Η Ουγγαρία ξεπαγώνει €6.6B για όπλα

Η νέα ουγγρική κυβέρνηση του Πέτερ Μάγκιαρ αποδέσμευσε 6,6 δισ. ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη, το εκτός προϋπολογισμού ταμείο της ΕΕ που αποζημιώνει τα κράτη-μέλη για όπλα τα οποία έχουν στείλει στην Ουκρανία, τερματίζοντας έναν διετή αποκλεισμό (Euromaidanpress). Οι υπουργοί Άμυνας της ΕΕ, που συνεδριάζουν άτυπα αυτό το Σαββατοκύριακο στη Λευκωσία, θα το παρουσιάσουν ως πρόοδο. Η ουσία, όμως, βρίσκεται στον μηχανισμό: το ίδιο θεσμικό κενό που επέτρεψε στη Βουδαπέστη να παγώσει για δύο χρόνια ένα ευρωπαϊκό εργαλείο ασφαλείας παραμένει ενεργό και παραλύει την ευρωπαϊκή επιβολή κυρώσεων στη θάλασσα.

Δεκαπέντε λεπτά στο ευρώ

Οι αριθμοί του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη δείχνουν λιγότερο διάσωση και περισσότερο προκαταβολή. Τα κράτη-μέλη έχουν υποβάλει αιτήματα αποζημίωσης ύψους 43 δισ. ευρώ (Ukrpravda). Το ποσό που ξεπαγώνει καλύπτει περίπου δεκαπέντε λεπτά για κάθε ευρώ που οφείλεται.

Ο Μάγκιαρ ήρε το μπλόκο στο πλαίσιο ευρύτερης συμφωνίας. Η Βουδαπέστη απέσυρε ταυτόχρονα τα βέτο στις ενταξιακές συνομιλίες της Ουκρανίας με την ΕΕ, στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και σε ευρωπαϊκό δάνειο 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο (Euronews). Σε αντάλλαγμα, η Ουγγαρία ανέκτησε πρόσβαση σε 16,4 δισ. ευρώ παγωμένων διαρθρωτικών πόρων της ΕΕ, δηλαδή κονδυλίων για υποδομές και ανάπτυξη σε φτωχότερες περιφέρειες, υπό την προϋπόθεση ότι θα εκπληρωθούν 27 αντιδιαφθορικά ορόσημα που η προηγούμενη κυβέρνηση Όρμπαν μόλις είχε αρχίσει να υλοποιεί (Politico).

Η αντιπολίτευση του Φιντές εντόπισε μια πολιτικά άβολη αντιστοιχία. Οι προβλεπόμενες ουγγρικές εισφορές στην ευρωπαϊκή άμυνα, με βάση τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, μπορεί να φτάσουν τα 16,2 δισ. ευρώ, σχεδόν όσο το ποσό που ο Μάγκιαρ υποστήριξε ότι «έφερε πίσω» στη χώρα (Origo). Με άλλα λόγια, μεγάλο μέρος των πόρων που ανακτώνται ενδέχεται να επιστρέψει ως νέες δεσμεύσεις.

Υπάρχει και μια διαδικαστική εκκρεμότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει επιβεβαιώσει επισήμως την αποδέσμευση. Η εκπρόσωπος Ανίτα Χίπερ δήλωσε στις 4 Ιουνίου ότι «η ακριβής χρήση των μπλοκαρισμένων πόρων παραμένει υπό συζήτηση» (Eurointegration). Επειδή η συνεδρίαση της Λευκωσίας είναι άτυπη, δεν μπορεί να λάβει δεσμευτικές αποφάσεις. Η πρώτη επίσημη ψηφοφορία απέχει ακόμη εβδομάδες.

Παράκαμψη της ομοφωνίας, αλλά μόνο εν μέρει

Η διετής παράλυση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη ανάγκασε την ΕΕ να στήσει εργαλεία που παρακάμπτουν την απαίτηση ομοφωνίας, δηλαδή τον κανόνα που δίνει σε κάθε κράτος-μέλος δικαίωμα βέτο. Η «Δράση Ασφάλειας για την Ευρώπη», ένας δανειακός μηχανισμός 150 δισ. ευρώ, επιτρέπει στα κράτη-μέλη να δανείζονται με ευρωπαϊκή εγγύηση για αγορές οπλικών συστημάτων. Η Πολωνία υπέγραψε τον Μάιο συμφωνία για 43,7 δισ. ευρώ (PAP). Ξεχωριστό δάνειο 90 δισ. ευρώ, που υιοθετήθηκε από 24 κράτη-μέλη χωρίς την Ουγγαρία, χρηματοδοτεί απευθείας την αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας.

Και τα δύο εργαλεία είναι πολύ μεγαλύτερα από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη. Μόνο ο τελευταίος, όμως, αποζημιώνει χώρες για όπλα που έχουν ήδη παραδώσει. Παραμένει επίσης το μοναδικό στρατιωτικό εργαλείο της ΕΕ στο οποίο ισχύει ακόμη η ομοφωνία, άρα κάθε κυβέρνηση μπορεί να παγώσει ολόκληρο τον μηχανισμό.

Η αντίφαση της Λευκωσίας

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται στη θάλασσα. Στις 31 Μαΐου, το γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό επιβιβάστηκε στο δεξαμενόπλοιο Tagor, το οποίο έπλεε με πλαστή σημαία Καμερούν 400 ναυτικά μίλια δυτικά της Βρετάνης (Maritime Executive). Τέτοιες κινήσεις έχουν πρακτική σημασία, αλλά παραμένουν μεμονωμένες. Απέναντι σε έναν «σκιώδη στόλο» που ξεπερνά τα 1.300 πλοία, η Ευρώπη έχει πραγματοποιήσει οκτώ επιβιβάσεις σε δεκαοκτώ μήνες (ACLED). Η επιχείρηση Baltic Sentry του ΝΑΤΟ παρακολουθεί ύποπτα δεξαμενόπλοια σε εικοσιτετράωρη βάση, χωρίς όμως αρμοδιότητα να τα σταματά.

Το εργαλείο που θα μπορούσε να αλλάξει τους συσχετισμούς είναι η πλήρης απαγόρευση ναυτιλιακών υπηρεσιών, δηλαδή η διακοπή ευρωπαϊκής ασφάλισης, πρόσβασης σε λιμάνια και υπηρεσιών νηογνώμονα για όλα τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο. Το μέτρο υπάρχει στα χαρτιά στο 20ό πακέτο κυρώσεων. Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Μάλτα, χώρες των οποίων οι ναυτιλιακοί κλάδοι εξυπηρετούν μέρος αυτής της δραστηριότητας, έχουν μπλοκάρει την ενεργοποίησή του. «Δεν πρόκειται να γίνει», είπε διπλωμάτης στο Euronews.

Η ίδια η Κύπρος υπέγραψε την 1η Ιουνίου δάνειο 1,18 δισ. ευρώ μέσω της «Δράσης Ασφάλειας για την Ευρώπη» και φιλοξενεί τη συνεδρίαση της Λευκωσίας για να βάλει την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου στην ευρωπαϊκή ατζέντα (Zougla). Θέλει ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία, αλλά όχι μια απαγόρευση που θα πλήξει το νηολόγιό της. Η Ελλάδα επέδωσε δύο επίσημα διαβήματα στο Κίεβο, αφού ουκρανικό ναυτικό drone ξεβράστηκε στη Λευκάδα τον Μάιο (To Vima). Η Αθήνα δηλώνει ότι αντιτίθεται στον σκιώδη στόλο. Το ναυτιλιακό λόμπι, όμως, διασφαλίζει ότι η απαγόρευση υπηρεσιών δεν προχωρά.

Η Ρωσία ήδη προσαρμόζεται. Το ποσοστό των πλοίων του σκιώδους στόλου που φέρουν ρωσική σημαία σχεδόν τετραπλασιάστηκε από το 2024 έως τις αρχές του 2026 (KSE Institute), κλείνοντας το νομικό παράθυρο που επέτρεπε τις γαλλικές επιβιβάσεις. Η Ουγγαρία έδειξε ότι ένα κρατικό βέτο μπορεί να κρατήσει όμηρο την ευρωπαϊκή ασφάλεια για δύο χρόνια. Η ναυτιλιακή απαγόρευση δείχνει ότι τα εγχώρια οικονομικά συμφέροντα μπορούν να πετύχουν το ίδιο αποτέλεσμα επ’ αόριστον, ακόμη και χωρίς επίσημη ψηφοφορία.