Η συγκατάθεση της Ουγγαρίας ξεμπλοκάρει δύο ενταξιακές πορείες

Η ομοφωνία των 27 κυβερνήσεων της ΕΕ, προϋπόθεση για κάθε βήμα στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, επέτρεψε στις 12 Οκτωβρίου να ανοίξουν δύο ακόμη θεματικές ενότητες με την Ουκρανία και τη Μολδαβία: την ενιαία αγορά και την οικονομική ανταγωνιστικότητα (ανακοίνωση του Τόμας Μπερν, DPA). Η Ουγγαρία είχε συνδέσει τη συγκατάθεσή της με την ψήφιση νόμου από το ουκρανικό κοινοβούλιο για τη διδασκαλία στις γλώσσες των μειονοτήτων· η ψηφοφορία έγινε την ίδια μέρα. Οι διαπραγματεύσεις αρχίζουν επισήμως σήμερα στο Λουξεμβούργο.

Ο Τόμας Μπερν, υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ιρλανδίας, ανακοίνωσε τη συμφωνία. Η Ιρλανδία ασκεί αυτή την περίοδο την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, δηλαδή αναλαμβάνει να προεδρεύει στις συνεδριάσεις των κυβερνήσεων των κρατών-μελών.

Πώς ένας νόμος για τα σχολεία εξασφάλισε τη συγκατάθεση της Ουγγαρίας

Κάθε βήμα στις διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας απαιτεί ομοφωνία. Για να ανοίξει μια θεματική ενότητα, δηλαδή μια ομάδα κεφαλαίων των διαπραγματεύσεων με κοινό αντικείμενο, πρέπει να συμφωνήσουν όλες οι κυβερνήσεις της ΕΕ (διαπραγματευτικό πλαίσιο). Έτσι, κάθε πρωτεύουσα έχει δικαίωμα βέτο, το οποίο η Ουγγαρία χρησιμοποίησε ξανά τον Σεπτέμβριο, καθυστερώντας την πρόοδο της Ουκρανίας (Euronews).

Η ένσταση της Βουδαπέστης έχει ιστορικό υπόβαθρο. Το 2017, η Επιτροπή της Βενετίας, το όργανο νομικών εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης, επέκρινε αλλαγές στην ουκρανική εκπαίδευση που περιόριζαν τη δευτεροβάθμια διδασκαλία σε γλώσσες μειονοτήτων (Επιτροπή της Βενετίας).

Στις αρχές του μήνα, η Ουγγαρία χαιρέτισε νομοσχέδιο του Κιέβου, αλλά ξεκαθάρισε ότι θα συναινούσε μόνο αφού το ψήφιζε το κοινοβούλιο (Reuters). Την ίδια εβδομάδα γράψαμε ότι η Ουγγαρία είχε άρει το βέτο της (To Brief· στην πραγματικότητα, στις 7 Οκτωβρίου οι πρεσβευτές της ΕΕ απλώς κάλεσαν και τις δύο υποψήφιες χώρες να υποβάλουν τις διαπραγματευτικές θέσεις τους (Kyiv Independent).

Στις 12 Οκτωβρίου, η Βερχόβνα Ράντα, το ουκρανικό κοινοβούλιο, ψήφισε το νομοσχέδιο με 266 ψήφους (πρακτικά της ολομέλειας της Ράντα). Ο νόμος δίνει ειδικό καθεστώς σε σχολεία όπου πάνω από τους μισούς μαθητές διδάσκονται σε γλώσσα μειονότητας που είναι επίσημη γλώσσα της ΕΕ, όπως τα ουγγρικά ή τα ρουμανικά, και προστατεύει αυτή τη διδασκαλία όταν αναδιοργανώνονται σχολεία (Interfax-Ukraine).

Η υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας, Ανίτα Όρμπαν, δήλωσε ότι η ψηφοφορία επέτρεψε στη Βουδαπέστη να συναινέσει. Πρόσθεσε ότι κρίσιμη είναι η εφαρμογή του νόμου και ότι η Ουγγαρία θα την παρακολουθεί μαζί με οργανώσεις μειονοτήτων στην Υπερκαρπαθία, τη δυτική ουκρανική περιφέρεια όπου ζει η ουγγρική κοινότητα (Telex).

Η Μολδαβία περίμενε εξαιτίας μιας διαμάχης στην οποία δεν συμμετείχε

Η Μολδαβία δεν είχε κανέναν ρόλο στη διαμάχη για τα σχολεία. Διαπραγματεύεται χωριστά, με δικές της θέσεις. Η αντιπρόεδρος της κυβέρνησης για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, Κριστίνα Γκερασίμοβ, επιβεβαίωσε στις 7 Οκτωβρίου ότι η κυβέρνησή της είχε προσκληθεί να τις υποβάλει (MOLDPRES).

Το κοινό χρονοδιάγραμμα είναι το στοιχείο που ξεχωρίζει. Η Μολδαβία προσκλήθηκε την ίδια μέρα με την Ουκρανία, έλαβε το πράσινο φως την ίδια μέρα και αρχίζει σήμερα. Η απλούστερη εξήγηση είναι ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν ήθελαν να προχωρήσει η Μολδαβία όσο η Ουκρανία παρέμενε μπλοκαρισμένη· έτσι, μια διαμάχη ανάμεσα στη Βουδαπέστη και το Κίεβο θα είχε καθορίσει το χρονοδιάγραμμα και μιας τρίτης χώρας. Αυτό παραμένει συμπέρασμα, καθώς ούτε η κυβέρνηση στο Κισινάου ούτε εκείνη στο Βουκουρέστι έχει δημοσιοποιήσει γιατί κράτησε ενιαία τα δύο χρονοδιαγράμματα.

Τι ανοίγει σήμερα και τι παραμένει κλειστό

Οι σημερινές συνεδριάσεις είναι διακυβερνητικές διασκέψεις προσχώρησης, οι επίσημες συναντήσεις στις οποίες οι κυβερνήσεις της ΕΕ παρουσιάζουν τη συμφωνημένη θέση τους, χωριστά για κάθε υποψήφια χώρα (Συμβούλιο: Ουκρανία, Συμβούλιο: Μολδαβία). Για την Ουκρανία, ακολουθούν το άνοιγμα της ενότητας για το κράτος δικαίου τον Ιούνιο και εκείνης για τις εξωτερικές σχέσεις τον Ιούλιο (Συμβούλιο).

Θα απομένουν τότε δύο ενότητες προς άνοιγμα: η πράσινη ατζέντα και εκείνη που καλύπτει τη γεωργία, τα περιφερειακά ταμεία και τον προϋπολογισμό. Στη δεύτερη κρίνονται οι ροές ευρωπαϊκών πόρων προς τους αγρότες και τις φτωχότερες περιφέρειες. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει σε κοινή θέση για τα γεωργικά μέτρα (Agra).

Στις 6 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε αυτές οι ενδιάμεσες αποφάσεις να λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία, διατηρώντας την ομοφωνία για την τελική ένταξη (ερωτήσεις και απαντήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Για την ειδική πλειοψηφία απαιτούνται τουλάχιστον 15 από τα 27 κράτη-μέλη, που αντιπροσωπεύουν το 65 τοις εκατό του πληθυσμού της ΕΕ (Συνθήκη της ΕΕ). Οι κυβερνήσεις που σήμερα διαθέτουν δικαίωμα βέτο θα πρέπει να αποδεχθούν την αλλαγή. Στη συζήτηση για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις στη Γερουσία της Ολλανδίας, στις 29 Σεπτεμβρίου, ομιλητές τάχθηκαν υπέρ της διατήρησης της ομοφωνίας για τις σημαντικές αποφάσεις σχετικά με την ένταξη (πρακτικά της Πρώτης Γερουσίας).

Τα γεγονότα οδηγούν σε ένα συγκεκριμένο συμπέρασμα. Η Ουγγαρία έθεσε ως όρο την ψήφιση νόμου από το κοινοβούλιο γειτονικής χώρας και έδωσε τη συγκατάθεσή της την ίδια μέρα που εκπληρώθηκε ο όρος, διατηρώντας παράλληλα ρόλο στην παρακολούθηση της εφαρμογής. Με τους σημερινούς κανόνες, για να ανοίξουν οι δύο ενότητες που απομένουν απαιτείται η συμφωνία κάθε κυβέρνησης (διαπραγματευτικό πλαίσιο), ενώ ακόμη και το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διατηρεί το δικαίωμα βέτο για την τελική ένταξη. Δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία ποιος αποφάσισε να περιμένει η Μολδαβία μαζί με την Ουκρανία. Η κυβέρνηση στο Κισινάου και οι κυβερνήσεις της ΕΕ που διαθέτουν το δικαίωμα βέτο οφείλουν να δώσουν αυτή την εξήγηση.