Στο Ορμούζ, τα δεξαμενόπλοια παραμένουν εκτεθειμένα

Το Ιράν υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε ορισμένους από τους επτά όρους του για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, αλλά άφησε τους υπόλοιπους αδιευκρίνιστους· λέει επίσης ότι δεν θα υπάρξει συνέχεια ώσπου οι ΗΠΑ να ξεκαθαρίσουν τη θέση τους (κρατικό πρακτορείο ειδήσεων του Ιράν, Reuters). Ο ισχυρισμός δεν έκανε τη θαλάσσια οδό ασφαλέστερη. Το Σάββατο δεξαμενόπλοιο που έβγαινε από τον Κόλπο ανέφερε πλήγμα από βλήμα (βρετανική Υπηρεσία Ναυτιλιακών Εμπορικών Επιχειρήσεων), ενώ την Κυριακή δεύτερο ανέφερε ζημιές αδιευκρίνιστης αιτίας. Το πετρέλαιο και το αέριο του Κόλπου εξακολουθούν να φτάνουν στην Ευρώπη με λίγα, δαπανηρά ταξίδια, χωρίς να έχει οριστεί ημερομηνία επιστροφής της συνηθισμένης ναυσιπλοΐας.

Ποιος θα κινηθεί πρώτος

Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, διατύπωσε τον ισχυρισμό σε συνέντευξη που μετέδωσε το κρατικό πρακτορείο στις 11 Οκτωβρίου (κρατικό πρακτορείο ειδήσεων του Ιράν). Δεν διευκρίνισε ποιοι όροι έγιναν δεκτοί ούτε ποιοι έμειναν «ασαφείς». Καθώς δεν έχει δημοσιοποιηθεί αμερικανικό κείμενο, η εικόνα της μερικής συμφωνίας βασίζεται αποκλειστικά στη δική του περιγραφή.

Οι επτά όροι του Ρεζαΐ δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Η σαφέστερη εικόνα για όσα επιδιώκει η Τεχεράνη προκύπτει από ξεχωριστό σχέδιο που παρουσίασε ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στον ΟΗΕ στα τέλη Σεπτεμβρίου. Σε αυτό, οι ΗΠΑ ενεργούν πρώτες, το Ιράν ανοίγει στη συνέχεια τα Στενά και οι συνομιλίες αρχίζουν κατόπιν (Associated Press). Το Ιράν ζητά να αρθεί ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός των λιμανιών του και να αποδεσμευτούν οι πωλήσεις πετρελαίου και τα παγωμένα κεφάλαιά του. Δεν έχει εξακριβωθεί αν το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει τους ίδιους όρους με τη λίστα του Ρεζαΐ.

Η Ουάσιγκτον θέλει να ακολουθηθεί η αντίστροφη σειρά. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι πρέπει πρώτα να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στο πυρηνικό ζήτημα, καθώς οι υποσχέσεις της Τεχεράνης αποδείχθηκαν αναξιόπιστες μετά την κατάρρευση μιας προσωρινής συμφωνίας τον Ιούνιο (Associated Press). Η σειρά έχει σημασία, επειδή ο έλεγχος της θαλάσσιας οδού είναι το βασικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα του Ιράν. Με τη σειρά που προτείνει ο Αραγτσί, η Τεχεράνη θα εξασφάλιζε πρώτα την άρση των περιορισμών και έπειτα θα εγκατέλειπε αυτό το πλεονέκτημα.

Γιατί ένας καπετάνιος θα περίμενε ακόμη

Το περιστατικό του Σαββάτου είναι το καλύτερα τεκμηριωμένο. Η βρετανική Υπηρεσία Ναυτιλιακών Εμπορικών Επιχειρήσεων, η οποία διαβιβάζει αναφορές πλοίων σε άλλα σκάφη, κατέγραψε ότι άγνωστο βλήμα έπληξε την αριστερή πλευρά ανώνυμου δεξαμενόπλοιου που έβγαινε από τον Κόλπο, στις 19:20 ώρα UTC. Το πλοίο τυλίχθηκε στις φλόγες, ενώ το πλήρωμα αναφέρθηκε σώο (βρετανική Υπηρεσία Ναυτιλιακών Εμπορικών Επιχειρήσεων).

Για τις ζημιές της Κυριακής υπάρχουν λιγότερα στοιχεία. Η βρετανική υπηρεσία ανέφερε ζημιές στην αριστερή πλευρά δεύτερου δεξαμενόπλοιου που έβγαινε από τον Κόλπο, χωρίς να κατονομάσει το πλοίο ή την αιτία. Ο υπουργός Ναυτιλίας της Ινδίας ταυτοποίησε ξεχωριστά ως VALTHERA ένα πλοίο που επλήγη εκείνη την ημέρα και δήλωσε ότι τα 11 μέλη του ινδικού πληρώματος ήταν σώα (βρετανική υπηρεσία, Σαρμπανάντα Σόνοουαλ). Οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι ένα υπερδεξαμενόπλοιο, το οποίο ακολουθούσε αυτό που χαρακτήρισαν μη εγκεκριμένη διαδρομή, απενεργοποίησε τα συστήματα ναυσιπλοΐας του και προσέκρουσε σε θαλάσσια νάρκη (Tasnim). Δεν έδωσαν όνομα ή θέση του πλοίου, η βρετανική υπηρεσία δεν έκανε λόγο για νάρκη και οι Φρουροί έχουν προβεί και στο παρελθόν σε ανεπιβεβαίωτους ισχυρισμούς για πλήγματα (To Brief).

Για τον καπετάνιο, η αιτία έχει μικρότερη σημασία από τον κίνδυνο. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός εξακολουθεί να συστήνει στα πλοία να αποφεύγουν τις αναγνωρισμένες θαλάσσιες οδούς όπου έχουν αναφερθεί νάρκες (Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός). Καμία δημοσιοποιημένη εκδοχή του ιρανικού σχεδίου δεν εξηγεί πώς θα ελεγχθεί ότι τα νερά είναι ασφαλή μετά την ανακοίνωση του ανοίγματος.

Τα ταξίδια που εξακολουθούν να γίνονται

Κάποια φορτία εξακολουθούν να κινούνται, αλλά είναι πολύ λίγα. Η εταιρεία δεδομένων Kpler κατέγραψε επτά διελεύσεις πλοίων μεταφοράς εμπορευμάτων στις 6 Οκτωβρίου, τον χαμηλότερο ημερήσιο αριθμό από τον Ιούλιο (Reuters).

Μεγάλο μέρος του πετρελαίου μεταφέρεται με αυτό που οι ναυλομεσίτες αποκαλούν «διαδρομή μεταφόρτωσης». Ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο εισέρχεται στον Κόλπο, φορτώνει και αναχωρεί, συχνά μεταφέροντας το φορτίο του σε άλλο πλοίο που περιμένει έξω από τα Στενά. Ναυλομεσίτες που επικαλείται το ελληνικό μέσο OT υπολογίζουν το κόστος σε 30–40 εκατ. δολάρια ανά διαδρομή, ή 15–20 δολάρια το βαρέλι, χωρίς τα ασφάλιστρα (OT). Το κόστος το πληρώνει όποιος ναυλώνει το δεξαμενόπλοιο. Δεν έχει υπολογιστεί πόσο από αυτό μετακυλίεται στους λογαριασμούς καυσίμων στην Ευρώπη.

Για τους αγοραστές αερίου το πρόβλημα είναι διαφορετικό: ορισμένα φορτία δεν φτάνουν καθόλου. Η ιταλική Edison ανακοίνωσε ότι οι παραδόσεις από το Κατάρ θα παραμείνουν σε αναστολή έως τις αρχές Δεκεμβρίου λόγω ανωτέρας βίας, δηλαδή επειδή, όπως δηλώνει ο προμηθευτής, γεγονότα πέρα από τον έλεγχό του εμποδίζουν την παράδοση (Edison). Η εταιρεία μετρά 35 φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου που έχουν επηρεαστεί από τον Απρίλιο, συνολικής ποσότητας 4,6 δισ. κυβικών μέτρων. Λέει ότι έχει αντικαταστήσει 23 από αυτά στον τερματικό σταθμό της στην Αδριατική και μπορεί να συνεχίσει να τροφοδοτεί τους πελάτες της. Πρόκειται για αντοχή υπό πίεση. Η Edison δεν έχει αναφέρει πόσο κόστισαν τα φορτία αντικατάστασης, ενώ οι παραδόσεις από το Κατάρ δεν έχουν επαναληφθεί.

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σπάνια και δαπανηρή δίοδος παρά τον ισχυρισμό του Ρεζαΐ περί μερικής συμφωνίας, ενώ το περιεχόμενο της αμερικανικής απάντησης δεν έχει επιβεβαιωθεί. Η ναυσιπλοΐα θα επανέλθει όταν σταματήσουν οι επιθέσεις και δημοσιοποιηθούν οι εκκαθαρισμένοι δίαυλοι· μια συμφωνία που ανακοινώνουν η Τεχεράνη ή η Ουάσιγκτον δεν αρκεί για να επιστρέψουν τα πλοία.