Η Ιταλία αφήνει 6 δισ. ευρώ στο SAFE

Η Ιταλία ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή περίπου 8-8,9 δισ. ευρώ σε αμυντικά δάνεια, δηλαδή σχεδόν τα μισά από τα 14,9 δισ. ευρώ που οι Βρυξέλλες είχαν προσωρινά προβλέψει για τη Ρώμη (Il Fatto Quotidiano, Eunews). Τα χρήματα προέρχονται από το SAFE, το Security Action for Europe, έναν μηχανισμό 150 δισ. ευρώ μέσω του οποίου η ΕΕ δανείζεται κεντρικά και στη συνέχεια δανείζει τα κράτη-μέλη για αμυντικές προμήθειες, με όρους που οι περισσότερες κυβερνήσεις δύσκολα θα εξασφάλιζαν μόνες τους στις αγορές. Οι Βρυξέλλες μπορούν να προσφέρουν φθηνή πίστωση. Το πολιτικό βάρος του χρέους, όμως, μένει στις εθνικές κυβερνήσεις.

Η αντίθεση φάνηκε την ίδια ημέρα. Η Ρουμανία έλαβε την πρώτη πληρωμή 2,5 δισ. ευρώ από το SAFE και ήδη τη μετατρέπει σε συμβάσεις για τεθωρακισμένα Lynx, συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας Mistral και ελικόπτερα Airbus (EC Romania, HotNews). Η Πολωνία είχε ήδη υπογράψει συμφωνία 43,7 δισ. ευρώ και είχε εισπράξει 6,6 δισ. ευρώ ως προχρηματοδότηση (European Commission, Notes from Poland). Όσες χώρες κινήθηκαν νωρίς μετατρέπουν ήδη τα δάνεια σε παραγγελίες. Η μειωμένη ιταλική αίτηση θέτει ένα προηγούμενο ερώτημα: αν όλες οι κυβερνήσεις θέλουν πράγματι τα διαθέσιμα χρήματα.

Συμβιβασμός συνασπισμού, όχι απλή δημοσιονομική λογική

Το SAFE, που δημιουργήθηκε με τον Κανονισμό 2025/1106 του Συμβουλίου, δεν λειτουργεί ως επιχορήγηση. Κάθε ευρώ που δανείζεται η Ρώμη μέσω του μηχανισμού εγγράφεται τελικά ως ιταλικό χρέος, το οποίο τα ιταλικά κόμματα πρέπει να υπερασπιστούν πολιτικά.

Στον κυβερνητικό συνασπισμό της Τζόρτζια Μελόνι, η διαχωριστική γραμμή πέρασε ανάμεσα στον υπουργό Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι της Forza Italia, ο οποίος στήριξε δημόσια το πλήρες αίτημα σε συνέδριο στο Ρίμινι, και στη Λέγκα του Ματέο Σαλβίνι, που αντιτάχθηκε σε υψηλότερο δανεισμό για την άμυνα. Ο υπουργός Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι αναγνώρισε τους ευνοϊκούς όρους του SAFE, αλλά η κυβέρνηση περιόρισε τελικά την άντληση στο μισό (Il Foglio). Ο Ταγιάνι παρουσίασε την υποχώρηση ως αναδιάταξη προτεραιοτήτων, λέγοντας ότι η Ιταλία χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις στην υγεία και στην κοινωνική πολιτική, μετά τις αλλαγμένες συνθήκες που, κατά την περιγραφή του, συνδέονται με τη σύγκρουση στο Ιράν (Il Fatto Quotidiano, PAP). Από τα δημόσια στοιχεία δεν προκύπτει καθαρά αν η απόφαση αντανακλά την πίεση της Λέγκας, την επιφυλακτικότητα του υπουργείου Οικονομικών ή έναν συνειδητό συμβιβασμό της Μελόνι. Το αποτέλεσμα, πάντως, είναι σαφές: η Ρώμη ζήτησε τα μισά.

Η Ισπανία δείχνει, σε μικρότερη κλίμακα, την ίδια δυναμική. Η Μαδρίτη ζήτησε μόλις 1 δισ. ευρώ, ενώ ο μικρότερος εταίρος του κυβερνητικού συνασπισμού, το Sumar, αντιτίθεται ανοιχτά στην αύξηση των αμυντικών δαπανών (EFE, El Confidencial). Ο φθηνός ευρωπαϊκός δανεισμός δεν κάνει το αμυντικό χρέος πολιτικά ανώδυνο στο εσωτερικό.

Η ουρά πίσω από τη Ρώμη

Η καθυστέρηση της Ιταλίας είχε συνέπειες πέρα από τη Ρώμη. Το SAFE έχει σταθερό συνολικό φάκελο. Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Τομά Ρενιέ είχε πιέσει την Ιταλία να ξεκαθαρίσει τη στάση της, επειδή τα αδιάθετα ποσά εμποδίζουν την Κομισιόν να τα ανακατανείμει σε άλλες κυβερνήσεις (Euronews). Τα περίπου 6 δισ. ευρώ που άφησε η Ιταλία στο τραπέζι, μαζί με το ακόμη ανοικτό ουγγρικό αίτημα, δημιουργούν μια δεξαμενή κεφαλαίων την οποία η Επιτροπή μπορεί να ανοίξει εκ νέου με δεύτερη πρόσκληση πριν από το τέλος του 2026 (Euractiv, Council).

Η Πολωνία παίρνει ήδη θέση. Ο υφυπουργός Άμυνας Πάβελ Ζαλέφσκι επιβεβαίωσε ότι η Βαρσοβία θέλει να διεκδικήσει πρόσθετα κεφάλαια του SAFE στον δεύτερο γύρο (Bankier/PAP). Πολωνικά μέσα εκτιμούν ότι μπορεί να ανοίξει χώρος έως και 10 δισ. ευρώ, αν και το ποσό εξαρτάται από τα τελικά μεγέθη της Ιταλίας και της Ουγγαρίας και παραμένει υποθετικό (RMF24).

Η περίπτωση της Ουγγαρίας είναι διαφορετική. Νέα κυβέρνηση επανεξετάζει το αμυντικό επενδυτικό σχέδιο της προηγούμενης, εν μέσω ανησυχιών για διαφθορά, και η Επιτροπή δεν είχε ακόμη εγκρίνει την ουγγρική υποβολή όταν άλλα κράτη είχαν ήδη πάρει πράσινο φως (Euronews HU). Η ουγγρική εκκρεμότητα αφορά τη διακυβέρνηση, όχι μια εσωτερική σύγκρουση συνασπισμού γύρω από τον δανεισμό.

Όποιος ξοδεύει πρώτος διαμορφώνει την αγορά

Οι κανόνες του SAFE απαιτούν τουλάχιστον 65% ευρωπαϊκό ή ουκρανικό περιεχόμενο στις προμήθειες, κατευθύνοντας τις συμβάσεις προς κατασκευαστές με βάση στην ΕΕ και ευθυγραμμίζοντας τον μηχανισμό με τη μακροχρόνια γαλλική επιδίωξη για αμυντική βιομηχανική αυτονομία (Council, CMS). Αυτό σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις που αντλούν γρήγορα τα χρήματα δεν ενισχύουν απλώς τις ένοπλες δυνάμεις τους. Διαμορφώνουν βιβλία παραγγελιών, σχέσεις με προμηθευτές και γραμμές παραγωγής σε ολόκληρη την ήπειρο.

Ο μηχανισμός των Βρυξελλών κινείται. Εγκρίσεις, συμφωνίες και πρώτες πληρωμές έχουν φτάσει σε περισσότερες από δώδεκα χώρες. Το SAFE, όμως, θα ανταμείψει τις κυβερνήσεις που είναι διατεθειμένες να αναλάβουν τώρα αμυντικό χρέος. Η Ιταλία έδειξε ότι η Ρώμη είναι πρόθυμη μόνο κατά το ήμισυ, και τα δισεκατομμύρια που άφησε πίσω της έχουν ήδη προσελκύσει ανταγωνιστές.