Η Ουγγαρία ξεμπλοκάρει επιστολές, κρατά βέτο

Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μαγιάρ, έδωσε εντολή στους διπλωμάτες του να σταματήσουν να εμποδίζουν τις επιστολές με τις οποίες ζητείται από την Ουκρανία και τη Μολδαβία να παρουσιάσουν τις θέσεις τους για το επόμενο στάδιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ, σύμφωνα με τους Financial Times, που επικαλούνται δύο αξιωματούχους. Η κίνηση τερματίζει πολύμηνη αναστολή ενός προπαρασκευαστικού βήματος, χωρίς να ανοίγει τις διαπραγματεύσεις: η Ουγγαρία διατηρεί το δικαίωμα να εμποδίσει την απόφαση που θα τις ξεκινούσε.

Η προετοιμασία προχωρά, το βέτο μένει

Οι διαπραγματεύσεις ένταξης στην ΕΕ οργανώνονται σε θεματικές ενότητες, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει πεδία πολιτικής στα οποία η υποψήφια χώρα πρέπει να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία της με τους κανόνες της Ένωσης. Η Ουκρανία άνοιξε την πρώτη ενότητα, για το κράτος δικαίου και άλλες θεμελιώδεις προϋποθέσεις, στις 15 Ιουνίου 2026 (Συμβούλιο της ΕΕ). Οι επιστολές αφορούν τις δύο επόμενες ενότητες: την εσωτερική αγορά και την ανταγωνιστικότητα και ανάπτυξη.

Οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων αναμενόταν να εγκρίνουν τις επιστολές στις 6 Οκτωβρίου (European Pravda). Η επιστολή ανοίγει μόνο το στάδιο της προετοιμασίας: η Ουκρανία συντάσσει τη θέση της και οι 27 κυβερνήσεις συμφωνούν σε κοινή απάντηση της ΕΕ.

Η ουσιαστική απόφαση έπεται. Για να αρχίσουν επίσημα οι διαπραγματεύσεις στα συγκεκριμένα πεδία, απαιτείται η συμφωνία κάθε κυβέρνησης της ΕΕ, άρα καθεμία μπορεί να τις εμποδίσει (διαπραγματευτικό πλαίσιο). Η Ιρλανδία, που προεδρεύει σήμερα στις συνεδριάσεις των κυβερνήσεων της ΕΕ, μπορεί να μεσολαβήσει για συμβιβασμό, αλλά δεν μπορεί να ανοίξει μόνη της μια ενότητα. Η Ουγγαρία μπορεί να την εμποδίσει χωρίς άλλους.

Το αντάλλαγμα είναι ένας νόμος για τα σχολεία

Η Βουδαπέστη ζητά να διασφαλιστεί η εκπαίδευση στα ουγγρικά για την ουγγρική μειονότητα της Υπερκαρπαθίας, στη δυτική Ουκρανία. Μετά το άνοιγμα της πρώτης ενότητας για την Ουκρανία, Ούγγροι αξιωματούχοι εμπόδισαν την περαιτέρω πρόοδο τον Ιούλιο και ξανά τον Σεπτέμβριο (To Brief).

Η απάντηση του Κιέβου είναι το σχέδιο νόμου αριθ. 16119, που κατατέθηκε την 1η Οκτωβρίου από 14 βουλευτές, ανάμεσά τους ο πρόεδρος της Βουλής, Ρουσλάν Στεφαντσούκ (Βουλή της Ουκρανίας). Η διάταξη που απαντά στο αίτημα της Βουδαπέστης προβλέπει ειδικό καθεστώς για σχολεία όπου περισσότεροι από τους μισούς μαθητές διδάσκονται σε γλώσσα μειονότητας που είναι και επίσημη γλώσσα της ΕΕ. Έτσι, τα ουγγρικά πληρούν τον όρο, ενώ τα ρωσικά όχι (Υπουργείο Παιδείας της Ουκρανίας). Τα σχολεία αυτά δεν θα μπορούν να κλείσουν ή να αναδιοργανωθούν χωρίς έγκριση του υπουργείου. Η εγγύηση αυτή μετατρέπει το δικαίωμα στη γλώσσα σε θεσμική προστασία των σχολείων.

Η Ουγγαρία θα άρει τις αντιρρήσεις της για το άνοιγμα των δύο ενοτήτων αν η ουκρανική Βουλή ψηφίσει τον νόμο, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ που επικαλείται το Reuters. Η υπουργός Εξωτερικών Ανίτα Όρμπαν χαιρέτισε το νομοσχέδιο στις 2 Οκτωβρίου (Reuters). Οι Financial Times συνδέουν την πλήρη στήριξη της Ουγγαρίας με ψηφοφορία που, σύμφωνα με το δημοσίευμά τους, έχει προγραμματιστεί για τις 12 Οκτωβρίου (Financial Times). Ωστόσο, τα επίσημα στοιχεία της Βουλής δεν επιβεβαίωναν αυτή την ημερομηνία και έδειχναν ότι στις 5 Οκτωβρίου το νομοσχέδιο παρέμενε σε επιτροπή (Βουλή της Ουκρανίας).

Η θέση της Βουδαπέστης έχει βάση ως προς την αρχή: η προστασία των μειονοτήτων είναι ένας από τους όρους ένταξης που θέτει η ίδια η ΕΕ, ενώ το διαπραγματευτικό πλαίσιο για την Ουκρανία προβλέπει σχέδιο δράσης για τα δικαιώματα των μειονοτήτων. Το πρόβλημα είναι η μέθοδος: μία κυβέρνηση μετατρέπει μια διμερή διαφορά σε βέτο σε βήματα που αφορούν και τα 27 κράτη μέλη.

Η Μολδαβία περιμένει στην ίδια σειρά

Η Μολδαβία δεν έχει διαμάχη με τη Βουδαπέστη για τα σχολεία, πληρώνει όμως το κόστος αυτής της αντιπαράθεσης. Η Ουγγαρία δεν άσκησε βέτο σε κίνηση που αφορούσε μόνο τη Μολδαβία και την ενότητα για την ανταγωνιστικότητα, αλλά άλλες κυβερνήσεις αρνήθηκαν να διαχωρίσουν τις δύο υποψήφιες χώρες (Euronews). Το ρεπορτάζ δεν διευκρινίζει τους λόγους τους. Το αποτέλεσμα είναι σαφές: ο ρυθμός της Μολδαβίας καθορίζεται από τη διαμάχη της Ουγγαρίας με το Κίεβο.

Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος είπε ότι οι δύο ενότητες θα μπορούσαν να ανοίξουν σε διασκέψεις στο Λουξεμβούργο την επόμενη εβδομάδα, αν τα κράτη μέλη επιταχύνουν τις διαδικασίες τους (ηχογράφηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Παρουσίασε το ενδεχόμενο ως πιθανότητα, όχι ως απόφαση.

Τα διαθέσιμα στοιχεία οδηγούν σε σαφές συμπέρασμα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο Μαγιάρ υποχώρησε στο προπαρασκευαστικό στάδιο, αίροντας το μπλόκο στις επιστολές. Η Ουγγαρία δηλώνει ότι η στήριξή της στην επίσημη έναρξη εξαρτάται από νόμο που το Κίεβο δεν έχει ακόμη ψηφίσει, ενώ διατηρεί το βέτο που κρίνει αν οι συνομιλίες θα αρχίσουν. Αν η ουκρανική Βουλή ψηφίσει υπέρ του νομοσχεδίου, η κυβέρνηση Μαγιάρ θα πρέπει να απαντήσει καθαρά στη διάσκεψη προσχώρησης: «ναι» ή νέος όρος στο επόμενο στάδιο.