Το Χορμούζ κλείνει, το πετρέλαιο στα $93

Ο ιρανικός στρατός ανακοίνωσε στις 11 Ιουνίου ότι κλείνει το Στενό του Ορμούζ στην εμπορική ναυσιπλοΐα, μετά τα νέα αμερικανικά πλήγματα που μετέτρεψαν μια τρίμηνη αντιπαράθεση σε ανοικτή απειλή για την κίνηση των δεξαμενόπλοιων (Reuters μέσω Internazionale). Το Brent κινήθηκε κοντά στα 93 δολάρια το βαρέλι (Straits Times). Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει να μείνει αύριο από φυσικό αέριο. Πληρώνει όμως ήδη πολύ ακριβότερα κάθε φορτίο που αγοράζει, και οι Βρυξέλλες δεν έχουν άμεσο εργαλείο για να αλλάξουν αυτή την τιμή.

Ο παγκόσμιος πλειστηριασμός

Από το Ορμούζ περνούν υπό κανονικές συνθήκες περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, δηλαδή σχεδόν το ένα τέταρτο του πετρελαίου που μεταφέρεται διεθνώς διά θαλάσσης (EIA). Το Κατάρ, του οποίου το υγροποιημένο φυσικό αέριο βγαίνει στις αγορές μέσω του ίδιου στενού, κάλυψε περίπου το 8,2 τοις εκατό των εισαγωγών ΥΦΑ της ΕΕ το 2025 (S&P Global). Το ποσοστό φαίνεται μικρό, αλλά υποτιμά τη ζημιά, επειδή η παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου τιμολογείται στο περιθώριο: όταν το ΥΦΑ του Κόλπου λείπει από την Ασία, οι ασιατικοί και οι ευρωπαϊκοί αγοραστές ανταγωνίζονται για τα ίδια διαθέσιμα φορτία. Η τιμή του τελευταίου φορτίου που βρίσκει αγοραστή γίνεται η τιμή για όλους.

Ο ευρωπαϊκός δείκτης αναφοράς για το φυσικό αέριο, ο TTF, έφθασε τα 14,80 δολάρια ανά εκατομμύριο βρετανικές θερμικές μονάδες την εβδομάδα που έληξε στις 24 Απριλίου, δηλαδή 35 τοις εκατό πάνω από τα επίπεδα πριν από το κλείσιμο (EIA). Το στενό δεν χρειάζεται να σφραγιστεί πλήρως για να πιεστεί η Ευρώπη. Αρκεί να γίνει αρκετά επικίνδυνο ώστε οι πλοιοκτήτες να το αποφεύγουν.

Τα στοιχεία της Lloyd's Market Association δείχνουν πόσο έχει υποχωρήσει η κίνηση. Από τις αρχές Μαρτίου καταγράφηκαν μόνο 111 διελεύσεις φορτηγών πλοίων, με πάνω από 60 τοις εκατό να θεωρείται ότι είχαν ιρανική σύνδεση ή διαπραγματευμένη συναίνεση για να περάσουν (LMA). Το Ορμούζ έχει μετατραπεί σε διάδρομο υψηλού ρίσκου, όπου το κόστος ασφάλισης, οι ναυτικές απειλές και η πολιτική άδεια καθορίζουν ποιος κινείται και ποιος περιμένει.

Η αγορά έχει ήδη προσαρμοστεί. Από τον Μάρτιο έως τον Μάιο, το μερίδιο των ΗΠΑ στις εισαγωγές ΥΦΑ της ΕΕ αυξήθηκε από 56 τοις εκατό σε 60 τοις εκατό. Οι νορβηγικές αποστολές ΥΦΑ προς την ΕΕ ενισχύθηκαν κατά 84 τοις εκατό σε ετήσια βάση. Το ρωσικό ΥΦΑ αυξήθηκε κατά 25 τοις εκατό (Euronews). Η Ευρώπη βρίσκει ποσότητες, αλλά σε υψηλότερο κόστος και από προμηθευτές από τους οποίους προσπαθούσε επί χρόνια να απεξαρτηθεί.

Τα αποθέματα δεν καλύπτουν τις τιμές

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δηλαδή το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, απαιτεί οι αποθήκες φυσικού αερίου να φθάνουν στο 90 τοις εκατό πριν από τον χειμώνα (Commission). Η ICIS προειδοποίησε στις αρχές Ιουνίου ότι, αν συνεχιστούν οι αργοί ρυθμοί πλήρωσης, οι αποθήκες της ΕΕ θα φθάσουν μόνο περίπου στο 73 τοις εκατό τον Νοέμβριο, πολύ κάτω από τον στόχο στην αρχή της περιόδου θέρμανσης (ICIS). Ο Κανονισμός για την Ασφάλεια Εφοδιασμού με Φυσικό Αέριο, το ευρωπαϊκό πλαίσιο συντονισμού σε κρίσεις και προστασίας των νοικοκυριών όταν υπάρχουν ελλείψεις, δημιουργεί υποχρεώσεις αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών, αλλά δεν μπορεί να εμφανίσει φορτία ΥΦΑ που δεν υπάρχουν (EUR-Lex). Για το πετρέλαιο, το δίκαιο της ΕΕ προβλέπει στρατηγικά αποθέματα 90 ημερών, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας μπορεί να συντονίσει αποδεσμεύσεις. Τα μαξιλάρια αυτά είναι πραγματικά, αλλά απαντούν στο ζήτημα της φυσικής επάρκειας. Δεν λύνουν το πρόβλημα της τιμής.

Έγγραφο στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κρίση, που δημοσιεύθηκε την άνοιξη, περιέγραψε καθαρά τη βασική εξάρτηση: 57 τοις εκατό της ενέργειας που καταναλώνει η ΕΕ εξακολουθεί να προέρχεται από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ενώ το μπλοκ έχει ήδη επωμιστεί πρόσθετο κόστος 24 δισ. ευρώ για εισαγωγές ενέργειας από τον Μάρτιο (AccelerateEU).

Δύο αντιδράσεις, ένας λογαριασμός

Τα κράτη-μέλη πληρώνουν την ίδια αυξημένη παγκόσμια τιμή. Οι πολιτικές τους αντιδράσεις όμως αποκλίνουν. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι απέκλεισε μονομερή στρατιωτική αποστολή, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε ανάπτυξη δυνάμεων θα χρειαζόταν εντολή της ΕΕ ή του ΟΗΕ και νέα έγκριση από το κοινοβούλιο (Adnkronos). Η Τράπεζα της Ισπανίας χαρακτήρισε «περιορισμένες» τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στο βασικό της σενάριο, αλλά στο δυσμενές σενάριο υπολόγισε το Brent στα 145 δολάρια και τον πληθωρισμό στο 6,8 τοις εκατό (Cadena SER). Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες ζήτησε, ξεχωριστά, διαπραγμάτευση αντί στρατιωτικής δράσης (La Moncloa). Η απόσταση ανάμεσα στο καθησυχαστικό και στο δυσμενές σενάριο δείχνει πόση αβεβαιότητα κρύβεται πίσω από τις δημόσιες διαβεβαιώσεις.

Η ίδια απουσία φαίνεται σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: καμία κυβέρνηση δεν έχει δημοσιεύσει διαφανή πίνακα έκθεσης που να δείχνει ποια φορτία, ποιες συμβάσεις, ποιοι τερματικοί σταθμοί και ποιες αποθηκευτικές θέσεις εξαρτώνται από τις ροές του Κόλπου. Η πολιτική συζήτηση κινείται με σενάρια και καθησυχαστικές δηλώσεις. Τα στοιχεία ανά φορτίο μένουν στα χέρια των traders. Μέχρι να αλλάξει αυτό, οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν μπορούν να ξέρουν αν αντιμετωπίζουν κρίση επάρκειας, σοκ τιμών ή πρόβλημα θαλάσσιας ασφάλειας που κυρίως αναδιατάσσει την παγκόσμια αγορά. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, το σοκ τιμών είναι υπαρκτό και έχει ήδη αρχίσει. Το ερώτημα για κάθε νοικοκυριό ενόψει του χειμώνα είναι αν η περίοδος πλήρωσης των αποθηκών θα κλείσει το κενό προτού η διπλωματία ανοίξει ξανά το στενό.