Η Ουγγαρία μπαίνει στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία

Η Βουδαπέστη συμφώνησε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, τον ανεξάρτητο θεσμό της ΕΕ που ερευνά εγκλήματα εις βάρος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, έπειτα από χρόνια άρνησης από την έναρξη λειτουργίας της το 2017. Η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για ποινικές έρευνες σε δαπάνες της περιόδου Όρμπαν, με αναδρομή έως τον Ιούνιο του 2021. Η στροφή της Ουγγαρίας συνδέεται άμεσα με τα 16,4 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών κονδυλίων που παρέμεναν παγωμένα και τα οποία η Βουδαπέστη δεν μπορούσε να ξεκλειδώσει χωρίς αυτή την παραχώρηση (Irish Times, Al Jazeera).

Πώς το χρήμα λύγισε την κυριαρχία

Επί χρόνια, η Βουδαπέστη παρουσίαζε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ως παρέμβαση στην εθνική κυριαρχία. Η ΕΕ, αντί να δώσει μάχη μόνο στο επίπεδο των αρχών, αύξανε σταδιακά το κόστος αυτής της στάσης.

Τον Δεκέμβριο του 2022, οι κυβερνήσεις της ΕΕ πάγωσαν περίπου 6,3 δισ. ευρώ από τα ουγγρικά κονδύλια συνοχής, επικαλούμενες διαφθορά και ελλείμματα στο κράτος δικαίου (Council of the EU). Τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης παρέμειναν επίσης μπλοκαρισμένα. Έως τα μέσα του 2026, το συνολικό ποσό που δεν μπορούσε να εισπράξει η Ουγγαρία είχε φτάσει περίπου τα 16,4 δισ. ευρώ (Telex). Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έπαψε να θεωρείται δεδομένη. Η Βουδαπέστη κλήθηκε, στην πράξη, να ανταλλάξει μέρος του ελέγχου πάνω στις ποινικές έρευνες με πρόσβαση στα κονδύλια.

Η πολιτική τομή ήρθε τον Απρίλιο του 2026, όταν ο Πέτερ Μάγκιαρ νίκησε τον Βίκτορ Όρμπαν και έβαλε τέλος στην κυριαρχία του Fidesz (iFAIR, DW).

Η κυβέρνηση Μάγκιαρ κινήθηκε γρήγορα. Το Κοινοβούλιο ενέκρινε πακέτο μεταρρυθμίσεων με 142 ψήφους υπέρ και 39 κατά και ενημέρωσε επισήμως τις Βρυξέλλες ότι η Ουγγαρία θα ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (Brussels Signal). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει πλέον την αποδέσμευση των 10 δισ. ευρώ που αντιστοιχούν στην Ουγγαρία από το Ταμείο Ανάκαμψης, αν και οι τελικές εγκρίσεις εκκρεμούν (Euronews).

Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι η βαρύτερη παραχώρηση του πακέτου, επειδή οι Ούγγροι εισαγγελείς δεν θα ελέγχουν πλέον μόνοι τους κάθε υπόθεση απάτης με ευρωπαϊκό χρήμα. Ένας ανεξάρτητος ευρωπαϊκός θεσμός αποκτά ποινική δικαιοδοσία μέσα στην Ουγγαρία.

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να ερευνήσει η Εισαγγελία

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά απάτη, διαφθορά, υπεξαίρεση και σοβαρές διασυνοριακές απάτες στον ΦΠΑ, αλλά μόνο όταν εμπλέκεται ευρωπαϊκό χρήμα (Regulation 2017/1939). Δεν είναι γενική αντιδιαφθορική αρχή. Λειτουργεί μέσω εντεταλμένων εισαγγελέων, δηλαδή νομικών που διορίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι ενσωματωμένοι στα εθνικά δικαστικά συστήματα και διεξάγουν έρευνες υπό την αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, ακολουθώντας όμως την εθνική ποινική διαδικασία. Με αυτόν τον μηχανισμό, η ΕΕ αποκτά απευθείας δίοδο στο ποινικό σύστημα ενός κράτους-μέλους.

Ο Ιούνιος του 2021 είναι το κρίσιμο όριο. Τότε άρχισε να λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και, σύμφωνα με πληροφορίες, η Επιτροπή ενέκρινε την ουγγρική ένταξη με δικαιοδοσία που φτάνει αναδρομικά έως εκείνη την ημερομηνία (Euronews). Έτσι, πέντε χρόνια ευρωπαϊκών δαπανών της περιόδου Όρμπαν μπαίνουν δυνητικά στο πεδίο έρευνας. Η αναδρομικότητα, πάντως, δεν καλύπτει κάθε αποτυχία διακυβέρνησης, αλλά μόνο οικονομικά εγκλήματα με ευρωπαϊκά κονδύλια που τελέστηκαν αφού υπήρχε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν αποφασίζει αν θα αποδεσμευθούν τα παγωμένα κονδύλια. Η αποτελεσματικότητά της θα κριθεί από το πόσους εντεταλμένους εισαγγελείς θα ορίσει η Ουγγαρία, αν θα έχουν πρόσβαση στους φακέλους και αν τα δικαστήρια θα κινούν τις υποθέσεις με ανεκτούς ρυθμούς.

Τι δείχνουν ήδη η Πολωνία και η Τσεχία

Η Πολωνία είναι το πλησιέστερο προηγούμενο. Η Βαρσοβία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία τον Φεβρουάριο του 2024, μετά τη δική της αλλαγή κυβέρνησης, χρησιμοποιώντας την απόφαση για να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της στις Βρυξέλλες και να ξεμπλοκάρει κονδύλια. Στην πολωνική δημόσια συζήτηση, η στροφή περιγράφηκε ως «το τέλος της εποχής του εύκολου χρήματος από την ΕΕ» (Rzeczpospolita). Περισσότερα από δυόμισι χρόνια αργότερα, όμως, οι εμβληματικές υποθέσεις λογοδοσίας δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις (Radio ZET). Η χρηματοδότηση επανεκκινεί ταχύτερα από ό,τι αποδίδει δικαιοσύνη το δικαστικό σύστημα.

Η Τσεχία δείχνει το διαρθρωτικό όριο. Ακόμη και αφού η Επιτροπή ζήτησε από τις τσεχικές αρχές να σταματήσουν να δηλώνουν δαπάνες που συνδέονται με τον όμιλο Agrofert, εταιρείες συνδεδεμένες με τον πρώην πρωθυπουργό Αντρέι Μπάμπις συνέχισαν να λαμβάνουν άμεσες αγροτικές ενισχύσεις μέσω άλλων ευρωπαϊκών διαύλων (Aktuálně.cz, iROZHLAS.cz). Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αυξάνει τον ποινικό κίνδυνο για απάτη με ευρωπαϊκά κονδύλια. Δεν μπορεί, όμως, να ξαναγράψει τους κανόνες πληρωμών που επιτρέπουν σε ορισμένες ροές χρήματος να συνεχίζονται.

Η πραγματική δοκιμασία

Το ισχυρότερο εργαλείο πίεσης της ΕΕ απέναντι στην Ουγγαρία δεν ήταν ποτέ το Άρθρο 7, δηλαδή η διαδικασία των Συνθηκών για την τιμωρία της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης, η οποία απαιτεί ομοφωνία όλων των κρατών-μελών και δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ πλήρως. Ήταν το χρήμα. Ο μηχανισμός αιρεσιμότητας ανάγκασε τη Βουδαπέστη να αποδεχθεί έναν εισαγγελέα που δεν μπορεί να ελέγξει.

Η ΕΕ απέδειξε ότι μπορεί να εξασφαλίσει πρόσβαση στους μηχανισμούς επιβολής όταν οι διαδικασίες αξιών μπλοκάρουν. Η πρόσβαση, όμως, δεν ισοδυναμεί με λογοδοσία όσο η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν διαθέτει εισαγγελείς, φακέλους και δικαστήρια που κινούνται. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξακολουθούσε και φέτος να επισημαίνει ως πρόβλημα εποπτείας την ιχνηλασιμότητα των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης (ECA). Η ίδια η απόφαση ένταξης, οι όροι αναδρομικότητας, ο αριθμός των εντεταλμένων εισαγγελέων και το επιχειρησιακό χρονοδιάγραμμα παραμένουν αδημοσίευτα. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η παραχώρηση είναι νομικό γεγονός, αλλά όχι ακόμη επιχειρησιακή πραγματικότητα. Η Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και η κυβέρνηση Μάγκιαρ οφείλουν να δώσουν τις λεπτομέρειες.