Η Ουγγαρία παγώνει τον δρόμο της Ουκρανίας

Η ουγγρική παρέμβαση της 1ης Σεπτεμβρίου δεν ακύρωσε την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας. Έκανε κάτι πιο στοχευμένο: εμπόδισε το Συμβούλιο της ΕΕ να μετατρέψει την τεχνική έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε πραγματικές διαπραγματεύσεις για τους κανόνες της ενιαίας αγοράς (European Pravda, Euronews Germany).

Η Ουκρανία πέρασε το τεχνικό στάδιο. Η Ουγγαρία σταμάτησε το πολιτικό.

Η πύλη που απαιτεί το «ναι» κάθε κυβέρνησης

Η ένταξη στην ΕΕ δεν κρίνεται σε μία ψηφοφορία. Είναι μια πολυετής αλληλουχία σταδίων, στα οποία απαιτείται ομοφωνία και από τα 27 κράτη-μέλη. Η Ουκρανία υπέβαλε αίτηση τον Φεβρουάριο του 2022, έλαβε καθεστώς υποψήφιας χώρας τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς και άνοιξε την πρώτη δέσμη του ευρωπαϊκού κεκτημένου, δηλαδή ένα θεματικό πακέτο κανόνων που πρέπει να υιοθετήσει μια χώρα για να ενταχθεί στην Ένωση, τον Ιούνιο του 2026. Η δεύτερη δέσμη ακολούθησε τον Ιούλιο.

Πριν ανοίξει οποιαδήποτε δέσμη, οι διπλωμάτες όλων των κρατών-μελών πρέπει να εγκρίνουν την εργασία αξιολόγησης της Επιτροπής. Η έγκριση αυτή δίνεται στην ομάδα εργασίας του Συμβουλίου που είναι γνωστή ως COELA και ασχολείται με τη διεύρυνση. Η Επιτροπή ολοκλήρωσε τον έλεγχο της Ουκρανίας τον Σεπτέμβριο του 2025 και έκρινε ότι το Κίεβο ήταν τεχνικά έτοιμο να προχωρήσει. Όμως η Επιτροπή δεν μπορεί να ανοίξει μόνη της τις διαπραγματευτικές δέσμες. Χρειάζεται τη συμφωνία κάθε κυβέρνησης. Η Ουγγαρία αρνήθηκε. Έως τις 2 Σεπτεμβρίου, η Ουκρανία και η Μολδαβία φέρεται να είχαν αφαιρεθεί από την επόμενη ημερήσια διάταξη της COELA.

Οι δύο δέσμες που μπλοκαρίστηκαν δεν είναι δευτερεύουσες. Η δεύτερη αφορά την εσωτερική αγορά: την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, εργαζομένων, υπηρεσιών και κεφαλαίων, καθώς και τους κανόνες για τον ανταγωνισμό και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η τρίτη καλύπτει τη φορολογία, την κοινωνική πολιτική, την εκπαίδευση και την τελωνειακή ένωση (EUR-Lex). Μαζί αποτελούν τον πρακτικό πυρήνα της προσαρμογής της Ουκρανίας στην ενιαία αγορά πριν από την ένταξη.

Ο όρος της Βουδαπέστης και η εναλλακτική της Ρουμανίας

Η επίσημη αιτιολογία της Ουγγαρίας είναι τα δικαιώματα των μειονοτήτων. Η Βουδαπέστη ζητεί από την Ουκρανία να δείξει ορατή πρόοδο στην εφαρμογή της διμερούς συμφωνίας που συνήφθη τον Ιούνιο του 2026 και αφορά την εκπαίδευση, τη χρήση της γλώσσας και την πολιτική εκπροσώπηση περίπου 100.000 Ούγγρων της Υπερκαρπαθίας (444, Budapest Times). Ο πρέσβης της Ουκρανίας δήλωσε ότι το Κίεβο θα αρχίσει να εφαρμόζει την πρώτη δέσμη μέτρων τον Σεπτέμβριο, ενώ άλλα σημεία θα ολοκληρωθούν έως τον Μάιο του 2027 (ua.news).

Η ανησυχία δεν είναι προσχηματική από μόνη της. Ο ουκρανικός νόμος του 2017 για την εκπαίδευση περιόρισε τη διδασκαλία σε μειονοτικές γλώσσες και η Επιτροπή της Βενετίας, το συνταγματικό συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης, αναγνώρισε πρόοδο στις μεταγενέστερες μεταρρυθμίσεις, ζητώντας παράλληλα πρόσθετες εγγυήσεις. Η Ουγγαρία όμως άλλαξε το κριτήριο: από την εξασφάλιση δεσμεύσεων πέρασε στην απαίτηση ορατής εφαρμογής πριν ανοίξει οποιαδήποτε νέα διαπραγματευτική δέσμη.

Η Ρουμανία δείχνει πόσο επιλεκτική είναι αυτή η στάση. Το Βουκουρέστι έχει τη δική του διαφορά με το Κίεβο για την εκπαίδευση στη ρουμανική γλώσσα, αλλά επέλεξε άλλο εργαλείο: πίεσε την Ουκρανία μέσω μιας διμερούς στρατηγικής εταιρικής σχέσης και της επανενεργοποίησης της κοινής επιτροπής για τις μειονότητες, χωρίς να μπλοκάρει την ενταξιακή διαδικασία στην ΕΕ (Agerpres, DW România). Το είδος της διαφοράς είναι παρόμοιο, η πολιτική επιλογή διαφορετική. Η Ρουμανία δείχνει ότι η Βουδαπέστη είχε εναλλακτική: να πιέσει το Κίεβο διμερώς, αφήνοντας την ευρωπαϊκή διαδικασία να προχωρήσει.

Η Ουγγαρία προσπάθησε επίσης να προωθήσει τη διαπραγματευτική δέσμη της Μολδαβίας, κρατώντας μπλοκαρισμένη την αντίστοιχη της Ουκρανίας, μια διάκριση που απέρριψαν τα περισσότερα κράτη-μέλη (European Pravda). Αυτή η επιλεκτική μεταχείριση αποδυναμώνει τον ισχυρισμό ότι η Βουδαπέστη εφαρμόζει ενιαίο κριτήριο.

Δεν υπάρχει παράκαμψη, ούτε γρήγορη λύση

Νομική παράκαμψη δεν υπάρχει. Το άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή η διάταξη για την προσχώρηση νέων μελών, δίνει στα κράτη-μέλη κεντρικό ρόλο, ενώ δεν υπάρχει επαληθευμένος μηχανισμός που να επιτρέπει στις 26 κυβερνήσεις να ανοίξουν τις διαπραγματευτικές δέσμες της Ουκρανίας παρά την αντίρρηση της Ουγγαρίας (άρθρο 49 ΣΕΕ). Ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας έχει ζητήσει τη μείωση των απαιτήσεων ομοφωνίας στην ΕΕ, αλλά η συγκεκριμένη μεταρρυθμιστική προσπάθεια αφορά τις αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, όχι τη διεύρυνση (Tagesschau). Η Λιθουανία αντιμετωπίζει το μπλόκο ως γεωπολιτική καθυστέρηση που ωφελεί τη Μόσχα (LRT). Η Πολωνία στηρίζει την αυστηρή αιρεσιμότητα στην ένταξη, αλλά αντιτίθεται στη μετατροπή διμερών απαιτήσεων από μία χώρα σε φρένο για ολόκληρη την Ένωση (RMF24).

Το μπλόκο καταγράφεται επίσης την ώρα που η Βουδαπέστη διαπραγματεύεται τα δικά της ευρωπαϊκά κονδύλια, έχοντας υποστηρίξει στις 31 Αυγούστου ότι έχει εκπληρώσει όλους τους όρους για την αποδέσμευση περίπου 10 δισ. ευρώ από παγωμένα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης. Δεν υπάρχει δημόσιο στοιχείο που να συνδέει το μπλόκο στην ενταξιακή διαδικασία με ανταλλαγή τύπου «κονδύλια έναντι βέτο». Όμως οι διπλωμάτες που χειρίζονται τους φακέλους βλέπουν ότι και οι δύο υποθέσεις βρίσκονται ταυτόχρονα πάνω στο ίδιο τραπέζι.

Τα μειονοτικά δικαιώματα έχουν θέση στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Το θεσμικό πρόβλημα της ΕΕ είναι ότι οι Συνθήκες της εξακολουθούν να μην προσφέρουν απάντηση όταν μια κυβέρνηση μετατρέπει ένα θεμιτό κριτήριο σε βέτο για τον ρυθμό ενσωμάτωσης μιας υποψήφιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο.