Η πρόταση €141bn της Ιρλανδίας ψαλιδίζει κονδύλια ασφάλειας

Η ιρλανδική πρόταση για τον προϋπολογισμό της ΕΕ την περίοδο 2028–2034 προβλέπει 141,045 δισ. ευρώ λιγότερα, περίπου 8 τοις εκατό κάτω από το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (διαπραγματευτικό πλαίσιο του Συμβουλίου). Οι ηγέτες των κρατών-μελών τη συζήτησαν για πρώτη φορά στις 15 Οκτωβρίου, αλλά η σύνοδος έληξε χωρίς συμφωνία (Euronews). Το κείμενο ανέδειξε τη σύγκρουση προτεραιοτήτων: οι κυβερνήσεις που ζητούν μικρότερο προϋπολογισμό θέλουν παράλληλα περισσότερους πόρους για την ασφάλεια, ενώ μια μεγάλη ομάδα άλλων κυβερνήσεων υπερασπίζεται τις δαπάνες που θα έπρεπε να περικοπούν για να χρηματοδοτηθεί αυτή η ενίσχυση.

Η Ιρλανδία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου, μια εξάμηνη θητεία κατά την οποία προεδρεύει στις συνεδριάσεις των υπουργών των κρατών-μελών. Στις 10 Οκτωβρίου κυκλοφόρησε ένα «διαπραγματευτικό πλαίσιο», έγγραφο με συνολικά ποσά και επιμέρους κατανομές που από μόνο του δεν εγκρίνει δαπάνες. Πρότεινε δεσμεύσεις δαπανών ύψους 1 τρισ. 622,011 δισ. ευρώ για επτά χρόνια, σε τιμές 2025, έναντι 1 τρισ. 763,056 δισ. ευρώ στο σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (διαπραγματευτικό πλαίσιο του Συμβουλίου).

Κανείς δεν καταψήφισε το κείμενο. Οι ηγέτες, όμως, έκριναν ότι δεν τους φέρνει πιο κοντά σε συμφωνία και κάλεσαν τον Αντόνιο Κόστα, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δηλαδή της συνόδου των εθνικών ηγετών, να επιδιώξει «έγκαιρη συμφωνία» (Euronews).

Οι μεγαλύτεροι χρηματοδότες ζητούν μικρότερο προϋπολογισμό, αλλά όχι λιγότερη ασφάλεια

Έξι από τις κυβερνήσεις που καταβάλλουν τις μεγαλύτερες εισφορές στον προϋπολογισμό της ΕΕ, μεταξύ τους η Γερμανία, η Ολλανδία και η Σουηδία, ζήτησαν από την Ιρλανδία στις 28 Σεπτεμβρίου περικοπές αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ (RTÉ). Στη σύνοδο, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαρακτήρισε την ιρλανδική περικοπή βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά πολύ μικρότερη από αυτό που ζητά η Γερμανία (γερμανική κυβέρνηση). Ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον δήλωσε ότι η χώρα του θα απορρίψει την πρόταση, καθώς εξακολουθεί να θεωρεί τον προϋπολογισμό υπερβολικά μεγάλο (Reuters).

Η ίδια ομάδα, ωστόσο, ζητά από τις Βρυξέλλες να κάνουν περισσότερα για την ασφάλεια. Ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν είπε στο κοινοβούλιο ότι οι ιρλανδικές περικοπές πλήττουν την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και την άμυνα, δηλαδή τους τομείς στους οποίους θέλει να ενισχυθεί η δράση της ΕΕ (Κάτω Βουλή της Ολλανδίας).

Η περιγραφή του αποτυπώνει σωστά το περιεχόμενο της πρότασης. Η Ιρλανδία περιόρισε λίγο τις δαπάνες για τους αγρότες και τις φτωχότερες περιφέρειες, αλλά πολύ περισσότερο εκείνες που στηρίζουν τη βιομηχανία, την άμυνα και την εξωτερική πολιτική. Η κατηγορία που περιλαμβάνει τα κονδύλια για τη γεωργία και τις περιφέρειες μειώθηκε κατά 3,4 τοις εκατό, έναντι 12,8 τοις εκατό για την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια και 17,4 τοις εκατό για την εξωτερική δράση (διαπραγματευτικό πλαίσιο του Συμβουλίου).

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που πρέπει να εγκρίνει τον τελικό προϋπολογισμό, διαφωνεί από την αντίθετη πλευρά. Οι τέσσερις επικεφαλής διαπραγματευτές του υποστήριξαν ότι η περικοπή κατά 8 τοις εκατό θα άφηνε την ΕΕ με μικρότερη δυνατότητα να επενδύσει στην άμυνα ή να στηρίξει εταίρους στο εξωτερικό (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Για τις χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, η απώλεια είναι συγκεκριμένη. Ο πρόεδρος της Λιθουανίας, Γκιτάνας Ναουσέντα, αντιτάχθηκε στην περικοπή των κονδυλίων για τη στρατιωτική κινητικότητα, δηλαδή για δρόμους και σιδηροδρόμους που επιτρέπουν τη μετακίνηση στρατευμάτων (15min).

Οι υπερασπιστές των κονδυλίων για τη γεωργία και τις περιφέρειες

Η Ιταλία και η Ρουμανία συσπείρωσαν 17 κυβερνήσεις στην ομάδα «Φίλοι της Συνοχής», που πήρε το όνομά της από τη χρηματοδότηση της ΕΕ για τις φτωχότερες περιφέρειες (ιταλική κυβέρνηση). Ζητούν να διατηρηθούν τόσο το ύψος των κονδυλίων όσο και οι κανόνες που καθορίζουν πώς δαπανώνται. Θέλουν επίσης να καταργηθούν οι επιστροφές που μειώνουν τις εισφορές ορισμένων πλουσιότερων χωρών, θέση που τις φέρνει σε ευθεία σύγκρουση με αρκετούς από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες.

Η Ιρλανδία διατήρησε το συνολικό ποσό που προβλέπεται για κάθε χώρα, αλλά συνένωσε τα κονδύλια σε ένα εθνικό σχέδιο ανά κράτος (διαπραγματευτικό πλαίσιο του Συμβουλίου). Έτσι, μεγαλύτερο μέρος του ελέγχου περνά στις εθνικές πρωτεύουσες. Οι περιφέρειες, που επί χρόνια συνεργάζονταν απευθείας με τις Βρυξέλλες, φοβούνται ότι θα χάσουν λόγο στις αποφάσεις· γι’ αυτό η ομάδα της Συνοχής ζητά να διατηρηθούν και οι κανόνες δαπανών, όχι μόνο τα ποσά (ιταλική κυβέρνηση).

Κάθε πρωτεύουσα έχει δικαίωμα αρνησικυρίας, αλλά δεν υπάρχει απότομη διακοπή

Το επταετές πλαίσιο απαιτεί ομοφωνία των εθνικών κυβερνήσεων, άρα κάθε μία μπορεί να το μπλοκάρει, καθώς και τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EUR-Lex). Και οι δύο πλευρές μπορούν έτσι να καθυστερήσουν τη συμφωνία. Το χρονοδιάγραμμα δεν ασκεί μεγάλη πίεση: αν δεν εγκριθεί νέο πλαίσιο έως την 1η Ιανουαρίου 2028, η Συνθήκη διατηρεί σε ισχύ τα ανώτατα όρια δαπανών του τελευταίου έτους του ισχύοντος πλαισίου (EUR-Lex).

Τα δεδομένα οδηγούν σε ένα σαφές, περιορισμένο συμπέρασμα. Όπως έχει συνταχθεί, το ιρλανδικό σχέδιο δεν μπορεί να ικανοποιήσει ταυτόχρονα όσους ζητούν μικρότερο συνολικό προϋπολογισμό και περισσότερες δαπάνες για την ασφάλεια, αφού οι περικοπές που εξοικονομούν χρήματα πλήττουν περισσότερο αυτούς τους τομείς. Για να υπάρξει συμφωνία, κάποιος πρέπει να υποχωρήσει: οι μεγαλύτεροι χρηματοδότες να δεχθούν υψηλότερο συνολικό ποσό, η ομάδα της Συνοχής βαθύτερες περικοπές στα κονδύλια για τη γεωργία και τις περιφέρειες ή και οι δύο να κινηθούν προς έναν συμβιβασμό. Ο Κόστα μπορεί να καταρτίσει μια τέτοια πρόταση, αλλά δεν μπορεί να την επιβάλει σε κυβερνήσεις που καθεμία έχει δικαίωμα αρνησικυρίας. Ο Μερτς, ο Γέτεν και ο Κρίστερσον οφείλουν να προτείνουν ποιο συνολικό ποσό θα αποδέχονταν, με αντάλλαγμα τις δαπάνες ασφάλειας που ζητούν. Οι «Φίλοι της Συνοχής» πρέπει να απαντήσουν αν δέχονται να μετακινηθούν πόροι από τα δικά τους κονδύλια.