Η Ουγγαρία ξεμπλοκάρει την πρώτη ενότητα της Ουκρανίας

Η κυβέρνηση του Πέτερ Μάγκιαρ κατέληξε μέσα σε τρεις εβδομάδες σε συμφωνία 11 σημείων με το Κίεβο για τα δικαιώματα της ουγγρικής μειονότητας, κλείνοντας μια αντιπαράθεση 17 μηνών που η πίεση των Βρυξελλών δεν είχε καταφέρει να λύσει. Και τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν πλέον δώσει το πράσινο φως για να ανοίξει η πρώτη διαπραγματευτική δέσμη στην ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας. Η άρση του ουγγρικού βέτο, όμως, δεν τελειώνει την υπόθεση. Μεταφέρει το μπλοκάρισμα σε δυσκολότερα και λιγότερο ορατά σημεία: στον εύθραυστο κυβερνητικό συνασπισμό της Σλοβακίας, στη διακριτική αγροτική αντίσταση της Γαλλίας και σε μια συμμαχία επτά χωρών που δεν θέλουν τα Δυτικά Βαλκάνια να προσπεραστούν από την Ουκρανία.

Τι πέτυχε ο Μάγκιαρ

Η συμφωνία αφορά περίπου 100.000 Ούγγρους της Υπερκαρπαθίας, στη δυτική Ουκρανία. Τα σχολεία θα αποκτήσουν χωριστό νομικό καθεστώς ως ιδρύματα μειονότητας, με ουγγρόφωνη διοίκηση, πιστοποίηση και εξετάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια (Telex). Σε δήμους όπου η μειονότητα υπερβαίνει το 10% του πληθυσμού, τα ουγγρικά θα λειτουργούν σχεδόν ως επίσημη γλώσσα για την τοπική διοίκηση, τη σήμανση και την πολιτική εκστρατεία (Euronews).

Τα 11 σημεία είχαν αρχικά συνταχθεί από την ίδια την κυβέρνηση του Βίκτορ Ορμπάν. Η Ουκρανία είχε ήδη καταργήσει το 2023 κρίσιμες διατάξεις της γλωσσικής νομοθεσίας που προκαλούσαν αντιδράσεις (Balkan Insight). Ο Μάγκιαρ έκλεισε σε τρεις εβδομάδες αυτό που ο προκάτοχός του παρουσίαζε επί χρόνια ως άλυτο, επιβεβαιώνοντας ότι το μειονοτικό ζήτημα είχε χρησιμοποιηθεί και ως πολιτικό εργαλείο.

Στις 3 Ιουνίου, η Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων της ΕΕ, το όργανο που προετοιμάζει τις αποφάσεις του Συμβουλίου, αξιολόγησε τη συμμόρφωση της Ουκρανίας με τα κριτήρια της πρώτης δέσμης (Austrian Parliament registry). Και τα 27 κράτη-μέλη έστειλαν επίσημες επιστολές στο Κίεβο, δηλώνοντας ότι είναι έτοιμα να προχωρήσουν. Η Διακυβερνητική Διάσκεψη, δηλαδή η επίσημη συνεδρίαση όπου ανακοινώνεται το άνοιγμα μιας διαπραγματευτικής δέσμης, έχει οριστεί για τις 15 Ιουνίου στο Λουξεμβούργο (Brussels Signal).

Η πρώτη δέσμη, γνωστή ως «Θεμελιώδη», καλύπτει πέντε κεφάλαια: το δικαστικό σύστημα και τα δικαιώματα, τη δικαιοσύνη και την ασφάλεια, τις δημόσιες συμβάσεις, τη στατιστική και τον δημοσιονομικό έλεγχο (EU Perspectives). Ανοίγει πρώτη και κλείνει τελευταία. Το Μαυροβούνιο διαπραγματεύεται την ίδια δέσμη εδώ και 14 χρόνια.

Τα ήσυχα βέτο

Το ρήγμα στον συνασπισμό της Σλοβακίας. Ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο στηρίζει επισήμως την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας. Ο υπουργός Εξωτερικών του επιβεβαίωσε ότι η Σλοβακία «δεν μπλόκαρε ποτέ» την πρώτη δέσμη (Slovak FM Blanár). Ο μικρότερος κυβερνητικός εταίρος του, το Σλοβακικό Εθνικό Κόμμα, έχει όμως ζητήσει γραπτώς από τον Φίτσο να δεσμευθεί ότι θα εμποδίσει την ένταξη της Ουκρανίας όσο διαρκεί ο πόλεμος (Aktuality). Κάθε επόμενη δέσμη απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο, άρα οποιαδήποτε χώρα μπορεί να σταματήσει μόνη της τη διαδικασία. Η εκκρεμής απαίτηση του Φίτσο να ξαναρχίσει η διαμετακόμιση ρωσικού πετρελαίου μέσω του αγωγού Ντρούζμπα τού δίνει ταυτόχρονα πίεση προς το Κίεβο και εσωτερική πολιτική κάλυψη για να τη χρησιμοποιήσει.

Η διακριτική αντίσταση της Γαλλίας. Το Παρίσι δηλώνει δημοσίως ότι στηρίζει «το άνοιγμα όλων των διαπραγματευτικών δεσμών» (French MFA). Πίσω από τη ρητορική, η Γαλλία κυκλοφόρησε πρόταση ώστε η ένταξη να γίνει σταδιακή και αναστρέψιμη, χωρίς να συνδέεται με σταθερό χρονοδιάγραμμα (Eurointegration). Η Γαλλία και η Πολωνία έχουν επίσης πιέσει χωριστά ώστε οι υπόλοιπες δέσμες να μετατεθούν για το φθινόπωρο, ενώ η αγροτική δέσμη ενδέχεται να πάει ακόμη και στο 2027 (Kyiv Independent).

Η συμμαχία «δικαιοσύνης» για τα Δυτικά Βαλκάνια. Επτά κράτη-μέλη υπέγραψαν τον Μάιο τη Διακήρυξη της Μπρατισλάβας, ζητώντας μια «προβλέψιμη, αξιοκρατική και δίκαιη» διαδικασία ένταξης (Italian MFA). Ο Αυστριακός υπουργός το είπε χωρίς περιστροφές: ορισμένες χώρες «βρίσκονται ήδη στα μισά του δρόμου προς την ΕΕ, ενώ άλλες χρειάστηκε να δουλεύουν επί δεκαετίες για την ένταξη» (Serbian Monitor). Η διαπραγματευτική ισχύς αυτής της ομάδας συνδέεται άμεσα με το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, όπου κάθε κατανομή που θα ευνοεί την Ουκρανία θα συναντήσει οργανωμένη αντίσταση από χώρες στις οποίες περιλαμβάνονται η Ιταλία και η Ελλάδα.

Μετά τη Διάσκεψη

Η Διάσκεψη της 15ης Ιουνίου σχεδόν βέβαια θα γίνει. Το δύσκολο ερώτημα είναι η ταχύτητα. Ο ίδιος ο Μάγκιαρ έχει δηλώσει ότι δεν θα στηρίξει διαδικασία ταχείας ένταξης για χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο (Balkan Insight). Η διμερής συμφωνία δεν έχει δημοσιευθεί ως επίσημο νομικό κείμενο, ενώ η παρακολούθηση από την ΕΕ των νομοθετικών δεσμεύσεων της Ουκρανίας παραμένει ο μόνος μηχανισμός επιβολής. Όπως προειδοποίησε ένας αναλυτής: «Θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι έχουμε αφήσει πίσω μας τις διαφωνίες» (Eurointegration).

Το ουγγρικό βέτο ήταν θορυβώδες, προσωποποιημένο και τελικά διαχειρίσιμο. Στη θέση του εμφανίζεται τώρα ένα διάχυτο σύστημα αθόρυβων φρένων, δημοσιονομικής ανησυχίας και αγροτικού προστατευτισμού, το οποίο μπορεί να αποδειχθεί δυσκολότερο να μετακινηθεί ακριβώς επειδή δεν ανήκει σε έναν μόνο παίκτη.