Ιταλία παρατείνει ελέγχους χωρίς στοιχεία για τη Θέουτα

Η Ιταλία θα συνεχίσει να ελέγχει όσους φτάνουν από την Ισπανία αεροπορικώς ή διά θαλάσσης έως τις 15 Οκτωβρίου, μετά την παράταση του μέτρου από τον υπουργό Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι στις 30 Σεπτεμβρίου (ANSA, Euronews). Είναι η τρίτη παράταση των ελέγχων που επέβαλε αρχικά η Ρώμη τον Αύγουστο (RTVE). Η ιταλική κυβέρνηση επικαλείται τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στις ακτές της βόρειας Αφρικής, όμως τα στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει δεν συνδέουν ούτε έναν ταξιδιώτη στον οποίο απαγορεύτηκε η είσοδος με τη Θέουτα.

Έλεγχοι και προς τις δύο κατευθύνσεις

Οι έλεγχοι γίνονται όταν οι ταξιδιώτες φτάνουν στην Ιταλία με αεροπλάνο ή πλοίο. Καμία διαδρομή δεν έχει κλείσει. Στις αρχές Αυγούστου, το Sky TG24 ανέφερε ότι η ιταλική συνοριοφυλακή έδινε έμφαση στον έλεγχο υπηκόων χωρών εκτός ΕΕ (Sky TG24). Η Ρώμη δεν έχει δημοσιοποιήσει στοιχεία για καθυστερήσεις ή άλλες επιπτώσεις στις μετακινήσεις.

Η Ισπανία και η Ιταλία ανήκουν και οι δύο στον χώρο Σένγκεν, την ευρωπαϊκή ζώνη ελεύθερης μετακίνησης χωρίς διαβατηριακούς ελέγχους, γι’ αυτό τα ταξίδια μεταξύ τους κανονικά δεν περιλαμβάνουν ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Ο Κώδικας Συνόρων Σένγκεν, το κοινό πλαίσιο κανόνων για τη ζώνη, επιτρέπει σε μια κυβέρνηση να επαναφέρει προσωρινά ελέγχους όταν υπάρχει σοβαρή απειλή. Η κυβέρνηση οφείλει να αποδείξει ότι είναι αναγκαίοι και αναλογικοί και ότι δεν επαρκούν ηπιότερα μέτρα (EUR-Lex).

Η Μαδρίτη απάντησε με δικούς της ελέγχους στους ταξιδιώτες που φτάνουν από την Ιταλία, οι οποίοι θα διαρκέσουν έως τις 8 Οκτωβρίου (Euronews). Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Άλμπαρες χαρακτήρισε «παράλογη» την παράταση που ανακοίνωσε η Ιταλία στα μέσα Σεπτεμβρίου, ενώ ο Ιταλός ομόλογός του Αντόνιο Ταγιάνι είπε ότι η απάντηση της Μαδρίτης ήταν αδικαιολόγητα επιθετική (EFE). Έτσι, οι ταξιδιώτες υπόκεινται πλέον σε ελέγχους και στις δύο κατευθύνσεις.

Τι έχει τεκμηριώσει η Ρώμη

Ο Πιαντεντόζι υποστηρίζει ότι τα προβλήματα στη Θέουτα παραμένουν και ότι χρειάζεται προσοχή. Το σκεπτικό έχει βάση: όταν φτάνουν ξαφνικά πολλοί άνθρωποι στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, ορισμένοι μπορεί να επιχειρήσουν να συνεχίσουν προς άλλες χώρες, οπότε οι γειτονικές κυβερνήσεις έχουν λόγο να παρακολουθούν τις μετακινήσεις.

Άλλο, όμως, η παρακολούθηση και άλλο ο εντοπισμός. Έως τα τέλη Αυγούστου, ο έλεγχος καταλόγων επιβατών που κάλυπταν σχεδόν 500.000 ανθρώπους είχε οδηγήσει σε 31 απαγορεύσεις εισόδου. Οι αρμόδιοι παραδέχθηκαν ότι δεν μπορούσαν να διαπιστώσουν αν κάποιος από τους 31 είχε φτάσει από τη Θέουτα (ANSA). Έκτοτε δεν έχει δημοσιοποιηθεί νεότερος απολογισμός.

Η Ισπανία απορρίπτει την αιτιολόγηση της Ιταλίας. Στις 17 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα είπε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι κανένας μετανάστης δεν είχε μετακινηθεί από τη Θέουτα προς την ηπειρωτική Ισπανία (La Moncloa). Ισπανικές διπλωματικές πηγές πρόσθεσαν ότι η Μαδρίτη θα ενημέρωνε τις Βρυξέλλες πως δεν είχε υπάρξει συνέχιση της μετακίνησης προς άλλα κράτη-μέλη (EFE μέσω ABC Color).

Πρόκειται για ισχυρισμούς μιας κυβέρνησης, όχι για στοιχεία που έχουν ελεγχθεί ανεξάρτητα. Ωστόσο, όσα έχει δημοσιοποιήσει η Ρώμη δεν τους αντικρούουν.

Το στοιχείο που οφείλει να αποδείξει η Ρώμη

Η αναθεώρηση του Κώδικα του 2024 αναφέρει ως πιθανή σοβαρή απειλή μια αιφνίδια και μεγάλης κλίμακας μετακίνηση υπηκόων χωρών εκτός ΕΕ μεταξύ κρατών-μελών (EUR-Lex). Οι αφίξεις στη Θέουτα έγιναν από το Μαρόκο προς την Ισπανία, δηλαδή στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και όχι στα σύνορα δύο κρατών-μελών.

Δεν είναι σαφές, από τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία, σε ποια νομική βάση στηρίχθηκε αυτή τη φορά η Ιταλία. Αν επικαλείται τη συγκεκριμένη διάταξη, πρέπει να τεκμηριώσει ότι υπήρξε συνέχεια της μετακίνησης από την Ισπανία προς άλλα κράτη. Τα στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει δεν το δείχνουν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορεί να ακυρώσει μια εθνική παράταση. Μπορεί να την αξιολογήσει, να εκδώσει γνώμη και, ως έσχατη λύση, να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει, δηλαδή να προσφύγει κατά κυβέρνησης στο Δικαστήριο της ΕΕ. Μέχρι να παρέμβει, το μεγαλύτερο μέρος της κρίσης παραμένει στα χέρια της Ρώμης.

Η Ιταλία έχει δείξει ότι οι έλεγχοι εμποδίζουν ορισμένους ανθρώπους να εισέλθουν στη χώρα. Ο μοναδικός απολογισμός που έχει δημοσιεύσει δεν συνδέει κανέναν από αυτούς με τη Θέουτα· με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, επομένως, οι έλεγχοι δεν έχουν εντοπίσει τη μετακίνηση που επικαλείται η κυβέρνηση. Αν ο Πιαντεντόζι παρατείνει ξανά το μέτρο μετά τη λήξη της τρέχουσας παράτασης, οφείλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στους ταξιδιώτες από την Ισπανία στοιχεία για τις διαδρομές τους, τα οποία ο απολογισμός του Αυγούστου δεν παρείχε.