Ουγγαρία: κοντά στα €10.4 billion της ΕΕ

Ο Πέτερ Μάγκιαρ μεταβαίνει αυτή την εβδομάδα στις Βρυξέλλες για να υπογράψει πολιτική συμφωνία που μπορεί να ξεκλειδώσει έως 10,4 δισ. ευρώ από παγωμένα ευρωπαϊκά κονδύλια προς την Ουγγαρία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει τη συμφωνία ως επιβράβευση της δημοκρατικής επανεκκίνησης μετά τα 16 χρόνια διακυβέρνησης του Βίκτορ Όρμπαν. Όμως μια εκκρεμής υπόθεση ενώπιον του ανώτατου δικαστηρίου της ΕΕ μπορεί να κρίνει ότι η πρακτική αυτή, δηλαδή η αποδέσμευση χρημάτων με βάση πολιτικές δεσμεύσεις αντί για επαληθευμένες μεταρρυθμίσεις, παραβιάζει το ενωσιακό δίκαιο.

Το μοτίβο δεν είναι υποθετικό. Τον Φεβρουάριο του 2024, η Επιτροπή αποδέσμευσε κονδύλια για την Πολωνία μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τουσκ, αποδεχόμενη δεσμεύσεις για μεταρρυθμίσεις πριν αυτές εφαρμοστούν. Έκτοτε, η Πολωνία έχει αντλήσει το 62,4 τοις εκατό του σχεδίου ανάκαμψής της, ενώ καμία από τις υποσχεθείσες δικαστικές μεταρρυθμίσεις δεν έχει τεθεί σε ισχύ. Η Ουγγαρία είναι η επόμενη δοκιμή.

Η δικαστική υπόθεση που μπορεί να σπάσει τον κύκλο

Στην υπόθεση C-225/24, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προσφεύγει κατά της Επιτροπής για την απόφασή της, τον Δεκέμβριο του 2023, να αποδεσμεύσει 10,2 δισ. ευρώ από τα ταμεία συνοχής προς την Ουγγαρία, δηλαδή από τα ευρωπαϊκά κονδύλια που χρηματοδοτούν υποδομές και αναπτυξιακά έργα. Η γενική εισαγγελέας Ταμάρα Τσάπετα εισηγήθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 την ακύρωση της απόφασης, εντοπίζοντας τέσσερις συγκεκριμένες αστοχίες στην αξιολόγηση: μεταρρυθμίσεις που δεν είχαν ακόμη τεθεί σε ισχύ, νομοθεσία που υπονόμευε τον δηλωμένο σκοπό τους και αδυναμία επαλήθευσης της πραγματικής εφαρμογής.

Το πιο αιχμηρό σημείο της εισήγησης ήταν διαδικαστικό. Η Τσάπετα υποστήριξε ότι οι δικαστές της ΕΕ πρέπει να ασκούν πλήρη έλεγχο αυτών των αποφάσεων, όχι απλώς να εξετάζουν αν υπάρχει πρόδηλο σφάλμα. Αν το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακολουθήσει τη συλλογιστική της, κάθε μελλοντική απόφαση αποδέσμευσης πόρων θα μπορεί να ελέγχεται στην ουσία της. Η Επιτροπή θα πρέπει να αποδεικνύει ότι οι μεταρρυθμίσεις είναι «σε ισχύ και εφαρμόζονται», όχι απλώς ότι έχουν ψηφιστεί.

Το Δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφανθεί. Η Επιτροπή διαπραγματεύεται νέα αποδέσμευση κονδυλίων ενώ η προηγούμενη βρίσκεται αντιμέτωπη με πιθανή ακύρωση.

Μια δημοσιονομική παγίδα με σκληρή προθεσμία

Τα περιθώρια του Μάγκιαρ είναι περιορισμένα. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ουγγαρίας έφθασε τα 3.850 δισ. φιορίνια έως τα τέλη Απριλίου, απορροφώντας μέσα σε τέσσερις μήνες το 91 τοις εκατό του ετήσιου στόχου, κυρίως λόγω απώλειας ευρωπαϊκών εσόδων ύψους περίπου 1.450 δισ. φιορινιών. Η προθεσμία για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το μεταπανδημικό χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ, λήγει στις 31 Αυγούστου 2026. Αν παρέλθει, τα χρήματα χάνονται.

Ο Μάγκιαρ έχει απορρίψει δημοσίως δύο από τις βασικές απαιτήσεις των Βρυξελλών: τη σταδιακή κατάργηση των έκτακτων φόρων στις τράπεζες και στις ενεργειακές εταιρείες, καθώς και την αναδιάρθρωση του συνταξιοδοτικού συστήματος. Υποστηρίζει ότι η δημοσιονομική κρίση της Ουγγαρίας καθιστά και τα δύο αδύνατα.

Η λύση που διαμορφώνεται είναι μια κεφαλαιακή ενίσχυση της κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας της Ουγγαρίας. Η Βουδαπέστη θα διοχέτευε ευρωπαϊκά κονδύλια μέσω της τράπεζας, θα τα κατέγραφε ως εκταμιευμένα πριν από τον Αύγουστο και θα άφηνε την τράπεζα να τα κατανείμει σε βάθος ετών. Η Επιτροπή έστειλε στα μέσα Μαΐου ανώτερη αποστολή στη Βουδαπέστη για να αξιολογήσει το σχήμα (Euronews, Portfolio), αλλά ανησυχεί ότι έτσι θα χάσει την εποπτεία για τον τρόπο με τον οποίο θα δαπανηθούν τα χρήματα.

Οι θεματοφύλακες που έκαναν πίσω

Ο άτυπος συνασπισμός που υποτίθεται ότι θα επέβαλλε αυστηρούς όρους έχει ουσιαστικά διαλυθεί. Ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας τάσσεται πλέον υπέρ της κατάργησης της ομοφωνίας, αντί να ζητά αυστηρότερη αιρεσιμότητα. Ο καγκελάριος της Αυστρίας υποδέχθηκε τον Μάγκιαρ με στρατιωτικές τιμές στις 21 Μαΐου, στέλνοντας μήνυμα εταιρικής σχέσης περισσότερο παρά επιβολής κανόνων. Ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας επέμεινε ότι το κράτος δικαίου «δεν είναι διαπραγματευτικό χαρτί», αλλά δεν ακολούθησε φινλανδική κίνηση μπλοκαρίσματος στο Συμβούλιο.

Οι «αυστηροί έξι» — Σουηδία, Αυστρία, Γερμανία, Φινλανδία, Ολλανδία και Εσθονία — δεν διαθέτουν το απαιτούμενο πληθυσμιακό βάρος για να σχηματίσουν μειοψηφία αρνησικυρίας στο σύστημα της ειδικής πλειοψηφίας, όπου οι μεγάλες χώρες μετρούν περισσότερο και καμία χώρα δεν μπορεί να μπλοκάρει μόνη της. Για το Ταμείο Ανάκαμψης, η Επιτροπή αποφασίζει μόνη της, χωρίς ψηφοφορία στο Συμβούλιο. Οι θεματοφύλακες έχουν επιρροή, όχι όμως βέτο.

Η διάσωση του 85 τοις εκατό

Η Ουγγαρία έχει εκταμιεύσει μόλις το 9 τοις εκατό της κατανομής της από το Ταμείο Ανάκαμψης, το χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Ακόμη και οι πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις της Επιτροπής δείχνουν ότι μόνο το 80 έως 85 τοις εκατό του συνολικού ποσού μπορεί να διασωθεί πριν από την προθεσμία.

Η απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση C-225/24 θα κρίνει αν η Επιτροπή μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει την αλλαγή κυβέρνησης ως υποκατάστατο επαληθευμένης μεταρρύθμισης. Αν το Δικαστήριο ακολουθήσει την Τσάπετα, οι κανόνες για την παρακράτηση ευρωπαϊκών κονδυλίων παύουν να λειτουργούν κυρίως ως πολιτικό εργαλείο και γίνονται νομική υποχρέωση, δεσμεύοντας κάθε μελλοντική απόφαση αποδέσμευσης ή αναστολής χρηματοδότησης.