Η Ουγγαρία κόβει το net metering

Εκατοντάδες χιλιάδες ουγγρικά νοικοκυριά εγκατέστησαν φωτοβολταϊκά στις στέγες τους με βάση ένα καθεστώς που τους επέτρεπε να συμψηφίζουν, σε ετήσια βάση, την περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας που έδιναν στο δίκτυο με την κατανάλωσή τους. Στη συνέχεια, η κυβέρνηση άλλαξε τον τρόπο υπολογισμού. Πλέον τα νοικοκυριά πωλούν την ενέργεια που εγχέουν στο δίκτυο περίπου προς 5 φιορίνια ανά κιλοβατώρα, ενώ αγοράζουν ρεύμα πίσω προς 36 φιορίνια εντός του πλαφόν τιμής ή έως 70 φιορίνια πάνω από αυτό (HVG, 24.hu). Η διαφορά επτά προς ένα μετέτρεψε μια επένδυση που έμοιαζε εύλογη για ένα νοικοκυριό σε ζημιογόνο επιλογή.

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ουγγαρίας απέρριψε τις προσφυγές κατά της αλλαγής του καθεστώτος (HVG). Έκλεισε έτσι το νομικό σκέλος, όχι όμως και το πολιτικό ερώτημα: αν τα νοικοκυριά μπορούν να εμπιστεύονται τους κανόνες της ενεργειακής αγοράς όταν σχεδιάζουν επενδύσεις με ορίζοντα δεκαετιών. Και αυτό συμβαίνει τη στιγμή που η Βουδαπέστη ετοιμάζεται να κατευθύνει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ευρωπαϊκών πόρων στο ίδιο ενεργειακό σύστημα.

Η παλιά συμφωνία και πώς κατέρρευσε

Στο παλαιό σύστημα «καθαρού συμψηφισμού», ένα νοικοκυριό με φωτοβολταϊκά μπορούσε να δίνει ρεύμα στο δίκτυο το μεσημέρι και να το παίρνει πίσω το βράδυ, πληρώνοντας στο τέλος μόνο τη διαφορά σε ετήσια βάση. Το δίκτυο λειτουργούσε σαν δωρεάν μπαταρία. Με τους νέους κανόνες «μεικτού συμψηφισμού», οι δύο ροές αποτιμώνται χωριστά, και η τιμή πώλησης της ενέργειας προς το δίκτυο είναι κλάσμα της λιανικής τιμής αγοράς.

Περισσότερα από 320.000 οικιακά φωτοβολταϊκά συστήματα βρίσκονται αντιμέτωπα με αυτή τη μετάβαση, καθώς λήγουν οι παλαιές μεταβατικές ρυθμίσεις (Portfolio). Ορισμένοι ιδιοκτήτες τιμωρήθηκαν με πρόστιμα για φαινομενική έγχυση ρεύματος σε περιοχές όπου η τροφοδότηση του δικτύου είχε περιοριστεί, αν και οι ενδείξεις ενδέχεται να προέκυψαν από αλλαγές στη λογική των μετρητών. Οι κανόνες μετακινήθηκαν· το κόστος έπεσε στα νοικοκυριά.

Το φθηνό ρεύμα των νοικοκυριών μεταφέρει κόστος στις επιχειρήσεις

Η υπόθεση των φωτοβολταϊκών φώτισε ένα βαθύτερο πρόβλημα. Έρευνα των Telex/G7 περιέγραψε αδιαφανείς υπολογισμούς τιμολογίων, απουσία δημοσιευμένων στοιχείων για το πού μπορεί το δίκτυο να απορροφήσει νέα παραγωγή και κρατικά συνδεδεμένους ενεργειακούς ομίλους που βρίσκονται ταυτόχρονα στην παραγωγή, στα δίκτυα και στη λιανική, διαμορφώνοντας κανόνες που οι εξωτερικοί παίκτες δεν μπορούν να ελέγξουν (Telex/G7).

Τα ουγγρικά νοικοκυριά πληρώνουν περίπου 9,8 λεπτά του ευρώ ανά κιλοβατώρα, δηλαδή περίπου το ένα τρίτο του μέσου όρου της ΕΕ, χάρη στα πλαφόν τιμών που διατηρούνται από το 2013 (KSH). Τη διαφορά όμως την πληρώνει κάποιος. Οι βιομηχανικοί χρήστες και οι μικρές επιχειρήσεις επιβαρύνονται με χρεώσεις διασταυρούμενης χρηματοδότησης, οι οποίες ανεβάζουν τους λογαριασμούς τους πολύ πάνω από τα επίπεδα των ευρωπαίων ανταγωνιστών τους (Telex/G7). Οι εταιρείες αυτές μπορούν να αντέχουν τα κόστη επειδή το κράτος ή τα ρυθμιζόμενα τιμολόγια τελικά τα καλύπτουν, αφαιρώντας την πίεση που υπό κανονικές συνθήκες θα υποχρέωνε το σύστημα να γίνει αποδοτικότερο.

700 εκατ. ευρώ μέσα από στενή δίοδο

Προσκλήσεις ύψους περίπου 540 δισ. φιορινιών, με ευρωπαϊκή στήριξη, είναι πλέον ανοιχτές για αναβαθμίσεις του δικτύου και έργα έξυπνων μετρητών (Portfolio). Τα χρήματα εντάσσονται στο αναθεωρημένο ουγγρικό σχέδιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του μεταπανδημικού ταμείου της ΕΕ που αποζημιώνει τα κράτη-μέλη αφού ολοκληρώσουν συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις. Το ενεργειακό κεφάλαιο του σχεδίου ξεπερνά τα 700 εκατ. ευρώ, με περίπου 643 εκατ. ευρώ να προορίζονται για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας (Telex).

Καμία πληρωμή δεν μπορεί να εκταμιευθεί έως ότου η Βουδαπέστη εκπληρώσει 27 «υπερορόσημα» που αφορούν την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την προστασία του προϋπολογισμού (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η Ουγγαρία δεν έχει ακόμη υποβάλει αίτημα πληρωμής. Χρειάζεται επενδύσεις και ευρωπαϊκό χρήμα, αλλά οι όροι για το κράτος δικαίου καθυστερούν την αποζημίωση, δημιουργώντας πίεση να προχωρήσουν γρήγορα οι δαπάνες και να αντιμετωπιστεί αργότερα το ζήτημα της διακυβέρνησης.

Οι προσκλήσεις είναι ανοιχτές για τον διαχειριστή μεταφοράς MAVIR και για έξι αδειοδοτημένους διανομείς, μεταξύ των οποίων εταιρείες δικτύων της E.ON και της MVM. Νοικοκυριά, ανεξάρτητοι επενδυτές και νέοι παίκτες της αγοράς δεν μπορούν να υποβάλουν αίτηση. Αν οι τύποι υπολογισμού των τιμολογίων παραμείνουν αδιαφανείς και η κατανομή των συνδέσεων στο δίκτυο μη διαφανής, το δημόσιο χρήμα θα αυξήσει τη ρυθμιζόμενη περιουσιακή βάση των διαχειριστών χωρίς να κάνει δικαιότερη την πρόσβαση.

Η ανάγκη επένδυσης είναι πραγματική, όπως και το πρόβλημα πρόσβασης

Το δίκτυο πράγματι δεν μπορεί να απορροφήσει όσα έχουν ήδη κατασκευαστεί. Η ΕΤΑΑ δεσμεύθηκε για 70 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο πακέτου 210 εκατ. ευρώ, για έργο φωτοβολταϊκών με αποθήκευση ισχύος 450 MW, χαρακτηρίζοντάς το ένα από τα πρώτα υβριδικά έργα ανανεώσιμων πηγών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη που χρηματοδοτούνται σε project finance βάση (ΕΤΑΑ). Η Ρουμανία έδειξε την περιφερειακή συνέπεια την περασμένη εβδομάδα: τα φωτοβολταϊκά κάλυψαν περίπου το 40% της ημερήσιας παραγωγής, αλλά εξαφανίστηκαν το βράδυ, σπρώχνοντας τις τιμές στη χονδρεμπορική αγορά πάνω από τα 1.000 ευρώ ανά μεγαβατώρα (Digi24). Χωρίς αποθήκευση και χωρητικότητα δικτύου, η ηλιακή παραγωγή πλημμυρίζει το σύστημα το μεσημέρι και αφήνει τους αγοραστές εκτεθειμένους μετά τη δύση του ήλιου.

Η Ολλανδία προσφέρει χρήσιμη σύγκριση. Οι Ολλανδοί καταργούν και αυτοί τους κανόνες συμψηφισμού για τα φωτοβολταϊκά έως την 1η Ιανουαρίου 2027, με το κόστος για τα νοικοκυριά να αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 770 ευρώ σε 1.030 ευρώ ετησίως (Essent, Zonneplan). Η ολλανδική μετάβαση όμως συνοδεύεται από δημοσιευμένα στοιχεία για τη χωρητικότητα του δικτύου, διαφανείς κανόνες ουράς και ρυθμιζόμενα χρονοδιαγράμματα σύνδεσης. Η ανάλυση των Telex/G7 δεν εντόπισε αντίστοιχα δημόσια δεδομένα στην Ουγγαρία (Telex/G7).

Το ουγγρικό δίκτυο χρειάζεται επενδύσεις. Τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν όμως ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η χωρητικότητα, αλλά και η πρόσβαση. Οι όροι πληρωμής και ο σχεδιασμός των προσκλήσεων μπορούν ακόμη να επιβάλουν περισσότερη διαφάνεια, αλλά η σημερινή αρχιτεκτονική δεν την εγγυάται.