Η Ιρλανδία στο ρήγμα του προϋπολογισμού της ΕΕ

Η Ιρλανδία ανέλαβε την 1η Ιουλίου την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, δηλαδή του οργάνου στο οποίο οι υπουργοί των κρατών-μελών διαπραγματεύονται και ψηφίζουν την ευρωπαϊκή νομοθεσία, σε μια στιγμή που η Ένωση μπαίνει στη δυσκολότερη ανοιχτή της διαπραγμάτευση: τον επταετή προϋπολογισμό, ύψους σχεδόν 1,98 τρισ. ευρώ σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Zeit, European Commission). Η προεδρία δεν δίνει στο Δουβλίνο τη δυνατότητα να «κυβερνήσει» την Ευρώπη. Του δίνει, όμως, τον έλεγχο της αίθουσας όπου οι 27 κυβερνήσεις θα επιχειρήσουν να συμφωνήσουν. Και σε μια τέτοια διαπραγμάτευση, αυτό δεν είναι καθόλου δευτερεύον.

Ο προεδρεύων, όχι ο επικεφαλής

Η προεδρία διευθύνει τις περισσότερες υπουργικές συνεδριάσεις, συντάσσει συμβιβαστικά κείμενα και αποφασίζει ποια μέτωπα θα ανοίξουν πρώτα. Δεν μπορεί να προτείνει νομοθεσία, δεν μπορεί να παρακάμψει εθνικά βέτο και δεν μπορεί να κατασκευάσει πλειοψηφίες εκεί όπου δεν υπάρχουν (Council of the EU). Η ιρλανδική θητεία είναι το πρώτο σκέλος ενός 18μηνου προγράμματος που μοιράζεται με τη Λιθουανία και την Ελλάδα, άρα το Δουβλίνο δεν παραλαμβάνει λευκή σελίδα, αλλά ένα ήδη φορτωμένο ημερολόγιο (Irish trio programme).

Το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς γίνεται μακριά από τους υπουργούς, στις ομάδες εργασίας όπου οι εθνικοί αξιωματούχοι εξετάζουν τα νομικά κείμενα γραμμή προς γραμμή, και στην Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων, τη γνωστή Coreper, όπου οι πρέσβεις των κρατών-μελών στις Βρυξέλλες είτε μαλακώνουν είτε παγώνουν τις πολιτικές συγκρούσεις πριν αυτές φτάσουν στο υπουργικό τραπέζι (Council preparatory bodies). Μια προεδρία κρίνεται από το αν περιορίζει τις διαφωνίες πριν ανοίξουν οι κάμερες. Μέσα σε έξι μήνες, η Ιρλανδία θα χρειαστεί να συντάξει εκατοντάδες συμβιβασμούς σε δεκάδες νομοθετικούς και πολιτικούς φακέλους (Euronews FR).

Γιατί ο προϋπολογισμός είναι τόσο δύσκολος

Το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, δηλαδή ο επταετής προγραμματισμός των δαπανών της ΕΕ, γνωστός στις Βρυξέλλες ως ΠΔΠ, υπακούει στον αυστηρότερο κανόνα λήψης αποφάσεων: απαιτεί ομόφωνη συμφωνία και των 27 κυβερνήσεων και στη συνέχεια έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο μπορεί να αποδεχθεί ή να απορρίψει το συνολικό πακέτο, όχι όμως να το ξαναγράψει άρθρο προς άρθρο (Council MFF). Ένα κράτος μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία. Γι’ αυτό η συντακτική εξουσία της προεδρίας αποκτά ιδιαίτερο βάρος: ποια κεφάλαια του προϋπολογισμού συζητούνται πρώτα, ποιοι αριθμοί μπαίνουν στο συμβιβαστικό κείμενο και πόσο γρήγορα κινείται το χρονοδιάγραμμα επηρεάζουν το αν οι κυβερνήσεις θα βρεθούν μπροστά σε καθαρές επιλογές ή σε ένα άναρχο παζάρι χωρίς σημείο κατάληξης.

Η Γερμανία, υπό τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, πιέζει για βαθιές περικοπές. Σύμφωνα με ρεπορτάζ που βασίζονται στο Reuters και αναπαράχθηκαν από γερμανικά μέσα, το Βερολίνο επιδιώκει μείωση περίπου 400 δισ. ευρώ σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής, αν και το θεσμικό βάρος αυτού του αριθμού παραμένει αμφισβητούμενο (Deutschlandfunk, WirtschaftsWoche). Η γερμανική κριτική έχει εστιαστεί σε πρώιμα σχέδια που θα περιόριζαν τις δαπάνες για την ανταγωνιστικότητα και την άμυνα, ενώ θα προστάτευαν τη γεωργία και τα ταμεία συνοχής, δηλαδή τις γραμμές του προϋπολογισμού που κατευθύνουν πόρους στους αγρότες και στις φτωχότερες περιφέρειες της ΕΕ (n-tv). Εκεί βρίσκεται και η πραγματική διαχωριστική γραμμή: οι καθαροί συνεισφορείς, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και η Αυστρία, ζητούν μικρότερο προϋπολογισμό, ενώ οι καθαροί αποδέκτες στη νότια και ανατολική Ευρώπη θέλουν να διατηρήσουν τις δαπάνες που μειώνουν την απόστασή τους από τον ευρωπαϊκό πυρήνα.

Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μίχολ Μάρτιν απάντησε κατά την έναρξη της προεδρίας προειδοποιώντας απέναντι σε «ακραίες θέσεις» στη δημοσιονομική διαπραγμάτευση, σε μια προσπάθεια να κρατήσει και τα δύο στρατόπεδα στο τραπέζι (Zeit). Το βάρος του Μάρτιν δεν βρίσκεται στην ψήφο. Βρίσκεται στο κείμενο: η προεδρία γράφει τα κουτιά του συμβιβασμού μέσα στα οποία οι κυβερνήσεις καλούνται τελικά να διαλέξουν.

Πίεση χρόνου από παντού

Ο προϋπολογισμός δεν είναι ο μόνος φάκελος ομοφωνίας που διεκδικεί πολιτικό χρόνο. Η διεύρυνση προς την Ουκρανία και τη Μολδαβία, ένα νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας και τα ανοιχτά βήματα ενταξιακής διαδικασίας απαιτούν επίσης συναίνεση και συνοδεύονται από τα δικά τους πολιτικά εμπόδια (Euronews PL, Onet). Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι επισκέφθηκε το Δουβλίνο και κάλεσε δημόσια την Πολωνία και την Ουγγαρία να μη μπλοκάρουν την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας (Rzeczpospolita). Αυτά είναι πολιτικά σήματα, όχι θεσμικά αποτελέσματα. Όμως κάθε φάκελος που απαιτεί ομοφωνία αντλεί από το ίδιο απόθεμα πολιτικής ανοχής, και ένα αδιέξοδο στον προϋπολογισμό θα το εξαντλούσε γρήγορα.

Αυτή είναι η πραγματική ισχύς της προεδρίας: όχι να νικήσει ένα βέτο, αλλά να γράψει το κείμενο που κάνει τη χρήση του πιο ακριβή.