Η Ουγγαρία μένει χωρίς €16.4 billion

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου το 2026, που δημοσιεύθηκε στις 15 Ιουλίου, αναγνωρίζει πολιτικό έδαφος στη νέα κυβέρνηση του Πέτερ Μάγκιαρ, αλλά δεν αλλάζει ακόμη τη βασική εξίσωση: περίπου 16,4 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών κονδυλίων παραμένουν παγωμένα. Η Βουδαπέστη έχει πλέον λίγες εβδομάδες για να δείξει ότι η νομοθεσία της μετά την εποχή Όρμπαν δεν υπάρχει μόνο στο χαρτί, αλλά λειτουργεί στην πράξη.

Τέσσερις κλειδαριές, κανένα γενικό κλειδί

Τα παγωμένα κονδύλια της Ουγγαρίας μοιάζουν με ένα ενιαίο πρόβλημα. Στην πραγματικότητα είναι τέσσερα. Η έκθεση για το κράτος δικαίου παρακολουθεί, αξιολογεί και διατυπώνει συστάσεις, αλλά δεν μπορεί από μόνη της ούτε να παγώσει ούτε να αποδεσμεύσει ένα ευρώ. Οι πραγματικές κλειδαριές βρίσκονται σε διαφορετικά νομικά εργαλεία, με διαφορετικά κριτήρια ενεργοποίησης και διαφορετικούς θεσμικούς κατόχους του κλειδιού.

Ο κανονισμός αιρεσιμότητας του προϋπολογισμού (Κανονισμός 2020/2092), δηλαδή το εργαλείο που χρησιμοποιούν οι Βρυξέλλες όταν η διαφθορά απειλεί τη διαχείριση ευρωπαϊκού χρήματος, αφορά την πρώτη δέσμη. Αξιωματούχος της Επιτροπής είπε σε ακρόαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 15 Ιουλίου ότι περίπου 4,2 δισ. ευρώ παραμένουν δεσμευμένα μέσω αυτού του μηχανισμού, ενώ άλλα 2,2 δισ. ευρώ είναι παγωμένα λόγω όρων για την ακαδημαϊκή ελευθερία, συνδεδεμένων με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Από τον Ιανουάριο δεν έχει αποδεσμευθεί κανένα παγωμένο κονδύλι (ακρόαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Το μεγαλύτερο ποσό βρίσκεται στον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το ευρωπαϊκό ταμείο που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία και εκταμιεύει χρήματα μόνο όταν επαληθεύονται συγκεκριμένα ορόσημα μεταρρυθμίσεων (σελίδα της Επιτροπής για το ουγγρικό σχέδιο ανάκαμψης). Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ ενέκριναν στις 10 Ιουλίου το αναθεωρημένο ουγγρικό σχέδιο, ανοίγοντας θεωρητικά τον δρόμο για περίπου 10 δισ. ευρώ. Η ουσία βρίσκεται στην προϋπόθεση: οι πληρωμές εξαρτώνται από 27 «υπερ-ορόσημα» για τη διαφθορά, τις δημόσιες συμβάσεις και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης (Brussels Signal).

Το σπριντ των μεταρρυθμίσεων

Η κυβέρνηση Μάγκιαρ κινήθηκε γρήγορα σε νομοθετικό επίπεδο. Το ουγγρικό κοινοβούλιο ψήφισε τον Ιούνιο περισσότερες από 30 τροποποιήσεις, διευρύνοντας τις αρμοδιότητες της Αρχής Ακεραιότητας, αυστηροποιώντας τους κανόνες για τις δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης και αναδιαρθρώνοντας ιδρύματα δημοσίου συμφέροντος που ελέγχουν περιουσιακά στοιχεία εκτιμώμενης αξίας περίπου 8,5 δισ. ευρώ (Bloomberg, Telex). Στις 10 Ιουλίου, η Ουγγαρία προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, το όργανο της ΕΕ που ερευνά απάτες εις βάρος των ευρωπαϊκών οικονομικών συμφερόντων, και έγινε το 25ο κράτος-μέλος που συμμετέχει (Euronews).

Τα πολωνικά μέσα διατυπώνουν το πιο αιχμηρό εξωτερικό συμπέρασμα: η ευρωπαϊκή αιρεσιμότητα ανάγκασε την Ουγγαρία να αλλάξει θεσμικά, όπως είχε συμβεί και όταν η Βαρσοβία έδινε τη δική της μάχη επί κυβέρνησης Τουσκ (OKO.press). Το αν η αιρεσιμότητα δικαιούται αυτή την πίστωση θα κριθεί αποκλειστικά από όσα θα ακολουθήσουν.

Οι νόμοι δεν είναι θεσμοί

Ακόμη και οι πιο ισχυρές μεταρρυθμίσεις στο χαρτί δεν έχουν αξία χωρίς εφαρμογή. Η ίδια η αξιολόγηση της Επιτροπής για το σχέδιο ανάκαμψης περιγράφει τι πρέπει να κάνει η Αρχή Ακεραιότητας: να εντοπίζει απάτες, να ελέγχει δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης και να παρεμβαίνει όταν οι διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων δείχνουν χειραγωγημένες (αξιολόγηση της Επιτροπής για το σχέδιο ανάκαμψης). Αυτό που λείπει είναι η απόδειξη ότι τα έχει κάνει. Δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία για το πόσες υποθέσεις δημοσίων συμβάσεων έχει αναστείλει η Αρχή, πόσες δηλώσεις έχει ελέγξει ή αν έχουν αλλάξει τα πρότυπα αναθέσεων προς πολιτικά συνδεδεμένους αναδόχους.

Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών είχαν προειδοποιήσει πριν από τη δημοσίευση της έκθεσης ότι ο ετήσιος κύκλος κινδυνεύει να μετατραπεί σε άσκηση συμπλήρωσης κουτιών, αν οι συστάσεις δεν συνοδεύονται από προθεσμίες και πραγματική παρακολούθηση εφαρμογής (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων). Το ίδιο το ιστορικό της Επιτροπής ενισχύει αυτή την ανησυχία. Το 2023, επί Όρμπαν, και το 2024, επί κυβέρνησης Τουσκ στην Πολωνία, κινήθηκε προς την αποδέσμευση κονδυλίων πριν επαληθευθεί η πλήρης συμμόρφωση, αφήνοντας ανοικτό το ερώτημα αν η αιρεσιμότητα λειτουργεί πράγματι ως αξιόπιστος μηχανισμός επιβολής (CER).

Η προθεσμία του Αυγούστου 2026 για τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στενεύει ακόμη περισσότερο το περιθώριο. Αν οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις δεν ολοκληρωθούν έως τότε, η Ουγγαρία κινδυνεύει να χάσει οριστικά την πρόσβαση στα υπόλοιπα κονδύλια ανάκαμψης (σελίδα της Επιτροπής για το ουγγρικό σχέδιο ανάκαμψης). Έτσι, η Επιτροπή βρίσκεται μπροστά στο δικό της τεστ λογοδοσίας: να ελέγξει αυστηρά υπό πολιτική πίεση χρόνου ή να επαναλάβει το μοτίβο των εκταμιεύσεων πριν φανεί η απόδειξη. Από αυτή την απάντηση θα κριθεί αν η αιρεσιμότητα είναι πραγματική πύλη ελέγχου ή απλώς περιστρεφόμενη πόρτα.