Η Ουγγαρία χαλαρώνει το όριο στο Paks

Ο Δούναβης μετρήθηκε τη Δευτέρα το πρωί στους 30,22°C, 500 μέτρα μετά τον πυρηνικό σταθμό του Πακς στην Ουγγαρία (HVG). Η μέτρηση ξεπέρασε το όριο των 30°C, που έχει τεθεί για να προστατεύονται τα ψάρια και τα επίπεδα οξυγόνου στον ποταμό. Με βάση τους κανονικούς όρους λειτουργίας, ο σταθμός θα έπρεπε να μειώσει την παραγωγή του κατά 640 μεγαβάτ.

Ο Ούγγρος υπουργός Ενέργειας επέλεξε άλλη λύση. Ο Κάπιταν Ιστβάν έδωσε διήμερη εξαίρεση, ανεβάζοντας τη μέγιστη επιτρεπόμενη θερμοκρασία απόρριψης νερού στους 31,5°C. Έτσι, η προγραμματισμένη μείωση της παραγωγής περιορίστηκε μόλις στα 40 MW (Portfolio, Telex). Η αιτιολογία ήταν η ασφάλεια του δικτύου, ύστερα από σύσταση της MAVIR, του διαχειριστή του ουγγρικού συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ένας σταθμός, ένας ποταμός, μία υπουργική απόφαση. Το ίδιο όμως δίλημμα, ανάμεσα στο θερμό νερό και την επάρκεια ηλεκτρισμού, εμφανίζεται πλέον σε όλη την Ευρώπη.

Γιατί οι ζεστοί ποταμοί κάνουν ακριβότερο το ρεύμα

Οι πυρηνικοί και οι μεγάλοι θερμικοί σταθμοί παράγουν ηλεκτρισμό μετατρέποντας το νερό σε ατμό. Αφού ο ατμός κινήσει τις τουρμπίνες, ο σταθμός πρέπει να αποβάλει τεράστιες ποσότητες υπολειμματικής θερμότητας. Συνήθως αντλεί νερό από ποτάμια, το περνά από τα συστήματα ψύξης και το επιστρέφει θερμότερο. Οι περιβαλλοντικές άδειες θέτουν όρια στο πόση επιπλέον θερμότητα μπορεί να δεχθεί ένας ποταμός, επειδή το ζεστό νερό συγκρατεί λιγότερο διαλυμένο οξυγόνο και μπορεί να σκοτώσει ψάρια. Η Οδηγία-Πλαίσιο της ΕΕ για τα Ύδατα ορίζει τη γενική υποχρέωση προστασίας των υδάτινων σωμάτων· η άδεια κάθε σταθμού τη μετατρέπει σε συγκεκριμένο θερμοκρασιακό όριο (eur-lex).

Όταν ένας καύσωνας σπρώχνει τη θερμοκρασία των ποταμών πάνω από αυτά τα όρια, οι σταθμοί πρέπει να κόψουν παραγωγή. Η προσφορά μειώνεται ακριβώς τη στιγμή που η ζήτηση από τα κλιματιστικά αυξάνεται. Στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης, η τιμή καθορίζεται από την τελευταία και ακριβότερη μονάδα που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση. Όταν χάνεται φθηνή και σταθερή πυρηνική παραγωγή, συχνά τη θέση της παίρνουν μονάδες φυσικού αερίου, ανεβάζοντας την τιμή για όλους όσοι είναι συνδεδεμένοι στο δίκτυο.

Η Γαλλία έδειξε πόσο γρήγορα μεταδίδεται το πρόβλημα. Η EDF μείωσε την πυρηνική παραγωγή κατά 4,1 GW την περασμένη εβδομάδα, περίπου 7% της μεσημεριανής ζήτησης, καθώς οι θερμοκρασίες των ποταμών έφθασαν τα όρια των αδειών σε αντιδραστήρες όπως του Golfech και του Nogent-sur-Seine (Reuters, Le Figaro). Οι γαλλικές εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας έπεσαν από περίπου 10-12 GW σε σχεδόν 3 GW (Le Monde). Οι γειτονικές χώρες που βασίζονται σε αυτές τις εισαγωγές πιέστηκαν. Στο Βέλγιο, οι τιμές χονδρικής ανά δεκαπεντάλεπτο ξεπέρασαν τα 1.000 ευρώ/MWh τις βραδινές ώρες, όταν η παραγωγή από φωτοβολταϊκά υποχωρούσε αλλά η ζήτηση για ψύξη παρέμενε υψηλή (Euronews).

Η ζέστη πιέζει και τη βιομηχανία

Ο περιορισμός δεν αφορά μόνο τους αντιδραστήρες. Οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής κοντά στο Μάιντς-Βισμπάντεν αντλούν περίπου 80.000 κυβικά μέτρα νερού την ώρα από τον Ρήνο για ψύξη και αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο μερικής παύσης λειτουργίας αν ο ποταμός πλησιάσει τους 28°C. Το χημικό εργοστάσιο Budenheim θα μπορούσε επίσης να περιορίσει ενεργοβόρες δραστηριότητες σε παρόμοιες θερμοκρασίες (Tagesschau). Η Ρηνανία-Παλατινάτο έχει ήδη ενεργοποιήσει την πρώτη προειδοποίηση για θερμική επιβάρυνση των ποταμών· υψηλότερα επίπεδα είχαν καταγραφεί το 2018, το 2019, το 2022 και το 2025 (Rhein-Ahr-Anzeiger). Το φαινόμενο δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως εξαίρεση.

Ποιος πληρώνει την επιλογή

Η ουγγρική εξαίρεση κράτησε στο δίκτυο περίπου 600 MW φθηνής πυρηνικής παραγωγής, περιορίζοντας την αύξηση της τιμής που θα αντιμετώπιζαν οι καταναλωτές. Το κόστος μεταφέρθηκε στον Δούναβη. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η συνεχής παρακολούθηση δεν έδειξε κίνδυνο για την υδρόβια ζωή (HVG, Telex), αλλά δεν έχει δημοσιευθεί ανεξάρτητη μέτρηση διαλυμένου οξυγόνου ή οικολογική αξιολόγηση. Λίγες ημέρες νωρίτερα, η ίδια κυβέρνηση χαρακτήριζε τις αρχικές περικοπές στο Πακς συνήθεις και διαχειρίσιμες. Τη Δευτέρα, νέες περικοπές κρίθηκαν μη αποδεκτές (444.hu). Η μεταστροφή δεν εξηγήθηκε.

Η Γαλλία έχει την ίδια νομική δυνατότητα. Στον καύσωνα του 2022, τέσσερις γαλλικοί σταθμοί λειτούργησαν με περιβαλλοντικές εξαιρέσεις για συνολικά 24 ημέρες (Le Monde). Το 2026, η EDF περιόρισε την παραγωγή και, κατά τον χρόνο των δημοσιευμάτων, δεν είχε ζητήσει νέα εξαίρεση. Η διαφορά δεν βρίσκεται στον νόμο, αλλά στην πολιτική επιλογή: η Γαλλία δέχθηκε το πλήγμα στην προσφορά, ενώ η Ουγγαρία ανέλαβε τον οικολογικό κίνδυνο.

Όσο οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι, τα θερμοκρασιακά όρια των ποταμών θα συγκρούονται όλο και συχνότερα με τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας που προκαλεί η ίδια η ζέστη. Κάθε εξαίρεση που δίνεται χωρίς διαφανή οικολογικά στοιχεία κάνει την επόμενη ευκολότερη.