφωνούν σε κοινή θέση. Η Βουδαπέστη σταμάτησε τη διαδικασία στο δεύτερο σημείο. Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου αποτύπωσαν το κενό: οι ηγέτες χαιρέτισαν το άνοιγμα των «Θεμελιωδών», αλλά απλώς δήλωσαν ότι «προσβλέπουν» σε πρόσθετες ομάδες κεφαλαίων, χωρίς χρονοδιάγραμμα (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο). Η Ουγγαρία είχε ήδη επιβάλει τη διαγραφή διατύπωσης που θα δέσμευε την ΕΕ να ανοίξει περαιτέρω ομάδες «το συντομότερο δυνατόν» (Euronews).

Το βέτο που όλοι καταγγέλλουν και κανείς δεν εγκαταλείπει

Η δημόσια επιχειρηματολογία της Βουδαπέστης έχει δύο σκέλη: τα δικαιώματα της ουγγρικής μειονότητας στην Υπερκαρπαθία της Ουκρανίας και την άποψη ότι η ένταξη πρέπει να προχωρά «με βάση την επίδοση», δηλαδή μόνο όταν οι υποψήφιες χώρες εκπληρώνουν συγκεκριμένα μεταρρυθμιστικά ορόσημα, όχι επειδή ο πόλεμος καθιστά τη διεύρυνση πολιτικά επείγουσα (kormany.hu). Τα ουγγρικά μέσα αντιμετωπίζουν τη διαμάχη για τη μειονότητα ως υπαρκτή, αλλά και ως μέρος ενός ευρύτερου παιχνιδιού πίεσης για τα παγωμένα ευρωπαϊκά κονδύλια, ύψους περίπου 17 δισ. ευρώ (Portfolio, Caliber.Az).

Η δυσάρεστη πραγματικότητα για τις υπόλοιπες πρωτεύουσες είναι ότι το Βερολίνο, το Παρίσι και η Βαρσοβία επικρίνουν την ουγγρική καθυστέρηση, ενώ ταυτόχρονα στηρίζονται στους ίδιους κανόνες. Η Γερμανία θέλει την Ουκρανία δεμένη με την Ευρώπη, αλλά ο καγκελάριος Μερτς χαρακτήρισε την τρέχουσα πρόταση για τον προϋπολογισμό της ΕΕ «μη προσιτή και μη ισορροπημένη» (γερμανική κυβέρνηση). Η Γαλλία χαιρέτισε την πρόοδο της ένταξης, επισημαίνοντας όμως το κόστος για τη γεωργία και τα πρότυπα διακυβέρνησης που θα απαιτούσαν πολυετείς μεταρρυθμίσεις (γαλλική διπλωματία στην ΕΕ). Η Πολωνία στηρίζει την Ουκρανία απέναντι στη Ρωσία, αλλά θα δώσει σκληρή μάχη για να προστατεύσει τους αγρότες και τους μεταφορείς της όταν αρχίσουν οι πραγματικές διαπραγματεύσεις για την πρόσβαση στην αγορά (PAP).

Καθεμία από αυτές τις κυβερνήσεις θέλει να μπορεί να θέτει όρους, να καθυστερεί ή να αναδιαμορφώνει την ένταξη όταν διακυβεύονται τα δικά της συμφέροντα. Η Ουγγαρία το κάνει πρώτη και με τον πιο εμφανή τρόπο. Αυτό καθιστά τη Βουδαπέστη εύκολο στόχο, αλλά το σύστημα της ομοφωνίας δεν είναι ατύχημα. Είναι εργαλείο που κάθε κράτος-μέλος έχει διατηρήσει, επειδή του δίνει ένα μελλοντικό σημείο πίεσης.

Η Μολδαβία αποσυνδέεται

Μία πρακτική παράκαμψη κερδίζει έδαφος: ο διαχωρισμός της ενταξιακής πορείας της Μολδαβίας από εκείνη της Ουκρανίας. Μετά την πρώτη ομάδα κεφαλαίων, κάθε υποψήφια χώρα μπορεί νομικά να συνεχίσει με τον δικό της ρυθμό μεταρρυθμίσεων. Η πρόεδρος της Μολδαβίας, Μάγια Σάντου, δήλωσε ότι η χώρα της είναι έτοιμη να ανοίξει αμέσως όλες τις υπόλοιπες ομάδες κεφαλαίων, ενώ η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, άφησε να εννοηθεί ότι χωριστές διαδρομές είναι πλέον δυνατές (Euronews). Μια τέτοια κίνηση θα απέτρεπε την αυτόματη μεταφορά των ουγγρικών ενστάσεων για την Ουκρανία στη μολδαβική διαδικασία.

Δεν υπάρχει όμως νομικός μηχανισμός που να επιτρέπει το άνοιγμα των επόμενων ουκρανικών ομάδων κεφαλαίων παρά την αντίρρηση μίας κυβέρνησης. Το άρθρο 49, η διάταξη των Συνθηκών για την ένταξη νέων μελών στην ΕΕ, απαιτεί ομοφωνία σε κάθε βασική πύλη της διαδικασίας, όχι μόνο στην τελική κύρωση, αλλά και στο άνοιγμα και στο κλείσιμο κάθε ομάδας κεφαλαίων καθ’ οδόν (μεθοδολογία διεύρυνσης του Συμβουλίου).

Ο Μερτς πρότεινε να εξεταστεί πριν από τον Οκτώβριο πώς μπορεί να επιταχυνθεί η ένταξη (γερμανική κυβέρνηση). Μέχρι τότε, παγιώνεται ένα μοτίβο: η ΕΕ προωθεί την ουκρανική ένταξη μία διαδικαστική πύλη τη φορά και, σε κάθε πύλη, κάποια πρωτεύουσα μπορεί να αποφασίσει ότι αξίζει να εισπράξει το τίμημα της ομοφωνίας.