Η Ιρλανδία κόβει τα προϊόντα των εποικισμών

Η Ιρλανδία δοκιμάζει τα όρια της κοινής εμπορικής πολιτικής της ΕΕ με ένα εργαλείο όσο το δυνατόν στενότερο, ώστε να αντέξει νομικά. Η Dáil, η κάτω Βουλή της Ιρλανδίας, ενέκρινε χωρίς ψηφοφορία το νομοσχέδιο για τα Κατεχόμενα Εδάφη, σύμφωνα με τους Irish Times. Το κείμενο απαγορεύει την εισαγωγή αγαθών από κατεχόμενα εδάφη, αλλά αφήνει εκτός τις υπηρεσίες. Αυτός ο περιορισμός είναι η προσπάθεια του Δουβλίνου να κινηθεί σε εθνικό επίπεδο κατά του εμπορίου που συνδέεται με εποικισμούς, χωρίς να προσφέρει στις Βρυξέλλες μια εύκολη υπόθεση παράβασης.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ακολούθησε τη γνωμοδότηση του γενικού εισαγγελέα, όπως μετέδωσε το RTE, αλλά δεν την έχει δημοσιοποιήσει. Η απόκρυψη αυτή έχει σημασία, επειδή η Ιρλανδία εισέρχεται σε πεδίο εμπορικού δικαίου που οι Συνθήκες της ΕΕ αναθέτουν σε μεγάλο βαθμό στην Ένωση. Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές. Η νομική κατασκευή είναι προσεκτική.

Γιατί έμειναν τα αγαθά

Τα αγαθά αφήνουν ίχνη. Περνούν από τελωνεία, συνοδεύονται από έγγραφα προέλευσης και εντάσσονται σε κωδικούς προϊόντων. Έτσι η Ιρλανδία μπορεί να ορίσει στους εισαγωγείς τι απαγορεύεται, να ζητήσει αποδείξεις και να επιβάλει κυρώσεις για παραβάσεις.

Οι υπηρεσίες λειτουργούν διαφορετικά. Μια κράτηση ξενοδοχείου, μια νομική σύμβαση, μια χρηματοοικονομική υπηρεσία ή μια πληρωμή συμβούλου μπορεί να συνδέεται με ένα έδαφος με πολύ πιο σύνθετους τρόπους. Η Ιρλανδία θα μπορούσε να επιχειρήσει να τις ρυθμίσει, αλλά κάθε πρόσθετο κανάλι αυξάνει τα περιθώρια δικαστικής αμφισβήτησης και δυσκολεύει την απόδειξη από την πλευρά των αρχών.

Γι’ αυτό η εξαίρεση πλήττει τους υποστηρικτές μιας αυστηρότερης ρύθμισης. Ο Paul Murphy κατηγόρησε τον κυβερνητικό συνασπισμό ότι «απογύμνωσε πλήρως» το νομοσχέδιο, αφαιρώντας τις υπηρεσίες και περιορίζοντας τον χρόνο συζήτησης, σύμφωνα με τους Irish Times. Ως προς την εμβέλεια, έχει βάση. Η κυβέρνηση κράτησε το μέρος που μπορούν να ελέγξουν οι τελωνειακές αρχές και εγκατέλειψε την ευρύτερη πίεση μέσω των υπηρεσιών.

Η νομική γραμμή παραμένει επισφαλής. Το άρθρο 207 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ αναθέτει στην Ένωση την εμπορική πολιτική έναντι τρίτων χωρών, τόσο για τα αγαθά όσο και για τις υπηρεσίες. Το άνοιγμα της Ιρλανδίας είναι ότι το ίδιο το δίκαιο της ΕΕ ήδη διακρίνει τα αγαθά των εποικισμών από τα αγαθά που προέρχονται από το Ισραήλ εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων του.

Η διάκριση αυτή έχει νομολογιακό βάρος. Στην υπόθεση Brita, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι προϊόντα από τη Δυτική Όχθη δεν μπορούσαν να επωφεληθούν από τις δασμολογικές προτιμήσεις της συμφωνίας ΕΕ-Ισραήλ ως ισραηλινά προϊόντα. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ένδειξη καταγωγής ζήτησε ακριβή σήμανση των προϊόντων των εποικισμών, ενώ η υπόθεση Psagot επιβεβαίωσε αυτή την προσέγγιση για την ενημέρωση των καταναλωτών. Άλλο όμως η σήμανση και η δασμολογική μεταχείριση, άλλο η απαγόρευση εισαγωγών.

Η υπόθεση που θα μπορούσαν να ανοίξουν οι Βρυξέλλες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να αποφασίσει αν η Ιρλανδία εφαρμόζει μια διάκριση που ήδη αναγνωρίζει το δίκαιο της ΕΕ ή αν χαράσσει δική της εμπορική πολιτική. Αν κρίνει ότι το Δουβλίνο υπερέβη το όριο, μπορεί να κινήσει διαδικασία παράβασης βάσει του άρθρου 258, δηλαδή τη συνταγματική οδό με την οποία ένα κράτος-μέλος οδηγείται ενώπιον του Δικαστηρίου για παραβίαση του δικαίου της ΕΕ. Οι εισαγωγείς μπορούν επίσης να προσβάλουν την απαγόρευση στα ιρλανδικά δικαστήρια, τα οποία με τη σειρά τους θα μπορούσαν να υποβάλουν προδικαστικά ερωτήματα στο Λουξεμβούργο.

Γι’ αυτό η μη δημοσιοποιημένη γνωμοδότηση έχει σημασία πέρα από το Δουβλίνο. Η Ιρλανδία ζητεί από άλλες κυβερνήσεις να δεχθούν ότι το νομοσχέδιο βρίσκεται στη σωστή πλευρά του ευρωπαϊκού δικαίου, κρατώντας όμως κλειστή τη νομική του θεμελίωση. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει στο εσωτερικό. Ως ευρωπαϊκό προηγούμενο είναι πιο αδύναμο.

Η ολλανδική συζήτηση δείχνει το πρακτικό τεστ. Αντίστοιχη πρόταση για αγαθά των εποικισμών εμφανίζεται στον ολλανδικό κοινοβουλευτικό φάκελο 36807, ενώ το JNS ανέφερε ότι το Συμβούλιο της Επικρατείας είδε περιθώριο για μια τέτοια ρύθμιση στο πλαίσιο του ολλανδικού και του ευρωπαϊκού δικαίου. Το δύσκολο σημείο δεν ήταν η ηθική στόχευση, αλλά η ιχνηλασιμότητα, η απόδειξη και οι κυρώσεις που μπορούν να σταθούν σε δικαστικό έλεγχο.

Μια παράκαμψη της ευρωπαϊκής εμπλοκής

Το ευρωπαϊκό ζήτημα δεν είναι ο όγκος του εμπορίου. Είναι αν μια κυβέρνηση μπορεί να χαράξει νόμιμη εθνική διαδρομή εκεί όπου η κοινή δράση της ΕΕ έχει μπλοκάρει. Αν η Ιρλανδία τα καταφέρει, άλλες χώρες αποκτούν υπόδειγμα. Αν όχι, επιβεβαιώνεται το παλιό όριο: οι κυβερνήσεις μπορούν να καταδικάζουν, να επιβάλλουν σήμανση και να διαφοροποιούν, αλλά δεν μπορούν μόνες τους να κλείνουν την πόρτα στο εμπόριο.

Το όριο αυτό έχει σημασία επειδή η ευρωπαϊκή οδός παραμένει πολιτική, όχι αυτόματη. Η Ursula von der Leyen έχει παραπέμψει την αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ, του πλαισίου εμπορικής και πολιτικής συνεργασίας της Ένωσης με το Ισραήλ, πίσω στις εθνικές κυβερνήσεις, σύμφωνα με το Europa Press. Το Euractiv περιέγραψε την ίδια αντιπαράθεση ως αδιέξοδο μεταξύ των εθνικών κυβερνήσεων στο Συμβούλιο και όχι απλώς ως απροθυμία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η Ιρλανδία δεν έλυσε αυτή την εμπλοκή. Την έκανε πιο ορατή. Το νομοσχέδιο διατηρεί τη νομική του πιθανοφάνεια επειδή περιορίζει τον στόχο στα αγαθά, όπου τα τελωνεία μπορούν πράγματι να ελέγξουν τη συμμόρφωση και η νομολογία της ΕΕ έχει ήδη χαράξει εδαφικές διακρίσεις. Το τίμημα είναι καθαρό: το Δουβλίνο εγκατέλειψε την ευρύτερη οικονομική πίεση που ζητούσαν οι υποστηρικτές του μέτρου. Αυτός είναι ο συμβιβασμός που βρίσκεται στον πυρήνα του νομοσχεδίου και γι’ αυτό από εδώ και πέρα μετρούν περισσότερο τα δικαστήρια και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρά τα κοινοβουλευτικά χειροκροτήματα.