Τεχεράνη: άνοιγμα του Ορμούζ με παραχωρήσεις των ΗΠΑ

Το Ιράν προσφέρθηκε να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ μέσα σε μία εβδομάδα, υπό την προϋπόθεση ότι οι ΗΠΑ θα κινηθούν πρώτες. Ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να απέρριψε την πρόταση, όμως η Τεχεράνη λέει ότι δεν έχει λάβει επίσημη απάντηση. Στις 25 Σεπτεμβρίου, μόλις εννέα πλοία διέσχιζαν ορατά το πέρασμα, από το οποίο περνούσαν περίπου 125 μεγάλα εμπορικά πλοία την ημέρα πριν από τη σύγκρουση (Cyprus Mail).

Η πληροφορία περί απόρριψης προέρχεται από τη Wall Street Journal, η οποία επικαλέστηκε ανώνυμους Αμερικανούς αξιωματούχους που είπαν ότι ο Τραμπ αναμένει να ξαναρχίσουν οι βομβαρδισμοί στο Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου (WSJ). Αυτό δείχνει τι μεταφέρθηκε στην εφημερίδα, όχι τι έχει αποφασίσει η Ουάσιγκτον: ο Λευκός Οίκος δεν έχει απορρίψει δημόσια την πρόταση, ενώ το Deutschlandfunk, ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας της Γερμανίας, υπογράμμισε ότι η πληροφορία δεν έχει επίσημη επιβεβαίωση (Deutschlandfunk). Η Berliner Zeitung μετέδωσε ανταπόκριση του Reuters σύμφωνα με την οποία το Ιράν εξακολουθούσε να περιμένει επίσημη απάντηση των ΗΠΑ (Berliner Zeitung).

Πρώτα κινείται η Ουάσιγκτον, μετά ανοίγει το Ιράν τα Στενά

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, παρουσίασε το σχέδιο στον ΟΗΕ και είπε ότι είχε διαβιβαστεί στην Ουάσιγκτον μέσω του Κατάρ (καταγραφή του ΟΗΕ). Η διαδικασία δεν ξεκινά αν δεν συμφωνήσουν πρώτα οι ΗΠΑ. Σύμφωνα με την περιγραφή του Αραγτσί, η Ουάσιγκτον θα ενεργούσε για τέσσερις ή πέντε ημέρες, το Ιράν θα άνοιγε τα Στενά την έκτη ημέρα και οι συνομιλίες για μια οριστική συμφωνία θα άρχιζαν την έβδομη (καταγραφή του ΟΗΕ).

Στον πυρήνα της συμφωνίας που επιδιώκει η Τεχεράνη βρίσκονται η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και η χαλάρωση των κυρώσεων στο πετρέλαιο, σύμφωνα με το Associated Press (AP). Το Ιράν ζητά επίσης να αποδεσμευτούν παγωμένα κεφάλαια και να συμφωνηθεί κατάπαυση του πυρός που θα καλύπτει και τον Λίβανο.

Η Ουάσιγκτον δεν έχει κλείσει δημόσια την πόρτα. Την ημέρα που μίλησε ο Αραγτσί, Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε τις επαφές μέσω μεσολαβητών «θετικές και εποικοδομητικές», σύμφωνα με το Reuters (Reuters μέσω Al-Monitor). Η δήλωση δείχνει ότι υπάρχει επικοινωνία, χωρίς να αποκλείει μια ιδιωτική απόρριψη της πρότασης.

Ποιος μπορεί να κινηθεί και ποιος όχι

Ο αποκλεισμός είναι το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Ουάσιγκτον. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι έως τις 23 Σεπτεμβρίου είχε αλλάξει την πορεία 115 εμπορικών πλοίων που ταξίδευαν προς ή από ιρανικά λιμάνια (CBS). Το σχέδιο του Ιράν ζητά από τις ΗΠΑ να εγκαταλείψουν αυτό το μέσο πίεσης προτού δοκιμαστεί στην πράξη η δική του δέσμευση για το πέρασμα.

Οι κινήσεις που απαιτούνται είναι περιορισμένες και σαφείς: η Ουάσιγκτον μπορεί να απαντήσει στην πρόταση και να αλλάξει τον αποκλεισμό και τις κυρώσεις, ενώ το Ιράν μπορεί να ανοίξει ξανά τα Στενά. Η πιο δύσκολη δέσμευση αφορά τον Λίβανο, επειδή εξαρτάται από το Ισραήλ, το οποίο οι ΗΠΑ μπορούν να πιέσουν, αλλά δεν μπορούν να δεσμεύσουν.

Η Ευρώπη δεν συμμετέχει στη συμφωνία, αλλά πληρώνει μέρος του κόστους της κρίσης. Πριν από τον πόλεμο, από τα Στενά περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, οπότε η διαταραχή επηρεάζει νοικοκυριά και βιομηχανίες στην Ευρώπη μέσω των διεθνών τιμών (Υπηρεσία Ενεργειακής Πληροφόρησης των ΗΠΑ). Στις 24 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, Γιόχαν Βάντεφουλ, στήριξε ανακοίνωση 80 χωρών που ζητούσε το πλήρες άνοιγμα των Στενών (Handelsblatt). Η ανακοίνωση αυξάνει την πίεση, αλλά δεν αλλάζει κανέναν από τους όρους της ανταλλαγής.

Άλλες ευρωπαϊκές κινήσεις ενισχύουν εναλλακτικές οδούς μεταφοράς, χωρίς να προστατεύουν άμεσα τα Στενά. Ο Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε ότι η Γαλλία θα στείλει στρατιώτες, ραντάρ και συστήματα αεράμυνας στο Γιανμπού, το πετρελαϊκό λιμάνι της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα, χωρίς να διευκρινίσει αριθμό στρατιωτικών ή ημερομηνία έναρξης (Le Monde). Από το Γιανμπού μπορεί να φτάσει σε αγοραστές μέρος του σαουδαραβικού πετρελαίου χωρίς να περάσει από το Ορμούζ, και η προστασία του λιμανιού διασφαλίζει αυτή την εναλλακτική διαδρομή. Η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, ζητά από τα κράτη-μέλη περισσότερα πλοία και αεροσκάφη για την Aspides, την ευρωπαϊκή αποστολή που προστατεύει τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα από επιθέσεις των Χούθι (Euronews). Δεν υπάρχει ένδειξη ότι η αποστολή επιχειρεί στα Στενά του Ορμούζ.

Πώς θα φανεί το άνοιγμα

Ο αριθμός των πλοίων προσφέρει σαφέστερο κριτήριο από τις διπλωματικές δηλώσεις. Έως τις 24 Σεπτεμβρίου, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός είχε επιβεβαιώσει 85 περιστατικά και 24 θανάτους ναυτικών στην περιοχή, σύμφωνα με την ίδια ανταπόκριση του Cyprus Mail (Cyprus Mail). Μεγάλα δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να μεταφέρουν σημαντικές ποσότητες πετρελαίου, επομένως οι λίγες διελεύσεις δεν σημαίνουν ότι οι εξαγωγές έχουν σταματήσει.

Οι αριθμοί εξηγούν, ωστόσο, γιατί παραμένει η επιφυλακτικότητα. Οι πλοιοκτήτες, τα πληρώματα και οι ασφαλιστικές εταιρείες που καλύπτουν τα πλοία αποφασίζουν για κάθε διαδρομή αν η διέλευση είναι αρκετά ασφαλής. Μετά από μήνες επιθέσεων, θα χρειαστεί να δουν πλοία να περνούν καθημερινά, πριν εμπιστευτούν οποιαδήποτε ανακοίνωση από την Τεχεράνη ή την Ουάσιγκτον.

Η Τεχεράνη κατέθεσε ένα χρονοδιάγραμμα υπό όρους, ενώ η Ουάσιγκτον δεν έχει απαντήσει δημόσια. Το δημοσίευμα της Wall Street Journal υποδηλώνει ότι η απάντηση μπορεί να είναι αρνητική, αλλά βασίζεται σε αξιωματούχους που δεν κατονομάζονται. Το Ορμούζ θα έχει ανοίξει όταν τα πλοία επανέλθουν σε τακτικές διελεύσεις· ο ημερήσιος αριθμός τους θα είναι το στοιχείο που θα το επιβεβαιώσει.