Η Ιρλανδία στο τιμόνι της αγοράς

Ο Σάιμον Χάρις, υπουργός Οικονομικών της Ιρλανδίας, έχει αναλάβει τις διαπραγματεύσεις για ένα πακέτο ευρωπαϊκών χρηματοοικονομικών κανόνων που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διαπραγματεύονται και εποπτεύονται οι κινητές αξίες στην ΕΕ. Στόχος του είναι να υπάρξει συμφωνία έως τον Οκτώβριο (RTE). Από την 1η Ιουλίου, η Ιρλανδία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου, άρα προεδρεύει στις υπουργικές συναντήσεις όπου οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών διαμορφώνουν την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το πρόβλημα είναι ότι η Ιρλανδία είναι από τις χώρες που έχουν τη μεγαλύτερη έκθεση στις ίδιες αλλαγές τις οποίες καλείται να μεσολαβήσει.

Γιατί η Ευρώπη θέλει να ξαναστήσει τις κεφαλαιαγορές της

Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά κρατούν μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών τους σε τραπεζικές καταθέσεις, με χαμηλές αποδόσεις. Οι επιχειρήσεις που θέλουν να αντλήσουν κεφάλαια εκδίδοντας μετοχές ή ομόλογα εξακολουθούν να συναντούν 27 διαφορετικά εθνικά πλαίσια για τη φορολογία, την αφερεγγυότητα και τη χρηματοοικονομική εποπτεία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο της ΕΕ). Το κεφάλαιο δεν κινείται διασυνοριακά με την ευκολία που κινούνται τα αγαθά.

Η προτεινόμενη απάντηση είναι το Πακέτο Ενοποίησης και Εποπτείας των Αγορών, το οποίο τροποποιεί δεκαεπτά ευρωπαϊκούς νόμους για τη διαπραγμάτευση, την εκκαθάριση και την εποπτεία των κινητών αξιών (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Η βασική υπόθεση είναι απλή: αν η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών, η ΕΑΚΑΑ με έδρα το Παρίσι, αναγκάσει τις εθνικές αρχές να εφαρμόζουν τους κανόνες με πιο ομοιόμορφο τρόπο, οι επιχειρήσεις θα συναντούν λιγότερα εμπόδια όταν αντλούν κεφάλαια στο εξωτερικό και οι επενδυτές θα γνωρίζουν ότι το ίδιο προϊόν ελέγχεται περίπου με τα ίδια κριτήρια σε όλη την Ένωση (A&O Shearman).

Η σύγκρουση συμφέροντος της Ιρλανδίας

Το Δουβλίνο φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές βιομηχανίες διαχείρισης και διοικητικής υποστήριξης επενδυτικών κεφαλαίων. Η Ιρλανδή ευρωβουλευτής Ρετζίνα Ντόχερτι περιέγραψε ευθέως την ανησυχία: η Ιρλανδία έχει «πάρα πολλές εγκατεστημένες επενδύσεις» και δεν θέλει «κάποιος άλλος είτε να τις διαχειρίζεται είτε να αλλάξει την αγορά ώστε να τις καταστήσει κινητές». Η ενίσχυση της ΕΑΚΑΑ, είπε, «μπορεί να εξυπηρετεί απολύτως τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και άλλους που θέλουν ένα κομμάτι από την πίτα μας, αλλά οικονομικά δεν θα συνέφερε την Ιρλανδία» (RTE).

Οι κερδισμένοι από το σημερινό κατακερματισμένο σύστημα δεν είναι αφηρημένοι. Είναι οι διαχειριστές κεφαλαίων, οι δικηγόροι συμμόρφωσης, οι ειδικοί της εποπτείας και οι φορολογικοί σύμβουλοι στο Δουβλίνο και στο Λουξεμβούργο, των οποίων η δουλειά υπάρχει ακριβώς επειδή κάθε χώρα εποπτεύει διαφορετικά. Αν αυτές οι λειτουργίες συγκεντρωθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μετακινείται και η οικονομική δραστηριότητα που τις συνοδεύει.

Ο Χάρις αναγνωρίζει ότι η ΕΑΚΑΑ χρειάζεται «μεγαλύτερο ρόλο», αλλά δηλώνει ότι η Ιρλανδία «δεν υποστηρίζει την έννοια της κεντρικής εποπτείας, σίγουρα όχι ως αυτοσκοπό» (European Business Magazine). Το μήνυμά του προς τις άλλες πρωτεύουσες είναι ότι «αν κινηθεί μόνο ένας, δεν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία» (Irish Times).

Η πίεση, πάντως, είναι πραγματική. Οι έξι μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ στηρίζουν τη μεταφορά ορισμένων εποπτικών αρμοδιοτήτων στην ΕΑΚΑΑ, ενώ η απόφαση λαμβάνεται με ειδική πλειοψηφία: 15 χώρες που εκπροσωπούν το 65% του πληθυσμού της ΕΕ μπορούν να την περάσουν χωρίς ομοφωνία (Συμβούλιο της ΕΕ, Irish Times). Η Ιρλανδία δεν μπορεί να την μπλοκάρει μόνη της. Ως προεδρεύουσα χώρα, όμως, μπορεί να διαμορφώσει τον συμβιβασμό.

Η διαίρεση δεν είναι μεγάλοι εναντίον μικρών

Η Γαλλία βλέπει πρωτίστως την κλίμακα: η ενιαία εποπτεία καθιστά τις ευρωπαϊκές αγορές πιο ελκυστικές διεθνώς, ενώ η γαλλική ρυθμιστική αρχή παρουσιάζει το σχέδιο ως ζήτημα ανταγωνιστικότητας, όχι ως απώλεια εθνικής εξουσίας (AMF). Το Λουξεμβούργο, αντίθετα, συμμερίζεται το ένστικτο προστασίας των χρηματοοικονομικών κέντρων και προτιμά η ΕΑΚΑΑ να πιέζει τις εθνικές αρχές προς μεγαλύτερη συνέπεια, αντί να εποπτεύει απευθείας τα επενδυτικά κεφάλαια (CSSF).

Σε αυτή τη διάκριση συμπυκνώνεται όλη η διαπραγμάτευση. Η ίδια η ευρωπαϊκή ένωση της βιομηχανίας κεφαλαίων, η EFAMA, χαράσσει καθαρά τη γραμμή: στηρίζει απλούστερους διασυνοριακούς κανόνες, αλλά θεωρεί την απευθείας εποπτεία των διαχειριστών περιουσιακών στοιχείων από την ΕΑΚΑΑ «αδικαιολόγητη» και «απόσπαση» από τους στόχους ανταγωνιστικότητας (EFAMA). Άλλο πράγμα είναι να εφαρμόζουν 27 εθνικές αρχές τους ίδιους κανόνες με μεγαλύτερη συνέπεια· άλλο να αντικατασταθούν από έναν ενιαίο ευρωπαϊκό φορέα.

Για τα νοικοκυριά, η υπόσχεση είναι ευρύτερη πρόσβαση σε επενδυτικά προϊόντα και καλύτερες μακροπρόθεσμες αποδόσεις στις αποταμιεύσεις. Όμως η μεταφορά χρημάτων από τις καταθέσεις στις αγορές σημαίνει και ανάληψη κινδύνου. Η Κεντρική Τράπεζα της Ιρλανδίας έχει επισημάνει τους κινδύνους συμπεριφοράς: συγκρούσεις συμφερόντων, πιέσεις για ακατάλληλες πωλήσεις, ψηφιακά προϊόντα που μπερδεύουν αντί να ενημερώνουν (Κεντρική Τράπεζα της Ιρλανδίας). Παραμένει ανοιχτό αν τα οφέλη θα τα καρπωθούν οι απλοί αποταμιευτές ή κυρίως οι ενδιάμεσοι της χρηματοοικονομικής αγοράς.

Η Ευρώπη διαπιστώνει ξανά και ξανά ότι οι κεφαλαιαγορές της είναι κατακερματισμένες, για να ανακαλύψει κάθε φορά ότι ο κατακερματισμός προστατεύει το επιχειρηματικό μοντέλο κάποιου. Ο Χάρις έχει έξι μήνες για να φανεί ποιανού.