Ιρλανδική αλουμίνα στη Ρωσία

Από τον Απρίλιο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2025, το διυλιστήριο Aughinish στην κομητεία Λίμερικ εξήγαγε περίπου 540.000 τόνους αλουμίνας σε μονάδες τήξης που ανήκουν στη Rusal, τον ρωσικό κολοσσό του αλουμινίου. Η αξία των φορτίων έφθασε περίπου τα 308 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με τελωνειακά στοιχεία που συγκέντρωσαν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στον συνασπισμό Razom We Stand (Euromaidan Press). Κάθε τόνος ήταν νόμιμος.

Αυτή ακριβώς η νομιμότητα αποκαλύπτει το κενό. Η ΕΕ έχει περιορίσει σταδιακά τις εισαγωγές ρωσικού αλουμινίου στην ευρωπαϊκή αγορά, αλλά δεν έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές αλουμίνας προς τη Ρωσία (Συμβούλιο της ΕΕ). Η αλουμίνα είναι η λευκή σκόνη που παράγεται από τον βωξίτη και αποτελεί το ενδιάμεσο στάδιο πριν από την τήξη σε μεταλλικό αλουμίνιο (International Aluminium Institute). Έτσι, η Ευρώπη περιορίζει την είσοδο μέρους του ρωσικού μετάλλου, ενώ επιτρέπει την έξοδο μιας βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή του.

Από τοπικός εργοδότης σε κρίκο της ρωσικής εφοδιαστικής αλυσίδας

Το Aughinish είναι το μεγαλύτερο διυλιστήριο αλουμίνας στην Ευρώπη. Βρίσκεται στις εκβολές του Σάνον και απασχολεί άμεσα περίπου 470 εργαζομένους, ενώ άλλες περίπου 500 θέσεις εργολαβικού προσωπικού συνδέονται με τη λειτουργία του (Irish Times). Για την τοπική κοινωνία, σε μια περιοχή με περιορισμένες εναλλακτικές, το εργοστάσιο είναι βασικός πυλώνας απασχόλησης.

Μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όμως, η κατεύθυνση των εξαγωγών του διυλιστηρίου μετατοπίστηκε προς τη Μόσχα, όχι μακριά από αυτήν. Το μερίδιο της Ρωσίας στην παραγωγή του Aughinish αυξήθηκε από 23% το 2020 σε 68% το 2024 (Euromaidan Press). Το εργοστάσιο εντάχθηκε ακόμη βαθύτερα στην παραγωγική αλυσίδα της Rusal, την ώρα που η ΕΕ επιχειρούσε να περιορίσει την παρουσία του ρωσικού αλουμινίου στις ευρωπαϊκές αγορές. Το CEPA, ινστιτούτο πολιτικής με έδρα την Ουάσιγκτον, περιέγραψε την αντίφαση ως απαγόρευση του τελικού προϊόντος με ταυτόχρονη τροφοδότηση του εργοστασίου που το παράγει (CEPA).

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς δυσκολεύει την παρουσίαση της σχέσης ως απλής εμπορικής συναλλαγής. Οι σουηδικές φορολογικές αρχές πάγωσαν κεφάλαια στην Kubal, μονάδα τήξης που συνδέεται με τη Rusal, αφού κατέληξαν ότι ο Ρώσος δισεκατομμυριούχος Όλεγκ Ντεριπάσκα, ο οποίος τελεί υπό κυρώσεις, εξακολουθεί να ελέγχει το μητρικό δίκτυο παρά τους ισχυρισμούς περί αναδιάρθρωσης (Irish Times, GP). Αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι ιρλανδικές εξαγωγές είναι παράνομες. Αποδυναμώνει όμως το επιχείρημα ότι τα ευρωπαϊκά περιουσιακά στοιχεία της Rusal λειτουργούν ανεξάρτητα από πρόσωπα στα οποία έχουν επιβληθεί κυρώσεις.

Ποιος πληρώνει αν κλείσει το κενό

Η ιρλανδική κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε πραγματικό δίλημμα. Ο πρωθυπουργός Σάιμον Χάρις έχει δηλώσει ότι το ζήτημα δεν είναι μια απλή επιλογή ανάμεσα στις κυρώσεις και στο κλείσιμο του εργοστασίου. Σύμφωνα με το RTÉ, η έρευνα του υπουργείου Επιχειρήσεων πλησιάζει στην ολοκλήρωσή της και τα πορίσματα θα διαβιβαστούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (RTÉ). Το Δουβλίνο έχει εξετάσει το ενδεχόμενο να ζητήσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ώστε το Aughinish να παραμείνει ανοικτό, εάν το σημερινό μοντέλο εξαγωγών προς τη Ρωσία πάψει να είναι βιώσιμο (AlCircle).

Η πίεση από άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι υπαρκτή. Η Εσθονία έχει ζητήσει την απαγόρευση των εξαγωγών αλουμίνας στο πλαίσιο των συζητήσεων για νέα δέσμη κυρώσεων (Euronews). Η European Aluminium, ο κλαδικός φορέας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, έχει προειδοποιήσει ότι ρωσικό μέταλλο εξακολουθεί να φθάνει στην ΕΕ μέσω τρίτων χωρών με έκπτωση περίπου 11%, πιέζοντας τους εγχώριους παραγωγούς (AlCircle). Το κλείσιμο του κενού στην αλουμίνα θα έκανε τις κυρώσεις της ΕΕ πιο συνεκτικές. Θα μπορούσε, όμως, να αυξήσει και το κόστος πρώτων υλών για ευρωπαίους μεταποιητές που σήμερα επωφελούνται από φθηνότερες προμήθειες συνδεδεμένες με τη Ρωσία.

Μια απαγόρευση δεν θα σταματούσε αυτομάτως ούτε τα ρωσικά χυτήρια. Η Rusal θα μπορούσε να αναζητήσει αλουμίνα από προμηθευτές εκτός ΕΕ ή μέσω αναδρομολογήσεων, δηλαδή του ίδιου προβλήματος παράκαμψης που ήδη υπονομεύει τις ευρωπαϊκές κυρώσεις στο πετρέλαιο και στα διυλισμένα προϊόντα.

Η αντίφαση που σηκώνει η Ιρλανδία

Η έρευνα της ιρλανδικής κυβέρνησης δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα επίσημη ανάλυση των εξαγωγών. Το αν η απαγόρευση της αλουμίνας θα ενταχθεί σε μελλοντικό πακέτο κυρώσεων εξαρτάται από την ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών (Συμβούλιο της ΕΕ), διαδικασία στην οποία η ίδια η Ιρλανδία διαθέτει ψήφο.

Η Ιρλανδία εισέρχεται στην προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ με μια ορατή αντίφαση. Σχεδόν χίλιοι εργαζόμενοι στο Λίμερικ εξαρτώνται από ένα εργοστάσιο του οποίου ο μεγαλύτερος πελάτης είναι παραγωγός αλουμινίου χώρας που βρίσκεται υπό κυρώσεις. Σταδιακοί περιορισμοί στις εξαγωγές θα μπορούσαν να προστατεύσουν αυτές τις θέσεις εργασίας, ενώ θα σταματούσαν τη σύναψη νέων συμβολαίων με ρωσικό προορισμό. Το ερώτημα είναι αν το Δουβλίνο θα κινηθεί πρώτο ή θα περιμένει τις Βρυξέλλες να επιβάλουν τη λύση.