Η Ιρλανδία περικόπτει κοινά προγράμματα της ΕΕ

Η Ιρλανδία πρότεινε ανώτατο όριο δαπανών 1,622 τρισ. ευρώ για την ΕΕ την περίοδο 2028–2034, σε τιμές 2025, δηλαδή 141 δισ. ευρώ λιγότερα από όσα ζήτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (διαπραγματευτικό πλαίσιο του Συμβουλίου). Το σχέδιο διατηρεί τα ποσά που λαμβάνει κάθε χώρα για τη γεωργία και τις περιφέρειές της, ενώ οι μεγαλύτερες περικοπές πέφτουν σε προγράμματα που διαχειρίζεται από κοινού η ΕΕ. Οι κυβερνήσεις που ζητούν μικρότερο συνολικό προϋπολογισμό εξακολουθούν να αντιδρούν. Η συμφωνία θα καθορίσει πώς θα χρηματοδοτεί η Ευρώπη τη γεωργία, τις φτωχότερες περιφέρειες, την έρευνα και την άμυνα έως τα μέσα της δεκαετίας του 2030.

Η Ιρλανδία συντονίζει τις διαπραγματεύσεις των κυβερνήσεων, καθώς ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Το «διαπραγματευτικό πλαίσιο» είναι σχέδιο βάσης για μια συμφωνία και δεν δεσμεύει κανέναν. Ορίζει ανώτατα όρια δαπανών ανά έτος για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό· οι ετήσιοι προϋπολογισμοί που εγκρίνονται εντός αυτών των ορίων καθορίζουν ποιες δαπάνες θα δεσμευτούν και ποιες θα καταβληθούν (άρθρο 312 της Συνθήκης).

Πού πέφτουν οι περικοπές

Η Ιρλανδία υποστηρίζει ότι το σχέδιο προστατεύει τη χρηματοδότηση της γεωργίας, των περιφερειών και της αλιείας, όπως ζητούσαν οι περισσότερες κυβερνήσεις, ενώ παράλληλα καλύπτει νεότερες προτεραιότητες (ιρλανδική προεδρία). Τα ποσά στηρίζουν το πρώτο σκέλος αυτού του ισχυρισμού. Σε σύγκριση με το σχέδιο της Επιτροπής, η γραμμή του προϋπολογισμού για την έρευνα, τη βιομηχανία και την άμυνα μειώνεται κατά 12,8 τοις εκατό. Η γραμμή που περιλαμβάνει τις αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια συνοχής, δηλαδή τη χρηματοδότηση που αποσκοπεί στη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ περιφερειών, περικόπτεται κατά 3,4 τοις εκατό (παράρτημα του Συμβουλίου).

Η κατανομή αυτή ανταποκρίνεται στο αίτημα 17 ηγετών να προστατευθούν η γεωργία και η συνοχή (Politico). Το κατώτατο εγγυημένο ποσό για τη στήριξη των αγροτικών εισοδημάτων παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανέπαφο, στα περίπου 261 δισ. ευρώ (παράρτημα του Συμβουλίου). Τίποτα από αυτά δεν έχει συμφωνηθεί ακόμη, αλλά οι προτεραιότητες του σχεδίου είναι σαφείς.

Έξι κυβερνήσεις ζητούν διαφορετική κατανομή. Τον Αύγουστο, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία, η Φινλανδία και η Σουηδία ζήτησαν αισθητά μικρότερο προϋπολογισμό, με τη χρηματοδότηση της άμυνας και της ανταγωνιστικότητας να προέρχεται από την ανακατανομή υφιστάμενων κονδυλίων (κοινή δήλωση). Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι το ύψος της ιρλανδικής πρότασης δεν μπορεί να αποτελέσει βάση συμφωνίας (Tagesschau). Ένσταση για τις προτεραιότητες διατύπωσε και ο Δανός υπουργός Οικονομικών Πέτερ Χούμελγκαρντ. Κατά την άποψή του, γεωργία και περιφέρειες επιβαρύνονται λιγότερο, ενώ το κόστος πέφτει στην ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια (Politiken).

Ποιος μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία και ποιος μόνο να επηρεάσει τις διαπραγματεύσεις

Οι επικεφαλής διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου απέρριψαν το σχέδιο για τον αντίθετο λόγο. Υποστηρίζουν ότι, αν συνυπολογιστούν ο πληθωρισμός και οι αποπληρωμές χρέους, ο προϋπολογισμός θα χρηματοδοτεί λιγότερα από τον σημερινό (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Στο συνολικό ποσό περιλαμβάνονται 149,296 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή του κοινού δανεισμού της ΕΕ που χρηματοδότησε την ανάκαμψη από την πανδημία· αυτά τα χρήματα δεν χρηματοδοτούν νέα έργα (παράρτημα του Συμβουλίου). Το ποσό αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει τη σύγκριση του Κοινοβουλίου, δείχνει όμως ότι το συνολικό νούμερο υπερεκτιμά όσα θα μπορεί να διαθέσει η ΕΕ σε νέα έργα.

Οι συσχετισμοί ισχύος είναι άνισοι. Κάθε κυβέρνηση μπορεί μόνη της να ασκήσει βέτο στην τελική συμφωνία. Το Κοινοβούλιο δεν μπορεί να την τροποποιήσει, μπορεί όμως να αρνηθεί να δώσει τη συγκατάθεσή του (άρθρο 312 της Συνθήκης). Οι ηγέτες θα συζητήσουν το ιρλανδικό σχέδιο στη σύνοδο κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου. Η συζήτηση μπορεί να κατευθύνει τις διαπραγματεύσεις, αλλά δεν θα λάβει απόφαση (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο).

Οι πόλεις ζητούν λόγο, όχι μόνο χρηματοδότηση

Οι δήμαρχοι πρωτευουσών θέτουν έναν ξεχωριστό κίνδυνο. Ζητούν από τους ηγέτες να εξετάσουν πώς θα επηρεάσουν οι περικοπές τις πόλεις πριν οριστικοποιήσουν το συνολικό ποσό και να διατηρήσουν τη συμμετοχή των τοπικών αρχών στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των ευρωπαϊκών προγραμμάτων (EUNews). Η επιστολή τους προηγήθηκε του ιρλανδικού σχεδίου και στρεφόταν κατά της προσπάθειας των έξι κυβερνήσεων να επιβάλουν περικοπές. Την υπέγραψε και ο δήμαρχος της Χάγης, παρότι η ολλανδική κυβέρνηση συμμετέχει στην ομάδα των έξι.

Σήμερα, κάθε χώρα οφείλει να διαθέτει τουλάχιστον το 8 τοις εκατό του περιφερειακού ταμείου ανάπτυξης σε αστικά έργα, στην επιλογή των οποίων συμμετέχουν οι δημοτικές αρχές (κανονισμός για το ΕΤΠΑ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέλει να εντάξει τέτοια κονδύλια σε ένα ενιαίο σχέδιο εταιρικής σχέσης για κάθε χώρα, το οποίο θα καταρτίζει η εθνική κυβέρνηση. Όταν η ερευνητική υπηρεσία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εξέτασε αυτές τις προτάσεις τον Φεβρουάριο, μήνες πριν από το ιρλανδικό σχέδιο, δεν εντόπισε πρόβλεψη που να αντικαθιστά το ελάχιστο ποσοστό για τις αστικές παρεμβάσεις (ενημερωτικό σημείωμα του ΕΚΥΕ). Οι πόλεις φοβούνται ότι τα περιφερειακά κονδύλια θα παραμείνουν στο εθνικό ταμείο, αλλά το εγγυημένο μερίδιό τους και ο ρόλος τους στην επιλογή έργων θα εξαφανιστούν αθόρυβα.

Οι δήμαρχοι δεν έχουν δικαίωμα βέτο ή ψήφου συγκατάθεσης. Η επιρροή τους περνά από τους ευρωβουλευτές και τους εθνικούς υπουργούς που θα καταρτίσουν από κοινού τους επιμέρους νόμους για τα ταμεία, όπως έκαναν και με τους ισχύοντες κανόνες για τα περιφερειακά ταμεία. Το ιρλανδικό σχέδιο προστατεύει τις εθνικές κατανομές περικόπτοντας κοινά προγράμματα, αλλά δεν έχει ακόμη πείσει τις κυβερνήσεις που μπορούν να το μπλοκάρουν. Το αν οι πόλεις θα διατηρήσουν εγγυημένο μερίδιο θα κριθεί από τους νομοθέτες που θα συντάξουν τους κανόνες για τα σχέδια εταιρικής σχέσης, όχι από αυτό το διαπραγματευτικό πλαίσιο.