Το Χορμούζ φουσκώνει τα ενεργειακά ασφάλιστρα

Η αμφισβητούμενη ανακοίνωση του Ιράν ότι έκλεισε το Στενό του Χορμούζ πέτυχε αυτό που ένας πραγματικός αποκλεισμός θα χρειαζόταν ημέρες για να προκαλέσει: ανατιμολόγησε τον κίνδυνο. Οι δείκτες του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου κινήθηκαν ανοδικά, οι ασφαλιστές άρχισαν να επανεξετάζουν την κάλυψη πολεμικού κινδύνου και τα τμήματα συμμόρφωσης σε ευρωπαϊκούς εμπορικούς οίκους άρχισαν να επισημαίνουν αντισυμβαλλομένους με έκθεση στον Κόλπο. Ακόμη κι αν κανένα δεξαμενόπλοιο δεν γύρισε πίσω, ο εμπορικός μηχανισμός που επηρεάζει το ενεργειακό κόστος της Ευρώπης είχε ήδη μετακινηθεί.

Από το στενό περνούν περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η Ευρώπη δεν είναι ο μεγαλύτερος άμεσος αγοραστής ενέργειας από τον Κόλπο, όμως το πετρέλαιο και το αέριο τιμολογούνται σε παγκόσμιους δείκτες αναφοράς. Όταν αυτοί ανεβαίνουν, οι Ευρωπαίοι εισαγωγείς πληρώνουν ακριβότερα, ανεξάρτητα από το λιμάνι από το οποίο φορτώθηκε το δικό τους φορτίο.

Ο κίνδυνος στο Χορμούζ κινείται ταχύτερα από τα πλοία

Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρεται να ανέφεραν ότι η κυκλοφορία έμοιαζε κανονική. Ιρανικές αρχές συνδεδεμένες με τον στρατό επέμειναν ότι το στενό είχε κλείσει ως απάντηση σε υποτιθέμενες παραβιάσεις της εκεχειρίας. Με βάση το Μέρος Τρίτο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, δηλαδή το διεθνές πλαίσιο που ρυθμίζει τη ναυσιπλοΐα στα στενά, καμία χώρα δεν μπορεί νόμιμα να κλείσει το Χορμούζ με απλή διακήρυξη. Οι αγορές, όμως, δεν περιμένουν νομικές κρίσεις. Τιμολογούν πιθανότητες.

Αυτή η πιθανότητα φτάνει στους Ευρωπαίους καταναλωτές μέσα από τρία κανάλια.

Το πρώτο είναι ο ίδιος ο δείκτης αναφοράς για το αργό και το υγροποιημένο φυσικό αέριο. Οι traders προσθέτουν ασφάλιστρο κινδύνου στα φορτία προέλευσης Κόλπου μόλις αυξηθεί μια αξιόπιστη απειλή διαταραχής. Όταν ένα προηγούμενο μνημόνιο ΗΠΑ - Ιράν έδειξε αποκλιμάκωση, το αργό υποχώρησε με την προσδοκία μεγαλύτερης σταθερότητας (οικονομικό δίκτυο, βρετανική εφημερίδα). Ο ίδιος μηχανισμός λειτουργεί και αντίστροφα, αν και οι πρώτες κινήσεις συχνά αναστρέφονται.

Το δεύτερο είναι η ασφάλιση. Οι πλοιοκτήτες διαθέτουν κάλυψη προστασίας και αποζημίωσης, μια μορφή αμοιβαίας ασφάλισης αστικής ευθύνης. Αυτή η κάλυψη μπορεί να ακυρωθεί ή να ανατιμολογηθεί για διελεύσεις από το Χορμούζ. Η West of England προειδοποιεί τα μέλη της ότι η κάλυψη για το Χορμούζ μπορεί να αποσυρθεί ή να τροποποιηθεί. Ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να έχει τη δυνατότητα να αποπλεύσει και παρ’ όλα αυτά να μένει εμπορικά καθηλωμένο: χωρίς κάλυψη αστικής ευθύνης, ή με ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου τόσο υψηλά ώστε το ταξίδι να μη βγαίνει οικονομικά, το πλοίο μένει στο λιμάνι.

Οι φορείς της ναυτιλίας αντιμετωπίζουν ήδη τη διαδρομή ως μη κανονική. Η διεθνής ένωση ξηρού φορτίου καλεί τα μέλη της να κάνουν αξιολόγηση κινδύνου ανά πλοίο. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός, ο ναυτιλιακός ρυθμιστής του ΟΗΕ, παραπέμπει τους διαχειριστές πλοίων σε επικαιροποιημένες οδηγίες ασφαλείας.

Το τρίτο είναι η συμμόρφωση με τις κυρώσεις. Το αμερικανικό Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων διατηρεί πάγιους περιορισμούς σε συναλλαγές που συνδέονται με το Ιράν. Τράπεζες, εμπορικοί οίκοι και πλοιοκτήτες που επανεξετάζουν την έκθεσή τους στον Κόλπο μπορούν να επιβραδύνουν συμφωνίες και να περιορίσουν τον αριθμό των διαθέσιμων αντισυμβαλλομένων πριν υπάρξει οποιαδήποτε φυσική διαταραχή.

Οι υψηλότεροι δείκτες του αργού περνούν στο ντίζελ, στη βενζίνη και στα αεροπορικά καύσιμα. Οι υψηλότεροι δείκτες του υγροποιημένου φυσικού αερίου αυξάνουν το κόστος ηλεκτρισμού και θέρμανσης. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι φέρεται να συνέδεσε την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Χορμούζ με τις τιμές του πετρελαίου, της βενζίνης και των λιπασμάτων, δηλαδή με τρία κόστη που τα ιταλικά νοικοκυριά αισθάνονται άμεσα.

Τα αποθέματα πετρελαίου αγοράζουν χρόνο, δεν συγκρατούν τις τιμές

Το ισχυρότερο ευρωπαϊκό ανάχωμα είναι τα έκτακτα αποθέματα πετρελαίου. Το δίκαιο της ΕΕ υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να διατηρούν αποθέματα ίσα με 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών ή με 61 ημέρες εγχώριας κατανάλωσης, όποιο μέγεθος είναι μεγαλύτερο (Οδηγία 2009/119/ΕΚ). Το πλαίσιο πετρελαϊκής ασφάλειας του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας προσθέτει έναν μηχανισμό συντονισμού για σοβαρές διαταραχές. Αυτά τα αποθέματα μπορούν να μετριάσουν μια σύντομη φυσική διακοπή.

Δεν μπορούν όμως να ελέγξουν την τιμή που χρεώνουν οι αγορές. Τα έκτακτα αποθέματα δεν μπορούν να αναγκάσουν τους ασφαλιστές να μειώσουν τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου ούτε να πείσουν τους ναυλωτές να αποδεχθούν φορτώσεις από τον Κόλπο με κανονικούς όρους.

Η προστασία στο φυσικό αέριο είναι πιο περιορισμένη. Ο Κανονισμός 2022/1032, που θεσπίστηκε μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, δημιούργησε υποχρεώσεις πλήρωσης των αποθηκών, αλλά τίποτα αντίστοιχο με στρατηγικό απόθεμα υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η Ευρώπη αγοράζει μόνο μικρό μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου της μέσω Χορμούζ, κυρίως από το Κατάρ. Τα στοιχεία του Bruegel τοποθετούν το ποσοστό περίπου στο ένα δέκατο των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου της ΕΕ. Η έκθεση στο αργό κινείται στις χαμηλές διψήφιες τιμές ως ποσοστό των εισαγωγών (Eurostat). Κανένα από τα δύο μεγέθη δεν είναι από μόνο του καταστροφικό, όμως όταν οι Ασιάτες αγοραστές ανταγωνίζονται εντονότερα για εναλλακτικές εκτός Κόλπου, πληρώνει ακριβότερα και η Ευρώπη.

Ο αμφισβητούμενος ισχυρισμός μπορεί να ξεθωριάσει αν οι συνομιλίες ΗΠΑ - Ιράν, που σύμφωνα με πληροφορίες διαμεσολαβούνται μέσω ελβετικού διπλωματικού διαύλου, οδηγήσουν σε αξιόπιστη αποκλιμάκωση. Μπορεί όμως και να οξυνθεί, αν καθυστερήσεις δεξαμενόπλοιων, αλλαγές δρομολογίων ή ναυτικά επεισόδια επιβεβαιώσουν φυσική διαταραχή. Οι παράγοντες που μπορούν να κατεβάσουν ξανά τα ασφάλιστρα είναι συγκεκριμένοι: οι Ιρανοί υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές, οι ασφαλιστικοί όμιλοι που ορίζουν τις χρεώσεις πολεμικού κινδύνου και οι traders ενέργειας που επανεκτιμούν τα φορτία του Κόλπου. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ ελέγχουν τα πετρελαϊκά τους αποθέματα. Δεν ελέγχουν την παγκόσμια τιμή του κινδύνου σε ένα πέρασμα στο οποίο δεν μπορούν να παρέμβουν άμεσα.