Η Intel επενδύει €5bn σε ιρλανδικά τσιπ AI

Η Intel επεκτείνει το εργοστάσιό της κοντά στο Δουβλίνο, με επένδυση 5 δισ. ευρώ στο συγκρότημα του Λέιξλιπ, ώστε να αυξήσει την παραγωγή προηγμένων επεξεργαστών για διακομιστές (Intel, RTÉ). Για την Ευρώπη, πρόκειται για πραγματική βιομηχανική επιτυχία: ένα υπαρκτό εργοστάσιο, που παράγει πραγματικά τσιπ, επί ευρωπαϊκού εδάφους. Ταυτόχρονα, όμως, δείχνει το όριο ανάμεσα στην αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας και στον πραγματικό έλεγχο της αλυσίδας που κάνει αυτή την παραγωγή δυνατή.

Το εργοστάσιο, το Fab 34, δεν χτίζεται τώρα. Υπάρχει ήδη και η Intel αναβαθμίζει τον εξοπλισμό του για να παράγει περισσότερες πλάκες Intel 3 για επεξεργαστές Xeon, οι οποίοι χρησιμοποιούνται σε κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης και σε υπολογιστικά συστήματα υψηλών επιδόσεων (Irish Times). Η πλάκα, ή wafer, είναι ένας λεπτός δίσκος πυριτίου πάνω στον οποίο χαράσσονται πολλά τσιπ πριν κοπούν σε επιμέρους μονάδες. Αυτή η χάραξη, το λεγόμενο «front-end» της παραγωγής, είναι το δυσκολότερο στάδιο της κατασκευής ημιαγωγών, και το Λέιξλιπ το κάνει ήδη.

Χρειάζεται, πάντως, μια διευκρίνιση. Η Intel δεν δημιουργεί στην Ευρώπη έναν ανταγωνιστή των επεξεργαστών γραφικών της Nvidia, που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση μεγάλων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Οι Xeon λειτουργούν δίπλα στους επεξεργαστές γραφικών μέσα στους διακομιστές. Είναι κρίσιμοι για τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, αλλά δεν είναι το εξάρτημα που τροφοδοτεί τη σημερινή κούρσα εξοπλισμών στον κλάδο (Intel, Reuters μέσω Investing.com).

Γιατί τα χρήματα πήγαν στην Ιρλανδία και όχι στη Γερμανία

Η σύγκριση με το Μαγδεμβούργο εξηγεί μεγάλο μέρος της απόφασης. Το νέο γιγαντιαίο εργοστάσιο που σχεδίαζε η Intel στη Σαξονία-Άνχαλτ, με συνολική επένδυση περίπου 30 δισ. ευρώ και σημαντικές γερμανικές επιδοτήσεις, έχει μπει στο συρτάρι μετά την οικονομική αναδίπλωση της εταιρείας (Handelsblatt, upday). Η δημιουργία ενός τέτοιου εργοστασίου από το μηδέν σημαίνει καθαρούς χώρους, ενεργειακά συστήματα, επεξεργασία νερού, εκπαιδευμένο προσωπικό και ολόκληρο οικοσύστημα προμηθευτών, την ώρα που η αγορά των τσιπ αλλάζει συνεχώς.

Το Λέιξλιπ βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά. Το συγκρότημα απασχολεί ήδη περίπου 4.900 εργαζομένους, λειτουργεί επί δεκαετίες και η Intel έχει επενδύσει στην Ιρλανδία περίπου 30 δισ. ευρώ από το 1989 (RTÉ, Europa Press). Οι γερμανικές επιδοτήσεις δεν αρκούσαν για να πείσουν την Intel να αναλάβει το κόστος ενός νέου χώρου, όταν διέθετε ήδη έναν λειτουργικό κόμβο στην Ιρλανδία. Σε μια περίοδο περιορισμένου κεφαλαίου, τα χρήματα κατευθύνονται εκεί όπου οι εγκαταστάσεις λειτουργούν ήδη (n-tv).

Δυναμικότητα χωρίς έλεγχο

Ο αριθμός που δεν ανακοίνωσε η Intel είναι πόσες επιπλέον πλάκες τον μήνα θα παράγει το Fab 34. Χωρίς αυτόν, δεν μπορεί να υπολογιστεί πόσο φέρνει η επένδυση την Ευρώπη πιο κοντά στον στόχο της Πράξης για τα Τσιπ της ΕΕ: να αυξηθεί το μερίδιο της ηπείρου στην παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών από περίπου 10% σε 20% έως το 2030 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Άλλα κράτη-μέλη προσθέτουν δικά τους κομμάτια. Η Τσεχία, με 450 εκατ. ευρώ εγκεκριμένης κρατικής ενίσχυσης, αναπτύσσει δυναμικότητα σε τσιπ ισχύος μέσω της αμερικανικής Onsemi (Data Center Dynamics). Η Ισπανία, με το πρόγραμμα PERTE Chip ύψους 12,25 δισ. ευρώ, χρηματοδοτεί κυρίως τον σχεδιασμό τσιπ και την έρευνα και ανάπτυξη, όχι τη μαζική παραγωγή (El País). Κάθε έργο προσθέτει ένα τμήμα της αλυσίδας. Κανένα, από μόνο του, δεν προσθέτει ανεξαρτησία.

Το κενό κυριαρχίας φαίνεται όταν ακολουθήσει κανείς ποιος ελέγχει πραγματικά την αλυσίδα. Η Ευρώπη κερδίζει παραγωγή πλακών στην Ιρλανδία, αλλά ο εταιρικός έλεγχος παραμένει στην Intel, δηλαδή σε μια αμερικανική εταιρεία. Τα μηχανήματα λιθογραφίας μέσα στο εργοστάσιο προέρχονται από την ASML στην Ολλανδία, την ισχυρότερη ευρωπαϊκή εταιρεία ημιαγωγών, όμως η ίδια η ASML εξαρτάται από αμερικανικό λογισμικό και από τη θυγατρική της Cymer στο Σαν Ντιέγκο, η οποία παράγει πηγές φωτός. Από το 2019, η Ουάσιγκτον έχει αξιοποιήσει κανόνες των ΗΠΑ που της επιτρέπουν να περιορίζει εξαγωγές προϊόντων όταν αυτά βασίζονται σε αμερικανική τεχνολογία, ώστε να μπλοκάρει την αποστολή των πιο προηγμένων μηχανημάτων της ASML στην Κίνα (Tech Policy Press, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το «φτιαγμένο στην Ευρώπη» δεν σημαίνει αυτομάτως «ελεγχόμενο από την Ευρώπη».

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Η Ιρλανδία κερδίζει πρώτη: αρκετές εκατοντάδες μόνιμες θέσεις εργασίας, χιλιάδες θέσεις στην κατασκευή και ακόμη βαθύτερη πρόσδεση ενός αναπτυξιακού μοντέλου που στηρίζεται στις ξένες πολυεθνικές. Αυτό το μοντέλο έχει κίνδυνο συγκέντρωσης. Το Business Insider España, επικαλούμενο ισπανική δημοσιονομική ανάλυση, ανέφερε ότι μόλις τρεις εταιρείες παράγουν σχεδόν τα μισά έσοδα της Ιρλανδίας από τον φόρο εταιρειών (Business Insider España). Η Intel ενίσχυσε τη δική της θέση επαναγοράζοντας το μερίδιο 49% που κατείχε η Apollo στο Fab 34 έναντι 14,2 δισ. δολαρίων, με μερική χρηματοδότηση από νέο χρέος περίπου 6,5 δισ. δολαρίων (Data Center Dynamics).

Δεν έχει ανακοινωθεί νέα ιρλανδική επιχορήγηση ή επιδότηση από την Πράξη για τα Τσιπ της ΕΕ για τη συγκεκριμένη φάση. Αν εμφανιστεί δημόσιο χρήμα αργότερα, αλλάζει και η κατανομή του κινδύνου. Η Intel εξακολουθεί επίσης να εξαρτάται από το αν οι πελάτες θα αγοράσουν πράγματι αυτή τη δυναμικότητα: η εταιρεία δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει μεγάλο εξωτερικό πελάτη για τις υπηρεσίες foundry και έχει δηλώσει ότι θα προσθέτει δυναμικότητα μόνο όπου υπάρχει δεσμευμένη εξωτερική ζήτηση (Data Center Dynamics).

Το Λέιξλιπ είναι μια ουσιαστική βιομηχανική επιτυχία. Το ευρωπαϊκό κενό, όμως, δεν αφορά μόνο τα τετραγωνικά μέτρα εργοστασίων. Αφορά τα εργαλεία, το λογισμικό, τους προμηθευτές και τα νομικά δικαιώματα που χρειάζονται για να παράγονται τσιπ χωρίς την άδεια της Ουάσιγκτον. Καμία μεμονωμένη επένδυση, όσο μεγάλη και αν είναι, δεν κλείνει αυτό το κενό.