Η Ιταλία αίρει 40ετή πυρηνική απαγόρευση

Η κάτω Βουλή της Ιταλίας ψήφισε στις 4 Ιουνίου υπέρ της επιστροφής στην πυρηνική ενέργεια, ανατρέποντας μια πολιτική απαγόρευση τεσσάρων δεκαετιών. Η ψηφοφορία 155-86 ουσιαστικά παραμερίζει τα δημοψηφίσματα του 1987 και του 2011, που είχαν καταστήσει την πυρηνική ενέργεια πολιτικά τοξική. Η κυβέρνηση Μελόνι θέλει μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες, δηλαδή συμπαγείς μονάδες που σχεδιάζονται ώστε να κατασκευάζονται βιομηχανικά και να συναρμολογούνται ευκολότερα, να λειτουργούν έως το 2034. Μόνο που η τεχνολογία αυτή δεν παράγει ακόμη εμπορικά ηλεκτρική ενέργεια πουθενά στη Δύση, ενώ η Γαλλία χρησιμοποιεί ήδη τον πυρηνικό της στόλο για να προσελκύσει τις ενεργοβόρες επενδύσεις που χρειάζεται η Ιταλία.

Δώδεκα μήνες πριν από τις πραγματικές αποφάσεις

Αυτό που ενέκρινε η Βουλή είναι μια legge delega, δηλαδή νόμος-πλαίσιο που εξουσιοδοτεί την κυβέρνηση να καταρτίσει μέσα σε 12 μήνες τους αναλυτικούς κανόνες εφαρμογής (Camera dei Deputati). Δεν έχει επιλεγεί τεχνολογία αντιδραστήρα, δεν έχουν οριστεί τοποθεσίες και δεν έχει ανασυσταθεί ανεξάρτητη αρχή πυρηνικής ασφάλειας, την οποία η Ιταλία διέλυσε τη δεκαετία του 1990. Το νομοσχέδιο πρέπει επίσης να περάσει από τη Γερουσία πριν από τη θερινή διακοπή των εργασιών.

Το οικονομικό κίνητρο είναι υπαρκτό. Η ηλεκτρική ενέργεια στην Ιταλία κοστίζει πάνω από 105 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σχεδόν διπλάσια από τα περίπου 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα που πληρώνει η Γαλλία χάρη στους 56 εν λειτουργία αντιδραστήρες της (Élysée, Editoriale Domani). Η ίδια η κυβέρνηση Μελόνι αναγνωρίζει ότι η χώρα είναι «εντελώς εκτός αγοράς στις τιμές ενέργειας». Η διαφορά αυτή περνά στα κόστη των εργοστασίων, στους λογαριασμούς των νοικοκυριών και στην ικανότητα της Ιταλίας να προσελκύσει κέντρα δεδομένων, τα οποία απαιτούν τεράστιες ποσότητες φθηνής και σταθερής ηλεκτρικής ισχύος.

Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες παρουσιάζονται ως απάντηση σε όλα αυτά. Ωστόσο, καμία δυτική χώρα δεν παράγει σήμερα εμπορικά ηλεκτρική ενέργεια από τέτοιο αντιδραστήρα. Το πιο προχωρημένο δυτικό σχέδιο, το εργοστάσιο της NuScale στις Ηνωμένες Πολιτείες, ακυρώθηκε το 2023 αφού το κόστος σχεδόν διπλασιάστηκε. Οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί αντιδραστήρες στη Γαλλία και τη Βρετανία έχουν συστηματικά καταλήξει με υπερβάσεις δισεκατομμυρίων και καθυστερήσεις περίπου μιας δεκαετίας. Σε σύνθετα ρυθμιστικά περιβάλλοντα, η πυρηνική κατασκευή κοστίζει περισσότερο και διαρκεί πολύ περισσότερο από τις αρχικές προβλέψεις. Πάνω σε αυτό το ιστορικό στοιχηματίζει τώρα η Ιταλία.

Η Γαλλία μετατρέπει τους αντιδραστήρες σε επενδύσεις τεχνητής νοημοσύνης

Η απόκλιση δεν θα φανεί το 2034. Φαίνεται ήδη. Στη σύνοδο Choose France 2026, η SoftBank δεσμεύθηκε για 45 δισ. ευρώ σε κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης στη βόρεια Γαλλία, με τροφοδοσία από φθηνή πυρηνική ηλεκτρική ενέργεια διαθέσιμη όλο το εικοσιτετράωρο.

Το ανθρώπινο κεφάλαιο ακολουθεί την υποδομή. Η Newcleo, νεοφυής εταιρεία πυρηνικής ενέργειας που ίδρυσε ο Ιταλός φυσικός Στέφανο Μπουόνο, μετέφερε την έδρα της από την Ιταλία στη Γαλλία, όπου έλαβε στήριξη μέσω του France 2030, του γαλλικού προγράμματος βιομηχανικών επενδύσεων. Η Ιταλία εξάγει την πυρηνική της τεχνογνωσία προς τον ανταγωνιστή που διαθέτει ήδη τους αντιδραστήρες.

Η αξιολόγηση του World Nuclear Report είναι ωμή: τα πυρηνικά σχέδια της Ιταλίας θα παραμείνουν «άσχετα» για τις ευρωπαϊκές ροές ηλεκτρικής ενέργειας τουλάχιστον έως τα μέσα της δεκαετίας του 2040.

Το χρηματοοικονομικό στοίχημα

Το ενεργειακό πρόβλημα της Ιταλίας είναι πραγματικό. Τα εργοστάσιά της πληρώνουν σχεδόν διπλάσια τιμή ηλεκτρικής ενέργειας από τους Γάλλους ανταγωνιστές τους. Η μείωση της εξάρτησης από το εισαγόμενο φυσικό αέριο έχει σαφή οικονομική λογική.

Το ερώτημα είναι αν οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες είναι το κατάλληλο μέσο. Η νέα πυρηνική ισχύς κοστίζει συνήθως πολλαπλάσια ανά μεγαβατώρα σε σχέση με νέα φωτοβολταϊκά ή αιολικά έργα. Για μια χώρα με ένα από τα υψηλότερα δημόσια χρέη στην Ευρώπη, η χρηματοδότηση μιας αδοκίμαστης τεχνολογίας σε μεγάλη κλίμακα είναι χρηματοοικονομικό ρίσκο που προστίθεται πάνω στην ενεργειακή στρατηγική.

Η ψήφος της 4ης Ιουνίου θάβει πολιτικά τα δημοψηφίσματα του 1987 και του 2011. Αυτό έχει σημασία. Οικονομικά, όμως, δεν αλλάζει τίποτα για τουλάχιστον μία δεκαετία. Οι επενδύσεις που χρειάζεται η Ιταλία, από τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης έως τη μεταποίηση υψηλής τεχνολογίας και την ηλεκτροκίνηση της βιομηχανίας, τοποθετούνται τώρα σε χώρες που έχουν ήδη την ισχύ για να τις τροφοδοτήσουν. Η Ιταλία ψήφισε ότι θέλει πυρηνική ενέργεια. Η κατασκευή της απαιτεί 15 χρόνια μηχανικής, ρύθμισης και δαπανών, και καμία κοινοβουλευτική ψηφοφορία δεν μπορεί να συμπιέσει αυτόν τον χρόνο.