Ιρλανδική αλουμίνα $307 million στη Ρωσία

Στη νότια όχθη των εκβολών του Σάνον, εκεί όπου η κομητεία του Λίμερικ συναντά τον Ατλαντικό, μια βιομηχανική εγκατάσταση 400 στρεμμάτων επεξεργάζεται βωξίτη και τον μετατρέπει σε αλουμίνα, τη λευκή σκόνη από την οποία παράγεται στη συνέχεια το αλουμίνιο. Το Aughinish Alumina είναι το μεγαλύτερο διυλιστήριο αλουμίνας στην Ευρώπη (Euronews). Ανήκει στη Rusal, τον ρωσικό κολοσσό του αλουμινίου. Αυτό ακριβώς το ιδιοκτησιακό καθεστώς έχει μετατρέψει μια κατά τα άλλα αθόρυβη μονάδα σε δοκιμασία για το κατά πόσον οι ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας κλείνουν πράγματι τις κρίσιμες διαδρομές του εμπορίου.

Το νομικό κενό

Η ΕΕ απαγόρευσε τις εισαγωγές ρωσικού πρωτογενούς αλουμινίου με το 16ο πακέτο κυρώσεων, τον Φεβρουάριο του 2025 (Συμβούλιο της ΕΕ). Δεν απαγόρευσε, όμως, τις εξαγωγές αλουμίνας προς τη Ρωσία. Έτσι, το ρωσικό αλουμίνιο δεν μπορεί να εισαχθεί στην ευρωπαϊκή αγορά, αλλά η ιρλανδική αλουμίνα μπορεί να τροφοδοτεί τα χυτήρια που το παράγουν. Η συναλλαγή είναι νόμιμη. Και εκεί βρίσκεται το πρόβλημα.

Το μέγεθος δεν είναι περιθωριακό. Έρευνα των Irish Times και του OCCRP, του διεθνούς δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας Organised Crime and Corruption Reporting Project, κατέληξε ότι το Aughinish εξήγαγε 540.497 τόνους αλουμίνας, αξίας άνω των 307,85 εκατ. δολαρίων, σε τρία χυτήρια της Rusal στη Ρωσία από τον Απρίλιο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2025 (Euromaidan Press).

Το κρίσιμο ερώτημα αρχίζει από τη στιγμή που η αλουμίνα φθάνει στη Ρωσία. Τα ρωσικά χυτήρια τη μετατρέπουν σε αλουμίνιο. Σύμφωνα με την έρευνα του OCCRP, αλουμίνιο αξίας άνω των 650 εκατ. δολαρίων πωλήθηκε στη συνέχεια σε εμπορική εταιρεία της Μόσχας με την επωνυμία ASK (OCCRP). Η ASK έχει προμηθεύσει περισσότερες από 40 ρωσικές αμυντικές εταιρείες που βρίσκονται οι ίδιες υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις. Πρόκειται για συμπέρασμα που προκύπτει από την ιχνηλάτηση μιας αλυσίδας εφοδιασμού με τρεις ενδιάμεσους κρίκους· δεν αποτελεί απόδειξη ότι συγκεκριμένη παρτίδα ιρλανδικής αλουμίνας κατέληξε σε ρωσικό οπλικό σύστημα.

Ο υπουργός Επιχειρήσεων της Ιρλανδίας Πίτερ Μπερκ ζήτησε επίσημη επανεξέταση της υπόθεσης. Το πόρισμα ανέφερε ότι δεν εντοπίστηκαν «πληροφορίες επαρκούς αποδεικτικού επιπέδου» ώστε να επιβεβαιωθεί ότι η αλουμίνα καταλήγει σε στρατιωτικές εφοδιαστικές αλυσίδες (Υπουργείο Επιχειρήσεων). Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι οι ιρλανδικές αρχές δεν μπορούν να ιχνηλατήσουν φυσικά το προϊόν από τη στιγμή που φθάνει στη Ρωσία (Irish Times). Ο πρωθυπουργός Μίχαλ Μάρτιν το διατύπωσε χωρίς περιστροφές: η έρευνα δεν απέδειξε ούτε ότι η αλουμίνα φθάνει σε κατασκευαστές όπλων ούτε ότι δεν φθάνει (RTÉ).

Ποιος πληρώνει αν κλείσει το κενό

Αν η ΕΕ εντάξει την αλουμίνα στο επόμενο πακέτο κυρώσεων, οι πρώτοι που θα πληγούν θα είναι οι εργαζόμενοι του Aughinish και η εφοδιαστική αλυσίδα της Rusal. Η εταιρεία προειδοποίησε τον Ευρωπαίο επίτροπο Μάικλ ΜακΓκραθ ότι μια απαγόρευση εξαγωγών θα μπορούσε να οδηγήσει στο κλείσιμο της μονάδας, ενώ υποστηρίζει ότι καλύπτει το 37% της αλουμίνας ποιότητας χυτηρίου που καταναλώνει η ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση (Irish Times, Euronews).

Αυτό έχει σημασία επειδή η Ευρώπη καταναλώνει πολύ περισσότερο πρωτογενές αλουμίνιο από όσο παράγει (Recyclingportal). Μια απαγόρευση σχεδιασμένη να πλήξει τα ρωσικά χυτήρια θα μπορούσε να πιέσει πρώτα τα ευρωπαϊκά, αν το Aughinish δεν καταφέρει να στρέψει εγκαίρως την παραγωγή του σε άλλους αγοραστές.

Ο Ιρλανδός υφυπουργός Νάιαλ Κόλινς πρότεινε μια ενδιάμεση λύση: ανεξάρτητη παρακολούθηση του τελικού προορισμού της αλουμίνας αντί για πλήρη απαγόρευση (RTÉ). Ο Γιαροσλάβ Χουμενιούκ, αξιωματούχος της ουκρανικής πρεσβείας, ήταν πιο σαφής: οι ροές αλουμίνας προς τη Ρωσία πρέπει να σταματήσουν. Την ίδια θέση στήριξε και ο υπουργός Εσωτερικών της Εσθονίας Ιγκόρ Τάρο, λέγοντας ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να «τροφοδοτεί τον πολεμικό μηχανισμό».

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη ψηφίσει, χωρίς δεσμευτικό χαρακτήρα, υπέρ της απαγόρευσης εξαγωγών αλουμίνας προς τη Ρωσία (OCCRP). Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις, όμως, απαιτούν ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών. Σύμφωνα με το Bloomberg, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα λάβει υπόψη το ιρλανδικό πόρισμα κατά τη διαμόρφωση μελλοντικού πακέτου (Bloomberg).

Η Ιρλανδία δεν παραβίασε τον νόμο. Ανέδειξε ότι οι ευρωπαϊκές κυρώσεις δεν είχαν γραφτεί ώστε να καλύπτουν αυτή τη συγκεκριμένη εμπορική διαδρομή. Για να κλείσει το κενό, 27 πρωτεύουσες πρέπει να συμφωνήσουν ότι ο κίνδυνος για την ασφάλεια υπερτερεί της ζημιάς στην εφοδιαστική αλυσίδα. Αυτή η απάντηση ανήκει στις Βρυξέλλες, και οι Βρυξέλλες δεν την έχουν δώσει ακόμη.