Η Ιρλανδία κόβει το βέτο του ΟΗΕ

Η ιρλανδική κυβέρνηση φέρνει αυτόν τον μήνα νομοσχέδιο που αφαιρεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ τη δυνατότητα να μπλοκάρει την αποστολή ιρλανδικών στρατευμάτων στο εξωτερικό. Το Defence (Amendment) Bill 2026, όμως, δεν περιορίζεται σε αυτή την αλλαγή. Για αποστολές έως 50 στρατιωτών, καταργεί και την ανάγκη ψηφοφορίας στη Dáil, την ιρλανδική Βουλή, αφήνοντας την απόφαση αποκλειστικά στο υπουργικό συμβούλιο (RTÉ).

Το νομοσχέδιο ξηλώνει αυτό που η Ιρλανδία αποκαλεί «τριπλή κλειδαριά»: τις τρεις προϋποθέσεις που απαιτούνταν για να σταλούν περισσότεροι από 12 στρατιώτες εκτός χώρας. Μέχρι σήμερα, κάθε τέτοια αποστολή χρειαζόταν έγκριση από την κυβέρνηση, ψηφοφορία στη Βουλή και εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η πρόταση της υπουργού Εξωτερικών και Άμυνας, Helen McEntee, καταργεί πλήρως την απαίτηση για εντολή του ΟΗΕ. Στις μικρότερες αποστολές καταργεί και τον κοινοβουλευτικό έλεγχο, συγκεντρώνοντας την εξουσία ανάπτυξης στρατευμάτων στην εκτελεστική εξουσία σε βαθμό που η Ιρλανδία δεν έχει δοκιμάσει έως τώρα.

Γιατί μετρά το ρωσικό βέτο και γιατί δεν αρκεί ως εξήγηση

Το επιχείρημα της κυβέρνησης είναι ευθύ. Το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν έχει εγκρίνει νέα ειρηνευτική αποστολή από το 2014, καθώς η Ρωσία και η Κίνα μπλοκάρουν σχετικές αποφάσεις. Αυτό άφησε την Ιρλανδία σε θέση να εκπαιδεύεται με τις Μάχιμες Ομάδες της ΕΕ, δηλαδή πολυεθνικές μονάδες ταχείας αντίδρασης που παραμένουν σε ετοιμότητα για κρίσεις, αλλά όχι να τις αναπτύσσει επιχειρησιακά. Το πρακτικό κόστος φάνηκε στις 24 Μαΐου, όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας άφησε να λήξει η εντολή της Επιχείρησης Irini, της ναυτικής αποστολής της ΕΕ στη Μεσόγειο κατά της λαθρεμπορίας. Η Ιρλανδία απέσυρε αμέσως το προσωπικό της, παρότι η επιχείρηση είχε ευρεία ευρωπαϊκή στήριξη.

Η McEntee παρουσιάζει την αλλαγή ως ζήτημα κυριαρχίας: «Εξαιτίας του βέτο άλλων χωρών, μπλοκαριζόμαστε» (ομιλία στη Dáil). Ωστόσο, το εμπόδιο παραμένει κυρίως υποθετικό ως προς την ίδια την Ιρλανδία. Η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι η Ρωσία δεν έχει ποτέ ασκήσει βέτο σε ιρλανδική αποστολή.

Όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης απορρίπτουν το νομοσχέδιο. Το Sinn Féin ζητά δημοψήφισμα, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις των ευρωπαϊκών συνθηκών από την Ιρλανδία περιείχαν έμμεσες εγγυήσεις ουδετερότητας (Sinn Féin, Irish Times). Η McEntee απαντά ότι η «τριπλή κλειδαριά» είναι απλός νόμος, όχι συνταγματική διάταξη, και άρα δεν απαιτεί δημοψήφισμα για να αλλάξει. Ο κυβερνητικός συνασπισμός Fianna Fáil–Fine Gael διαθέτει άνετη πλειοψηφία στη Dáil, αλλά η πρόεδρος Catherine Connolly, η οποία εξελέγη με πλατφόρμα υπέρ της ουδετερότητας, έχει δηλώσει ότι θα παραπέμψει το νομοσχέδιο στο Ανώτατο Δικαστήριο για έλεγχο συνταγματικότητας.

Οι άλλες ουδέτερες χώρες της Ευρώπης κινούνται σε διαφορετικές κατευθύνσεις

Οι εναπομείνασες ουδέτερες χώρες της Ευρώπης δεν ακολουθούν κοινή πορεία. Στην Αυστρία, ο καγκελάριος Christian Stocker δήλωσε τον Μάιο ότι «η ουδετερότητα δεν μας προστατεύει», πιέζοντας για βαθύτερη ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν την ένταση: το 88 τοις εκατό των Αυστριακών θεωρεί την ουδετερότητα μέρος της εθνικής ταυτότητας, ενώ το 81 τοις εκατό στηρίζει κοινή αμυντική πολιτική της ΕΕ. Η αυστριακή ουδετερότητα είναι κατοχυρωμένη στο Σύνταγμα, γεγονός που κάνει οποιαδήποτε αλλαγή πολύ δυσκολότερη από την ιρλανδική νομοθετική λύση.

Η Μάλτα βρίσκεται στο άλλο άκρο, καθώς είναι το μόνο κράτος-μέλος της ΕΕ εκτός της PESCO, της Μόνιμης Διαρθρωμένης Συνεργασίας που αποτελεί το αμυντικό πλαίσιο της Ένωσης και συμμετέχουν σε αυτήν 26 από τα 27 κράτη-μέλη. Στις εκλογές που ολοκληρώθηκαν στις 31 Μαΐου, κανένα από τα δύο μεγάλα κόμματα δεν αναφέρθηκε στην ουδετερότητα. Η Σουηδία έχει ήδη διανύσει όλη την απόσταση, περνώντας από την αδέσμευτη στάση στην ένταξη στο ΝΑΤΟ την περίοδο 2022-2024 και νομοθετώντας τώρα ώστε να επιτρέπονται επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ από σουηδικό έδαφος χωρίς κοινοβουλευτική έγκριση.

Τι αφήνει αναπάντητο το νομοσχέδιο

Η Ιρλανδία δεν έχει ανακοινώσει δεσμεύσεις στρατευμάτων για τη Δύναμη Ταχείας Ανάπτυξης της ΕΕ, τη δύναμη 5.000 ανδρών που είναι επιχειρησιακή από τον Μάιο του 2025. Ο αναθεωρημένος νόμος απαιτεί οι αποστολές να συμμορφώνονται με τις «αρχές του Χάρτη του ΟΗΕ», αλλά δεν δημιουργεί μηχανισμό που να κρίνει αν μια συγκεκριμένη ευρωπαϊκή επιχείρηση χωρίς εντολή του ΟΗΕ πληροί αυτό το κριτήριο. Το κενό ανάμεσα στην αρχή και στη διαδικασία είναι αρκετά μεγάλο ώστε να χωρέσει σχεδόν κάθε αιτιολόγηση ανάπτυξης στρατευμάτων.

Οι Ιρλανδοί ψηφοφόροι δεν φαίνεται να ωθούν αυτή τη μετατόπιση. Ο πόλεμος στην Ουκρανία καταγράφεται στο 1 τοις εκατό των προτεραιοτήτων τους, πολύ πίσω από τη στέγαση και το κόστος ζωής. Η κυβέρνηση θα έχει σύντομα τη νομική εξουσία να αναπτύσσει στρατεύματα. Δεν έχει ακόμη εξηγήσει πού, ούτε για ποιον σκοπό.