Η Ουγγαρία ψηφίζει νόμους για €16.4bn

Το ουγγρικό Κοινοβούλιο ενέκρινε την περασμένη εβδομάδα, με 142 ψήφους υπέρ και 39 κατά, ένα ευρύ πακέτο κατά της διαφθοράς, με στόχο την αποδέσμευση περίπου 16,4 δισ. ευρώ σε παγωμένα ευρωπαϊκά κονδύλια (Brussels Signal, kormany.hu). Οι νέοι νόμοι αυστηροποιούν τις δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης, ενισχύουν την Αρχή Ακεραιότητας, δηλαδή τον ουγγρικό φορέα ελέγχου κατά της διαφθοράς, και διαλύουν ιδρύματα δημοσίου συμφέροντος που συνδέονται με την κυβέρνηση Όρμπαν. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα θεωρήσει αρκετή τη νομική αλλαγή στα χαρτιά ή αν θα ζητήσει πρώτα να δει τις μεταρρυθμίσεις να λειτουργούν στην πράξη. Από αυτή την απάντηση θα κριθεί τι σημαίνει πραγματικά η ευρωπαϊκή αιρεσιμότητα.

Τρία ταμεία, μία προθεσμία

Τα παγωμένα ποσά προέρχονται από τρεις διαφορετικές πηγές. Περίπου 10,4 δισ. ευρώ αφορούν την ουγγρική κατανομή από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το μεταπανδημικό επενδυτικό ταμείο της ΕΕ, και παραμένουν μπλοκαρισμένα επειδή η Βουδαπέστη δεν έχει εκπληρώσει 27 «υπερορόσημα» για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς (European Commission). Ξεχωριστά, οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν παγώσει 6,3 δισ. ευρώ από τα κονδύλια συνοχής, δηλαδή τη χρηματοδότηση για την περιφερειακή ανάπτυξη. Το έκαναν μέσω του Κανονισμού Αιρεσιμότητας, που επιτρέπει στην ΕΕ να μπλοκάρει πληρωμές όταν οι παραβιάσεις του κράτους δικαίου απειλούν τον προϋπολογισμό της (Council of the EU). Ένα τρίτο ποσό, περίπου 2,2 δισ. ευρώ, εξαρτάται από την αποκατάσταση της αυτονομίας πανεπιστημίων που είχαν περάσει σε ιδρύματα συνδεδεμένα με την κυβέρνηση (European Commission).

Το πιο επείγον κομμάτι είναι τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης. Η Ουγγαρία έχει ήδη χάσει οριστικά περίπου 1 δισ. ευρώ μέσω αυτόματης αποδέσμευσης κονδυλίων (Centre for European Reform). Για το υπόλοιπο ποσό υπάρχει προθεσμία έως τις 31 Αυγούστου: όλα τα ορόσημα πρέπει να έχουν εκπληρωθεί μέχρι τότε, τα αιτήματα πληρωμής να κατατεθούν έως τον Σεπτέμβριο και οι εκταμιεύσεις να κλείσουν έως το τέλος του έτους. Αν χαθεί έστω ένα υπερορόσημο, τα χρήματα χάνονται (DW).

Η παράκαμψη μέσω αναπτυξιακής τράπεζας

Το αναθεωρημένο ουγγρικό σχέδιο ανάκαμψης διοχετεύει μεγάλο μέρος των χρημάτων μέσω της ουγγρικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Η κυβέρνηση θα εισφέρει τα ευρωπαϊκά κονδύλια ως κεφάλαιο στην τράπεζα, κάτι που μετρά ως επαληθεύσιμη επένδυση με βάση τους κανόνες της ΕΕ. Η πραγματική δαπάνη για δάνεια σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενοικιαζόμενη κατοικία και σιδηροδρομικά οχήματα θα περνά στη συνέχεια, σε βάθος ετών, μέσα από προγράμματα της τράπεζας (Telex).

Ο Βίτεζι Ντάβιντ, ο υπουργός που επιβλέπει τη διαδικασία, ανακοίνωσε στις 25 Ιουνίου ότι η Επιτροπή ενέκρινε το αναθεωρημένο σχέδιο και ότι θα ακολουθήσει νέος νόμος για την αναπτυξιακή τράπεζα. Στόχος του νομοσχεδίου, όπως είπε, είναι να μετατραπεί η τράπεζα από «ταμείο του σπιτιού» της κυβέρνησης σε ίδρυμα ικανό να διαχειριστεί ευρωπαϊκό χρήμα (Portfolio).

Ο κίνδυνος βρίσκεται στον σχεδιασμό. Η Bankwatch προειδοποίησε ότι η διοχέτευση των χρημάτων του Ταμείου Ανάκαμψης σε κεφαλαιακή ένεση προς την αναπτυξιακή τράπεζα μπορεί να αποδυναμώσει την παρακολούθηση: οι επενδυτικές πολιτικές που θα καθοδηγούν τις δαπάνες θα βρίσκονται εκτός της επιτροπής παρακολούθησης του Ταμείου Ανάκαμψης και θα εποπτεύονται από χωριστές επαγγελματικές επιτροπές, των οποίων τη σύνθεση δεν ελέγχει το όργανο παρακολούθησης (Bankwatch). Η Επιτροπή θα μπορεί να επιβεβαιώσει ότι το κεφάλαιο μπήκε σε μια μεταρρυθμισμένη τράπεζα. Το αν αυτό το κεφάλαιο θα χρηματοδοτήσει αργότερα ανταγωνιστικούς διαγωνισμούς, χωρίς συγκρούσεις συμφερόντων, εξαρτάται από έλεγχο που θα πρέπει να συνεχιστεί πολύ μετά τη λογιστική εγγραφή.

Ποιος ελέγχει και πότε τελειώνει η πίεση

Υπάρχει σοβαρό επιχείρημα υπέρ της αιρεσιμότητας στην ουγγρική υπόθεση. Τα χρήματα πάγωσαν, το πάγωμα δημιούργησε πίεση και η Βουδαπέστη νομοθετεί τώρα ακριβώς στα πεδία που είχε επισημάνει η Επιτροπή: διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, διακυβέρνηση των ιδρυμάτων, δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης (Europa Press, Al Jazeera). Γερμανικά δημόσια μέσα το έχουν παρουσιάσει ως δοκιμασία αξιοπιστίας: οι νόμοι κατά της διαφθοράς που ψηφίζονται υπό ευρωπαϊκή πίεση πρέπει να οδηγούν σε πληρωμές μόνο αφού εφαρμοστούν πλήρως (Deutschlandfunk, Euractiv).

Η ταχύτητα έχει και δικό της κόστος. Η Διεθνής Αμνηστία επέκρινε την εσπευσμένη διαβούλευση, υποστηρίζοντας ότι μια βιαστική μεταρρύθμιση του κράτους δικαίου μπορεί να αναπαράγει το πρόβλημα που υποτίθεται ότι διορθώνει (taz).

Τα δύο μεγαλύτερα πακέτα υπακούουν επίσης σε διαφορετικές διαδικασίες. Η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει τις πληρωμές του Ταμείου Ανάκαμψης με βάση τη δική της αξιολόγηση των οροσήμων. Το πάγωμα των κονδυλίων συνοχής επιβλήθηκε από τις κυβερνήσεις της ΕΕ με ψηφοφορία στο Συμβούλιο, όπου αποφασίζουν συλλογικά τα κράτη-μέλη, άρα η άρση του απαιτεί χωριστή πολιτική απόφαση. Κανείς εκτός της διαδικασίας δεν μπορεί ακόμη να δει τους κανόνες με τους οποίους η αναπτυξιακή τράπεζα θα δαπανήσει τα χρήματα· σύμφωνα με την ίδια την ανακοίνωση του Βίτεζι, το κείμενο του νομοσχεδίου δεν έχει δημοσιευθεί.

Η νομοθεσία δίνει στην Ουγγαρία θέση στο τραπέζι της επαλήθευσης. Το αν η Επιτροπή θα ακολουθήσει το χρήμα αφού καταλήξει στην αναπτυξιακή τράπεζα ή αν θα θεωρήσει την κεφαλαιακή ένεση απόδειξη ότι η μεταρρύθμιση ολοκληρώθηκε, θα δημιουργήσει προηγούμενο για κάθε μελλοντικό πάγωμα ευρωπαϊκών κονδυλίων.